საზოგადოება • 1792011511

რა კავშირი აქვს ყოველდღიურ კვებას ფილტვის კიბოსთან - მეცნიერების ახალი აღმოჩენა

ფილტვის კიბო მსოფლიოში ონკოლოგიური დაავადებებით გამოწვეული სიკვდილიანობის წამყვან მიზეზად რჩება. აშშ-ში ამ დაავადების დიაგნოზის დასმიდან ხუთწლიანი გადარჩენის მაჩვენებელი დაახლოებით 25%-ს შეადგენს.მიუხედავად იმისა, რომ მოწევა ფილტვის კიბოს განვითარების მთავარი რისკფაქტორია, დაავადება არამწეველ ადამიანებშიც გვხვდება. ამასთან, მწეველებსა და ყოფილ მწეველებს შორის რისკის განსხვავებული დონე მიუთითებს სხვა, პოტენციურად კონტროლირებადი ფაქტორების გამოვლენის მნიშვნელობაზე.ერთ-ერთი ასეთი ფაქტორი ყოველდღიური კვების რაციონია. წინამდებარე კვლევებმა, რომლებიც პროსტატის, ფილტვის, მსხვილი ნაწლავისა და საკვერცხეების კიბოს სკრინინგის პროგრამის (PLCO) ფარგლებში ჩატარდა, აჩვენა, რომ ჯანსაღი კვება ფილტვის კიბოს განვითარების შემცირებულ რისკთან არის დაკავშირებული.აქამდე მეცნიერებს დეტალურად არ შეუსწავლიათ, როგორ შეიძლება უკავშირდებოდეს ფილტვის კიბოს განვითარებას კვება და მისი გავლენა ნაწლავებში არსებულ ბაქტერიებზე.როგორც ცნობილია, საკვები, რომელსაც ყოველდღიურად მივირთმევთ, გავლენას ახდენს ნაწლავებში მცხოვრებ მიკროორგანიზმებზე. მეცნიერები ვარაუდობენ, რომ ამ ბაქტერიებმა შესაძლოა გავლენა მოახდინონ არა მხოლოდ საჭმლის მომნელებელ სისტემაზე, არამედ ფილტვების ჯანმრთელობაზეც.საქმე ისაა, რომ ნაწლავებში არსებული ბაქტერიები მონაწილეობენ ისეთ პროცესებში, რომლებიც ორგანიზმის იმუნურ სისტემასა და ანთებით რეაქციებზე მოქმედებს. შესაბამისად, მეცნიერები იკვლევენ, შეიძლება თუ არა ამ ცვლილებებმა ფილტვის კიბოს განვითარების რისკზეც იმოქმედოს.განსაკუთრებული ყურადღება ეთმობა ბაქტერიების გარკვეულ ჯგუფს, რომლებიც საკვებში არსებულ გოგირდშემცველ ნივთიერებებს წყალბადის სულფიდად გარდაქმნიან. ამ ნივთიერების მაღალი კონცენტრაცია შესაძლოა საზიანო იყოს ორგანიზმისთვის, რადგან შეუძლია უჯრედების დაზიანება, დნმ-ის სტრუქტურის დარღვევა და ანთებითი პროცესების გაძლიერება.მეცნიერებმა 95 612 ადამიანის მონაცემები შეისწავლეს და დაადგინეს, რომ მათ, ვინც უფრო ხშირად მიირთმევდა წითელ და გადამუშავებულ ხორცს, კარტოფილ ფრისა და ცხიმიან რძის პროდუქტებს, ხოლო ნაკლებ ხილს, ბოსტნეულსა და სრულმარცვლოვან პროდუქტებს, ფილტვის კიბოს განვითარების 23%-ით, ხოლო ამ დაავადებით გარდაცვალების 19%-ით მაღალი რისკი ჰქონდათ, შედარებით განსხვავებული კვების მქონე ჯგუფთან.მკვლევრების განმარტებით, ეს კავშირი განსაკუთრებით შესამჩნევი იყო ხანგრძლივი მოწევის ისტორიის მქონე ადამიანებში. თუმცა კვლევა არ ადასტურებს, რომ აღნიშნული პროდუქტები უშუალოდ იწვევს ფილტვის კიბოს. შედეგებზე შესაძლოა გავლენა ჰქონოდა მოწევას და ცხოვრების წესთან დაკავშირებულ სხვა ფაქტორებსაც.

ჯანდაცვა • 1792011424

მიხეილ სარჯველაძე: გვაქვს ამბიცია, რომ რესპუბლიკური საავადმყოფო გახდეს ლიდერი არა მხოლოდ საქართველოს, არამედ რეგიონის მასშტაბით

„ჩვენ გვაქვს ამბიცია, რომ რესპუბლიკური საავადმყოფო გახდეს ფლაგმანი და ლიდერი არა მხოლოდ საქართველოს, არამედ რეგიონის მასშტაბით. ამისთვის ნამდვილად არ დავზოგავთ არანაირ რესურსს. მთავარი პრიორიტეტი და ამოცანაა, ეს იყოს მაღალი კლასის სამედიცინო დაწესებულება, - განაცხადა ჯანდაცვის მინისტრმა ახალ პროექტთან დაკავშირებით, რომლის მიხედვითაც თბილისის რესპუბლიკური საავადმყოფოს ტერიტორიაზე, თანამედროვე სამედიცინო სერვისებისთვის, ახალი მაღალტექნოლოგიური კორპუსი აშენდება.როგორც მიხეილ სარჯველაძემ განმარტა, აღნიშნული მომსახურებების მაღალი ხარისხის უზრუნველყოფისათვის, ახალ შენობასთან ერთად, მნიშვნელოვანია ინფრასტრუქტურა და მაღალკვალიფიციური სამედიცინო პერსონალი, რაზეც უწყება ასევე აქტიურად მუშაობს.მინისტრის განცხადებით, რესპუბლიკური საავადმყოფოს ახალი ნაგებობა ხიდების საშუალებით დაუკავშირდება კლინიკის უკვე არსებულ შენობას, რომლის რეაბილიტაციისთვისაც ასევე მიმდინარეობს საპროექტო სამუშაოები.რაც შეეხება ახალ შენობას, მისი არქიტექტურული და საინჟინრო პროექტის მომზადების მიზნით, ჯანდაცვის სამინისტრომ საერთაშორისო საკონსულტაციო და საინჟინრო კომპანია ICME Healthcare-თან ხელშეკრულება ცოტა ხნის წინ გააფორმა.„შესაბამისი პროცედურების სრული დაცვით შევარჩიეთ ორგანიზაცია, რომელსაც წარმატებით აქვს განხორციელებული მნიშვნელოვანი პროექტები ევროპის სახელმწიფოებში, ყურის ქვეყნებში. ასევე აქვს მიმდინარე ძალიან სერიოზული პროექტები. ჰყავს ისეთი სპეციალისტები, რომლებიც გარანტიას გვაძლევენ, რომ ინფრასტრუქტურული თვალსაზრისით, რეალურად უნაკლო შენობა იქნება“, - განაცხადა მიხეილ სარჯველაძემ.

საზოგადოება • 1792011389

„ამას პირველად ვაჟღერებ...“ - ადვოკატი საუბრობს, სად ინახება გურამ დადიანიძის მობილური ტელეფონი

12 წლის წინ გაუჩინარებული გურამ დადიანიძის საქმეზე გამოძიება მიმდინარე წლის ზაფხულში განახლდა და ახლაც გრძელდება.აგვისტოში, მლეთაში, ლომისის სალოცავის მიმდებარედ, 50-ზე მეტი თანამშრომელი მუშაობდა, გამოიყენეს სპეციალური სკანერები და დრონები. შსს-ს ცნობით, ბოლო პერიოდში 20-ზე მეტი პირი ხელახლა გამოიკითხა.საქმეში ახალი მოწმეები ჩნდებიან. არის სხვადასხვა ვერსიები და ურთიერთგამომრიცხავი განცხადებები.გადაცემაში “VERSUS ირინა ტორონჯაძესთან ერთად” ოჯახის ადვოკატმა ტარიელ კაკაბაძემ თქვა, რომ აქვს ინფორმაცია, სად ინახება გურამ დადიანიძის მობილური ტელეფონი.ამას პირველად ვაჟღერებ, მე მაქვს ინფორმაცია, სად ინახება გურამ დადიანიძის მობილური ტელეფონი, მზად ვარ ყველანაირი ინფორმაცია მივაწოდო საქმის ახალ გამომძიებელს. აღნიშნული ტელეფონი გურამმა ნამდვილად დატოვა მამიდასთან. გურამი რჩებოდა მამიდასთან და როცა წავიდნენ მლეთაზე, ტელეფონი გურამმა დატოვა მამიდასთან. რაც შეეხება ტელეფონს, სად არის და როგორ, ერთ რამეს ვიტყვი მხოლოდ, გამოძიებას აუცილებლად ექნება“, - თქვა ტარიელ კაკაბაძემ.ცნობისთვის, 17 წლის გურამ დადიანიძე  2014 წლის ივნისში დედაქალაქიდან ლომისობის დღესასწაულზე, დუშეთის მუნიციპალიტეტის სოფელ მლეთაში იმყოფებოდა. სალოცავიდან დაბრუნებისას ის თანმხლებ ჯგუფს ჩამორჩა და უკვალოდ გაუჩინარდა. მას შემდეგ ოჯახმა არ იცის, რა შეემთხვა გურამს და სად არის ის. საქმის გამოძიება გრძელდება.

საზოგადოება • 1792011222

„ძალიან მნიშვნელოვანი ინფორმაციაა“ - პედიატრი ინგა მამუჩიშვილი

პედიატრი, ინგა მამუჩიშვილი სოციალურ ქსელში მნიშვნელოვან ინფორმაციას აზიარებს: „ძალიან მნიშვნელოვანი ინფორმაციაა - რა არის ცნობილი ირკუტსკში შავი ჭირის ეპიდაფეთქების შესახებ.საინფორმაციო პორტალების ცნობით, რამდენიმე დღის წინ ირკუტსკში, რომელიც მდებარეობს რუსეთის შორეულ აღმოსავლეთში, ე.წ. „შავი ჭირის საწინააღმდეგო“ ინსტიტუტში თანამშრომელს დაუზიანდა შავი ჭირის გამომწვევი ბაქტერიის (Yersinia pestis) კულტურის შემცველი კონტეინერი, რის შედეგადაც დაინფიცირდა შავი ჭირის ფილტვის (პნევმონიური) ფორმით და რამდენიმე დღეში გარდაიცვალა. თითქმის 200 ადამიანი, რომლებიც სავარაუდოდ საწყის ინფიცირებულ პაციენტთან კონტაქტში მყოფი სუბიექტები არიან, იმყოფება სამედიცინო მეთვალყურეობის ქვეშ. მათგან მხოლოდ ნაწილს აქვს სიმპტომები, თუმცა არ არის ცნობილი, რა ტიპის სიმპტომებზეა საუბარი და არის თუ არა ეს სიმპტომები კავშირში შავ ჭირთან.1972 წელს საბჭოთა კავშირმა ხელი მოაწერა ბიოლოგიური იარაღის კონვენციას, რომელიც ბიოლოგიური იარაღის გამოყენებას კრძალავს. ამის შემდეგ, ბიოლოგიური იარაღის შექმნის მიმართულებით კვლევები, რა თქმა უნდა, გრძელდებოდა როგორც საბჭოთა კავშირში, ასევე ამ იარაღის მფლობელ სხვა სახელმწიფოებშიც, ოღონდ უკვე სამეცნიერო-კვლევითი ცენტრების შირმით. საბჭოთა კავშირში მსგავსი კვლევითი ინსტიტუტების ერთი ნაწილი ცნობილი იყო როგორც ე.წ. „შავი ჭირის საწინააღმდეგო კვლევითი ცენტრები“. ამ ცენტრების სამუშაო მიმართულებები და სპეციფიკა განსხვავებული იყო: ზოგიერთი მათგანი მართლაც თავდაცვით და ეპიდემიების კონტროლის საკითხებზე კონცენტრირდებოდა, თუმცა სხვები მუშაობდნენ ბიოლოგიური იარაღის შექმნაზე. ამ მხრივ საინტერესო დაავადებებს წარმოადგენდნენ შავი ჭირი, ჯილეხი, ტულარემია, ყვავილი, მარბურგის ვირუსით გამოწვეული დაავადება და სხვა. ბიოლოგიური იარაღისთვის პერსპექტიული მიმართულებები იყო პათოგენის ვირულენტობის (ანუ დამაზიანებლობის) გაზრდა, ანტიბიოტიკების მიმართ გამძლეობის გამომუშავება, ჰაერით ან აირ-წვეთოვნად გადაცემის პოტენციალის გაუმჯობესება და სხვა. სწორედ ამ მიმართულებით მიდიოდა მუშაობა შავ ჭირთან დაკავშირებითაც.შავი ჭირი გამოწვეულია ბაქტერიით Yersinia pestis, რომელიც წარმოადგენს მაღალი ლეტალობის პოტენციის მქონე ინფექციას. ის ბუნებრივად ვრცელდება ინფიცირებული მღრღნელებიდან ადამიანებზე რწყილების მეშვეობით. შუა საუკუნეებში სწორედ შავმა ჭირმა იმსხვერპლა ევროპის მოსახლეობის დაახლოებით მესამედი ცნობილი ეპიდემიების დროს. რწყილით გადაცემისას ის ტიპიურად იწვევს ე.წ. ბუბონურ ჭირს, რომლისთვისაც დამახასიათებელია ლიმფური კვანძების გადიდება (ე.წ. ბუბონები), დაჩირქება, სისტემური გავრცელება, სეფსისი და სიკვდილი. დისემინირებული ინფექციის დროს პაციენტების ნაწილს უვითარდება ფილტვის ფორმაც, რა დროსაც დაავადებამ უკვე შესაძლოა მიიღოს აირ-წვეთოვანი ან ჰაერით გადაცემის პოტენციალიც. ბუნებრივი ეპიდემიების დროს შავი ჭირის ფილტვის ფორმა და ამ გზით გადაცემა საკმაოდ იშვიათია. საპირისპიროდ ამისა, ბიოლოგიური იარაღის შემთხვევაში სწორედ ჰაერით/აირ-წვეთოვნად გადაცემაზეა ძირითადი აქცენტი და ხდება ბაქტერიების ისეთი ქვეტიპების შემუშავება, რომლებიც ეფექტურად გადაეცემა ამ გზით.ირკუტსკის ინციდენტის შესახებ გადამოწმებული დეტალები ძალზე მწირია.ჩვენ არ ვიცით, რა ტიპის დაწესებულებას წარმოადგენს ირკუტსკის შავი ჭირის კვლევითი ცენტრი. აღნიშნული ცენტრი შესაძლოა მუშაობს ველურ Y. pestis-ის შტამებზე, მათ მიმართ შეკავების ღონისძიებებზე და ა.შ., თუმცა ასევე შესაძლოა, სინამდვილეში ის წარმოადგენდეს ბიოლოგიური იარაღის კვლევით ცენტრს, რომლის ამოცანებს წარმოადგენს შავი ჭირის შტამების ლეტალურობის, სტაბილურობისა და დამცავი ღონისძიებების მიმართ გამძლეობის გაუმჯობესება. შესაბამისად, არ ვიცით შავი ჭირის რომელი შტამით დაინფიცირდა მკვლევარი და არც იმ კვლევის ბუნება, რომელსაც ის ატარებდა.ლაბორატორიის თანამშრომელში, ლაბორატორიის ტერიტორიაზე ბაქტერიული კულტურის კონტეინერის გატეხვით განვითარებული დაავადების ფილტვის ფორმის შესახებ ცნობები, მიუთითებს ინჰალაციის გზით დასნებოვნებაზე, თუმცა ამ ინფორმაციის გადამოწმება შეუძლებელია და სხვა პოტენციური ალტერნატივები და სცენარებიც არ გამოირიცხება.გაურკვეველია ასევე, თუ რატომ გარდაიცვალა აღნიშნული ლაბორანტი. თუ ექსპოზიცია მართლაც კონტეინერის გატეხვის გამო მოხდა, მიღებული იქნებოდა მარტივი სტანდარტული ღონისძიებები (ანტიბიოტიკით პროფილაქტიკური მკურნალობა), რაც ტიპიურად ძალზე ეფექტურია და წესით, არათუ ლეტალური შემთხვევა, სიმპტომური დაავადებაც კი მაღალი ალბათობით არ უნდა გამოეწვია. ასეთ ვითარებაში ჩნდება ეჭვი, რომ ან საქმე უნდა გვქონდეს უკიდურესად მაღალი ვირულენტობის ან ანტიბიოტიკებისადმი პანრეზისტენტულ პათოგენთან — ბიოლოგიურ იარაღთან. თუ ამგვარ მაღალლეტალურ ბიოლოგიურ იარაღთან არ გვაქვს საქმე, მაშინ საწყისი ინფიცირების შესახებ ინფორმაცია შესაძლოა არ იყოს სწორი და გავრცელება მოხდა გაცილებით მასიური და უკონტროლო გზით, მაგალითად როგორიც იყო 1979 წლის სვერდლოვსკის ციმბირის წყლულის აფეთქება. სვერდლოვსკის ინციდენტის დროს მოხდა ლაბორატორიიდან გარემოში აეროზოლიზებული ჯილეხის გამომწვევი ბაქტერიის (Bacillus anthracis) სპორების მშრალი ფხვნილის გაფრქვევა, რასაც მოჰყვა ირგვლივ მცხოვრები მოსახლეობის მასიური ინფიცირება ჯილეხის ფილტვის ფორმითა და მასიური სიკვდილიანობით.ასევე კითხვის ნიშნებს იწვევს კარანტინისა და იზოლაციის მასშტაბები. საქმე იმაშია, რომ ველური ტიპის ბაქტერიით ფილტვის შავი ჭირის შემთხვევების დროს შემდგომი გადამდებლობა შეზღუდულია, რადგან მისი ძირითადი რეპროდუქციული ინდექსი (R_0) შეადგენს 1.3-ს. ეს იმას ნიშნავს, რომ პირველადი პაციენტები საშუალოდ მხოლოდ 1.3 მეორად ინფექციას გამოიწვევენ, რაც არაეფექტურია გავრცელებისთვის. 1.3-იანი R_0-ით მჭიდრო კონტაქტების 30%-ის წარმატებული იზოლაცია საკმარისია აფეთქების შესაკავებლად. ინკუბაციური პერიოდი გრძელდება 1–3 დღე, პრაქტიკულად ყველა ინფიცირებული სიმპტომური ხდება (განსხვავებით, მაგალითად, კოვიდის გამომწვევი SARS-CoV-2 ვირუსისგან, რომელიც ძირითადად უსიმპტომო და ძალზე სწრაფი გავრცელებით ხასიათდებოდა, რაც მკვეთრად ართულებდა კოვიდის დროს კარანტინისა და იზოლაციის ღონისძიებებს) და ანტიბიოტიკებით მკურნალობის გარეშე შავი ჭირის ფილტვის ფორმა პრაქტიკულად უნივერსალურად ლეტალურია (ანტიბიოტიკები ადრეულ სტადიაზე ძალზე ეფექტურია). ყოველივე ზემოთქმული ძალზე აიოლებს შავი ჭირის ფილტვის ფორმის ეპიდემიოლოგიურ კონტროლს. ასეთ ვითარებაში სრულიად გაუგებარია, თუ რატომ არის 200 ადამიანი იზოლირებული, რადგან სინჯარის გატეხვის ინციდენტი ცხადია, ლაბორატორიაში უნდა მომხდარიყო და თანაც — ლაბორატორიის ძალზე შეზღუდული დაშვების არეალში. თუ გავითვალისწინებთ, რომ ოფიციალური მონაცემებით ირკუტსკის ლაბორატორიაში მუშაობს 90-მდე ადამიანი, ექსპოზირებული უნდა ყოფილიყო მაქსიმუმ რამდენიმე ლაბორანტი, რომელთაც BSL-3/4 დაშვება ექნებოდათ. აქედან გამომდინარე, იზოლირებულ ადამიანთა ძალზე დიდი რაოდენობა შესაძლოა მიუთითებდეს ეპიდაფეთქების სხვა გზებზე და არა გაცხადებულ კონტეინერის ინციდენტზე. ამ მხრივ ძალიან საინტერესო იქნებოდა გვცოდნოდა, თუ რა კონტიგენტია ძირითადად იზოლირებული: ლაბორატორიის თანამშრომლები ძირითადად (რაც კვლავ ლაბორატორიის შიდა ინციდენტზე მიგვითითებდა), თუ ქალაქის მოსახლეობა ლაბორატორიის ახლოს (ეს უკანასკნელი გავრცელების სხვა ტიპზე ან ბიოლოგიურ იარაღზე უფრო გვაფიქრებინებდა).საერთო ჯამში, ამ ეტაპზე ჩვენთან პანიკის არანაირი საფუძველი არ გვაქვს. ტიპიურად, მსგავს სიტუაციებში უფრო მეტად ბანალური უსაფრთხოების წესების დარღვევასთან გვაქვს ხოლმე საქმე. შესაბამისად, ნაკლებ სავარაუდოა, რომ შეხება გვქონდეს მაღალვირულენტურ, ანტიბიოტიკების მიმართ უკიდურესად გამძლე და სწრაფად გავრცელებად ბაქტერიულ შტამებთან. თუ ეპიდაფეთქება გამოწვეულია სტანდარტული Y. pestis ველური შტამით, მისი ფართო გავრცელება აბსოლუტურად არარეალურია, მით უმეტეს, რომ ადგილზე საკმაოდ აგრესიული საკარანტინო და საიზოლაციო ღონისძიებები ხორციელდება.უახლოეს ხანებში, იმედია, გვექნება მეტი ინფორმაცია ადეკვატური დასკვნების გასაკეთებლად. 

მსოფლიო • 1792011121

მეცნიერებმა ბაქტერიების ვირუსებისგან დაცვის ახალი მექანიზმი აღმოაჩინეს

მეცნიერებმა ბაქტერიების ვირუსებისგან დაცვის უჩვეულო მექანიზმი გამოავლინეს, რომელმაც შესაძლოა გენეტიკური ტექნოლოგიების განვითარებას შეუწყოს ხელი.კვლევის ფარგლებში ყურადღება გამახვილდა სისტემაზე, რომელსაც DRT10 ეწოდება. ის ბაქტერიებს ვირუსული თავდასხმისგან დაცვაში ეხმარება და დნმ-ის წარმოქმნის განსხვავებულ მექანიზმს იყენებს.მკვლევრების აზრით, ამ პროცესის უკეთ შესწავლამ შესაძლოა ახალი შესაძლებლობები შექმნას გენომის რედაქტირების მიმართულებით. ეს ტექნოლოგია მეცნიერებს გენეტიკური მასალის მიზანმიმართული ცვლილების საშუალებას აძლევს და პერსპექტიულია როგორც ბიოლოგიური კვლევებისთვის, ისე მომავალში ახალი სამედიცინო მიდგომების შესამუშავებლად.აღმოჩენა კიდევ ერთხელ აჩვენებს, რომ ბაქტერიებსა და მათ ვირუსებს შორის მიმდინარე ევოლუციური ბრძოლა მეცნიერებისთვის მნიშვნელოვანი ბიოლოგიური მექანიზმების შესწავლის წყაროა.