1788357660

ძველი ხეები ახალგაზრდა ტყეებს მნიშვნელოვან ინფორმაციას გადასცემენ - მეცნიერებმა უნიკალური კვლევა ჩაატარეს

 ავსტრალიის უნივერსიტეტისა და იტალიის ტექნოლოგიური ინსტიტუტის მკვლევრებმა პირველად დააფიქსირეს ბიოელექტრული სიგნალები, რომლებსაც არყის ხეები მზის დაბნელებისთვის მოსამზადებლად იყენებენ. საქმე ისაა, რომ ამ სიგნალებს პირველები უძველესი ხეები აგზავნიან, რაც იმაზე მიუთითებს, რომ მათ ეკოლოგიურ მოვლენებზე გარკვეული ინფორმაცია უკვე დამახსოვრებული აქვთ.„ეს კვლევა არის სინქრონიზებული რეაქციას ლუსტრაცია, რომლებსაც ჩვენ ვაკვირდებოდით. ეს არის გასაღები იმისა, თუ როგორ ურთიერთობენ და ადაპტირდებიან ტყეები ერთმანეთთან. ამას მცენარეების ქცევაში ახალ უფრო რთულ დონეზე ავყავართ“, - განაცხადა პროფესორმა მონიკა გალიანომ.მისი თქმით, ეს მოქმედებაში მოყვანილი ხეების ერთგვარი ქსელია. აქამდე მცენარეებს შორის კომუნიკაციის დაჭერა მეცნიერებს არ შეეძლოთ, თუმცა ყველა ცოცხალ ორგანიზმს აქვს ბიოელექტრული სიგნალები. იმის გათვალისწინებით, რომ ნებისმიერ ორგანიზმში - დაწყებული ვირუსებიდან დამთავრებული მტაცებლებით - ჩადებულია თვითგადარჩენის ინსტინქტი, ეს სიგნალები მათ მოსალოდნელი საფრთხის შესახებ აფრთხილებს.კვლევის ჩასატარებლად მეცნიერებმა სპეციალური სენსორული ტექნიკა გამოიყენეს, რომლებმაც ამ სიგნალების დაჭერა შეძლეს. მეცნიერებმა ველის კვანტური თეორია დაიხმარეს და აღმოაჩინეს, რომ ამ სიგნალების აქტივობა მზის დაბნელებამდე რამდენიმე საათით ადრე მკვეთრად გაიზარდა. სიგნალები კი ყველაზე ძველი ხეებიდან წამოვიდა.მეცნიერების თქმით, მათ ერთგვარ „ხეების ენას“ მიაგნეს, თუმცა კვლევა ჯერ ნოვატორულია და მუშაობა ამ მიმართულებით გრძელდება, რათა ადამიანებმა უკეთ გაიგონ, როგორ ადაპტირდება ეკოსისტემა კლიმატის ცვლილებებთან.„ის ფაქტი, რომ ძველი ხეები პირველები რეაგირებენ მათ განსაკუთრებულ როლზე მიუთითებს. ისინი ერთგვარ მეხსიერების ბანკის როლში გამოდიან, რომლებსაც წარსულში მომხდარი ეკოლოგიური მოვლენები ახსოვთ. ეს კვლევა მიუთითებს იმაზე, თუ რამდენად კრიტიკულად მნიშვნელოვანია ძველი ტყეების დაცვა, რომლებიც ეკოსისტემის სიმყარის გარანტია. ისინი ინახავენ და გადასცემენ ფასდაუდებელ ეკოლოგიურ ცოდნას“, - აღნიშნა გალიანომ.ცნობისთვის, ეს კვლევა ახალ დოკუმენტურ ფილმში „ტყის კოდექსი“ (Il Codice del Bosco) მოხვდება, რომელიც ამ წლის მაისში გამოვა.

1788356820

მეცნიერებმა გაშიფრეს სიგნალი, რომელიც შესაძლოა უცხოპლანეტელებისგან მოდიოდეს

მას შემდეგ, რაც ევროპის კოსმოსური სააგენტოს მარსის ირგვლივ მბრუნავმა კოსმოსურმა აპარატმა ExoMars Trace Gas Orbiter-მა დაიჭირა სიგნალი (2023 წლის მაისში), რომელშიც შესაძლოა იყოს შეტყობინება უცხოპლანეტელებისგან, სამმა სხვადასხვა ობსერვატორიამ დაუმუშავებელი მონაცემები ინტერნეტში ჩაუშვა, რათა მთელს მსოფლიოში მეცნიერ-მოყვარულებს მათი გაშიფვრის საშუალება მისცემოდათ, - წერს CNN.ორმა მეცნიერმა, რომლებიც მამა-შვილი არიან - კენ და კელი ჩაფინებმა ცოტა ხნის წინ გაშიფრეს მიღებული სიგნალი, თუმცა, მისი მნიშვნელობა და შინაარსი უცნობია.ჩაფინები ამ პროექტზე წელიწადზე მეტხანს მუშაობდნენ. მათ სიგნალი 2024 წლის ივნისში გაშიფრეს, ამის შესახებ ევროპის კოსმოსურმა სააგენტომ 2024 წლის 22 ოქტომბერს გამოაცხადა. მეცნიერებმა ათასობით საათი დაუთმეს ექსპერიმენტებსა და ურთულეს მათემატიკურ კომპიუტერულ სიმულაციებს.არამიწიერ სიგნალზე ცნობილია ის, რომ ეს არის მოძრავი ამინომჟავები. ამ ეტაპზე მეცნიერები ცდილობენ ახსნან მათი არსი და ამოხსნან მათ წინაშე არსებული იდუმალი კოსმოსური თავსატეხი.„მე წარმოდგენა არ მქონდა რას ანახებდა ან რას ამბობდა შეტყობინება. მქონდა ეჭვი, რომ ეს რაღაცნაირად სიცოცხლესთან იყო კავშირში“, - განაცხადა ჩაფინმა და აღნიშნა, რომ როდესაც კლასტერების გამოსახულება გამოჩნდა, მან მაშინვე იცნო ამინომჟავები, რომლებიც ჯერ კიდევ სკოლაში, ქიმიის გაკვეთილებზე ჰქონდა ნასწავლი.ახლა, როდესაც შეტყობინება გაშიფრულია, მეცნიერებმა უნდა გაარკვიონ მისი მნიშვნელობა და გასცენ პასუხი ყველაზე რთულ კითხვას - რატომ გამოაგზავნა ის სხვა ცივილიზაციამ კოსმოსში.

1788287182

დედამიწაზე წელიწადის ორი ახალი დრო გაჩნდა - მეცნიერების ახალი მიგნება

 ბრიტანელმა მეცნიერებმა ლონდონის ეკონომიკის სკოლიდან და იორკის უნივერსიტეტიდან დაადგინეს, რომ დედამიწაზე წელიწადის ორი ახალი დრო გაჩნდა.მათი მონაცემებით, ადამიანმა დედამიწის ბუნებრივი რითმები კარდინალურად შეცვალა, რამაც ორი ახალი პერიოდი - ბურუსის და ნაგვის სეზონები შექმნა. პირველი ყოველწლიურად დგება სამხრეთ-აღმოსავლეთ აზიაში, როდესაც ინდონეზიასა და მალაიზიაში ტორფნარს, ინდოეთში კი მოსავლის ნარჩენებს წვავენ.ნაგვის სეზონი დეკემბრიდან მარტის ჩათვლით ბალიზე ფიქსირდება, როდესაც მუსონური ქარები და ოკეანეს დინებები პლაჟებზე ტონობით პლასტიკს რიყავენ. წელს ამ 3 თვის განმავლობაში სანაპიროზე 3 ათასზე მეტი ტონა ნაგავი შეაგროვეს. ანალოგიური შემთხვევები ფიქსირდება ფილიპინებზე, ტაილანდსა და აშშ-ში.მეცნიერები ასევე ამტკიცებენ, რომ ტრადიციული წელიწადის დროები თანდათანობით ქრება. მაგალითად, ალპებში ზამთარი მოკლდება და თოვლი სულ უფრო იშვიათად მოდის. გარდა ამისა, სეზონებს სულ უფრო ხშირად თან ახლავს ექსტრემალური ამინდის მოვლენები.კვლევის ავტორებმა შემოიღეს ტერმინი „არითმიული“ წელიწადის დროები, როდესაც სეზონებისთვის დამახასიათებელი მოვლენების დრო იცვლება (მაგალითად, ფრინველების მიგრაცია, ყვავილობის დაწყება ან ფოთლების ცვენა). ასეთი ცვლილებები არღვევს ეკოსისტემებს, საფრთხეს უქმნის მილიონობით ადამიანის ჯანმრთელობას და ეკონომიკურ ზიანს იწვევს.

1788115360

ახალმა პრეპარატმა კიბოს დიაგნოზის მქონე პაციენტებში სიცოცხლის ხანგრძლივობა გააორმაგა - წამალი აშშ-ში უკვე დაამტკიცეს

აშშ-ის სურსათისა და წამლის ადმინისტრაციამ (FDA) დაამტკიცა პრეპარატი დასახელებით დარაქსონრასიბი, რომელიც პანკრეასის კიბოს მკურნალობისთვის შეიქმნა.ეს სწორედ ის პრეპარატია, რომელიც იმდენად ეფექტურად ზრდის პანკრეასის კიბოთი დაავადებული პაციენტების სიცოცხლის ხანგრძლივობას, რომ ივნისში, ამერიკულ ონკოლოგიურ კონფერენციაზე, კვლევის შედეგებს დამსწრე საზოგადოება ფეხზე წამოუდგა და ტაშით შეხვდა, წერს Telex-იმოქმედმა ნივთიერებამ, სახელწოდებით დარაქსონრასიბმა, რომელიც კომპანია Revolution Medicines-მა შეიმუშავა და აწარმოებს, კლინიკურ კვლევებში პაციენტების სიცოცხლის ხანგრძლივობა გააორმაგა: მათ, ვინც პრეპარატს ყოველდღიურად აბის სახით იღებდა, საშუალოდ 13,2 თვე იცოცხლეს, მაშინ როდესაც მხოლოდ ქიმიოთერაპიაზე მყოფმა პაციენტებმა — 6,6 თვე.პრეპარატი ბლოკავს ცილა KRAS-ის მუტაციას, რომელიც პანკრეასის კიბოს შემთხვევების 90 პროცენტს იწვევს, და ამით დაავადების მიმდინარეობას ანელებს. ამრიგად, პაციენტებში, რომლებიც პრეპარატს იღებდნენ, ცხოვრების ხარისხის გაუარესება დაახლოებით ხუთი თვით გვიან დაიწყო.პანკრეასის კიბო სიმსივნის ერთ-ერთი ყველაზე ძნელად განსაკურნებელი სახეობაა. მისი ამოცნობაც ძალიან რთულია, რადგან ადრეულ სტადიაზე სიმპტომები თითქმის არ ახასიათებს, დიაგნოზის დასმის მომენტში კი დაავადება ხშირად უკვე შორსწასულ სტადიაშია.ამჟამად მკურნალობის ძირითად მეთოდებს ქირურგიული ჩარევა, ქიმიოთერაპია და სხივური თერაპია მიეკუთვნება.

1788106860

მეცნიერებმა ხანდაზმული ადამიანების ორგანიზმში სიმსივნის საწინააღმდეგო უჯრედები აღმოაჩინეს - კვლევა

მიუხედავად იმისა, რომ 100 წლამდე მიღწეულ ადამიანებს იმუნური სისტემა სუსტი აქვთ,  ამასთან, მათ ორგანიზმში შეიმჩნევა  იშვიათი იმუნური უჯრედები, რომლებიც ცნობილია როგორც ციტოტოქსიკური CD4 T-ლიმფოციტები (CD4 CTL). ეს უჯრედები კიბოს ზოგიერთი ტიპის დროს სიმსივნური უჯრედების განადგურებას ახერხებენ. წერს  SciTechDaily.19 აგვისტოს ჟურნალ Cell Reports-ში გამოქვეყნებული კვლევის თანახმად, ხანდაზმულ ასაკში იმუნურმა სისტემამ შესაძლოა განაგრძოს ასაკობრივ ცვლილებებთან ადაპტაცია. CD4 CTL უჯრედები გამოვლინდა 110 წლის ასაკს მიღწეულ ზედმეტად ხანდაზმულებში. მეცნიერებმა აღმოაჩინეს მტკიცებულებები იმისა, რომ ეს უჯრედები მრავლდებიან და ასაკთან ერთად მათი რაოდენობა იზრდება.მკვლევრებმა შეისწავლეს 28 ადამიანის სისხლის ნიმუში, რომლებიც სამ ასაკობრივ ჯგუფად იყო დაყოფილი: 70–99, 100–109 და 110 წელი და მეტი. CD4 CTL-ის მედიანური დონე ამ ჯგუფებში თანმიმდევრულად იზრდებოდა, შესაბამისად, 4%-დან 9,6%-მდე, შემდეგ კი 17,6%-მდე. მიღებული მონაცემები მიანიშნებს, რომ ამ უჯრედების გამრავლება დაახლოებით 100 წლის ასაკიდან იწყება. ამის შემდეგ მკვლევრებმა მონაწილეთა T-უჯრედების რეცეპტორები გააანალიზეს და აღმოაჩინეს, რომ უჯრედები თავადვე ქმნიდნენ კლონებს და ამ გზით უწყობდნენ ხელს რაოდენობის ზრდას. CD4 CTL-ს შეუძლია საკუთარი ასლების შექმნა, როდესაც იმუნური სისტემა საფრთხეს აწყდება. ერთ-ერთ ხანდაზმულთან ერთი კლონი სისხლის ნიმუშში არსებული ყველა CD4 CTL-ის 53,8%-ს შეადგენდა.შეუძლიათ თუ არა ამ უჯრედებს კიბოსგან დაცვა?იმის გასარკვევად, თუ რაზე შეიძლება რეაგირებდნენ ეს უჯრედები, მკვლევრებმა თითოეული მონაწილის მთავარი CD4 CTL კლონის რეცეპტორების თანმიმდევრობები საჯარო მონაცემთა ბაზაში შენახულ თანმიმდევრობებს შეადარეს. თითქმის სამი ათეული დამთხვევა დაფიქსირდა იმ ადამიანებისგან, რომლებსაც ჰქონდათ კიბო, მათ შორის ფილტვის, ძუძუსა და ღვიძლის კიბო. კვლევის არცერთ ასწლოვან ან ზედმეტად ხანდაზმულ მონაწილეს ეს დაავადება არ ჰქონია, რამაც მკვლევრებს საშუალება მისცა ეფიქრათ, რომ ამ უჯრედების გამრავლება შესაძლოა ანომალიური სამიზნეების წინააღმდეგ მიმართულ ადრეულ იმუნურ რეაქციას წარმოადგენდეს.ვაქცინა კიბოს წინააღმდეგ.შეგახსენებთ, რომ წელს მელანომის საწინააღმდეგო ახალმა ვაქცინამ კლინიკური კვლევები გაიარა. ეს პერსონალიზებული მრნმ-ვაქცინა პრეპარატ „ინტისმერანის“ საფუძველზე იმუნოთერაპიასთან ერთად დატესტეს. წინასწარი შედეგებით, კიბოს მქონე პაციენტებში რემისიის ხანგრძლივობა წლებით გაიზარდა.

1788023234

მეცნიერებმა თურქეთში, ნოეს კიდობნის ძიების არეალში, უცნაური წარმონაქმნები აღმოაჩინეს

მკვლევრებმა თურქეთში, დურუფინარის კლდოვანი წარმონაქმნის რაიონში, რომელსაც ზოგიერთი ნოეს კიდობნის სავარაუდო ადგილად მიიჩნევს, მიწისქვეშა სიცარიელეები და სხვა ანომალიები აღმოაჩინეს. რადიოლოკაციური სკანირების შედეგების მიღება ორი თვის განმავლობაში იგეგმება. აღმოჩენის შესახებ უცხოური მედია წერს.პროექტის ხელმძღვანელის, პროფესორ ჯენქერ ათილას თქმით, სპეციალისტებმა ადგილმდებარეობის 3D-მოდელები შექმნეს და მიწისქვეშა სკანირება ჩაატარეს. წარმონაქმნის შიგნით 40 პროცენტით მეტი ნახშირბადი აღმოაჩინეს, ვიდრე მის გარეთ, რაც შესაძლოა ორგანული ნივთიერების ან ხის არსებობაზე მიუთითებდეს.წარმონაქმნის სიგრძე დაახლოებით 164 მეტრია - დაახლოებით 300 ძველი წყრთა, როგორც კიდობნის ზომაა აღწერილი ძველ აღთქმაში. მკვლევრები ნიადაგის ათასამდე ნიმუშის აღებას გეგმავენ, რის შემდეგაც მიღებულ მონაცემებს შეაფასებენ.

1788022471

როგორ შეცვლის მეცნიერება დაბერების პროცესს – სიცოცხლის გახანგრძლივების ახალი ერა

ადამიანი ყოველთვის ოცნებობდა ერთ რამეზე - უფრო დიდხანს ეცხოვრა და ასაკთან ერთად ჯანმრთელობა, ენერგია და ახალგაზრდული იერი შეენარჩუნებინა. დღეს ეს იდეა უკვე მხოლოდ ლეგენდებსა და სამეცნიერო ფანტასტიკაში აღარ გვხვდება.მსოფლიოს სხვადასხვა ლაბორატორიაში მეცნიერები ცდილობენ გაარკვიონ, რატომ ბერდება ადამიანის ორგანიზმი და შესაძლებელია თუ არა ამ პროცესის შენელება.მთავარი კითხვა კი სულ უფრო საინტერესო ხდება: შეიძლება თუ არა მომავალში ადამიანმა არა უბრალოდ დიდხანს იცოცხლოს, არამედ დიდხანს დარჩეს ჯანმრთელი?ასაკთან ერთად ჩვენს ორგანიზმში ერთმანეთთან დაკავშირებული მრავალი პროცესი იცვლება.უჯრედები თანდათან კარგავენ ძველებურად მუშაობის უნარს, გროვდება დაზიანებები, იცვლება იმუნური სისტემა, მცირდება ქსოვილების აღდგენის შესაძლებლობა და ორგანიზმს უჭირს დაზიანებული უჯრედების ეფექტურად მოცილება.მეცნიერები დაბერებას სულ უფრო ხშირად განიხილავენ არა როგორც ერთ დაავადებას, არამედ როგორც ბიოლოგიური პროცესების კომპლექსს, რომელთა ნაწილზე ზემოქმედებაც შესაძლოა შესაძლებელი გახდეს.დაბერების ერთ-ერთი მთავარი საიდუმლო გენებიამკვლევრები განსაკუთრებულ ყურადღებას აქცევენ გენებსა და უჯრედებში მიმდინარე მოლეკულურ პროცესებს. ერთ-ერთი საინტერესო მიმართულებაა ეპიგენეტიკური ცვლილებების შესწავლა. ჩვენი ასაკის მატებასთან ერთად დნმ-ის მუშაობის რეგულაციაში გარკვეული ცვლილებები გროვდება. მეცნიერები ცდილობენ გაიგონ, შესაძლებელია თუ არა ამ ცვლილებების ნაწილობრივი „გადაპროგრამება“.შეიძლება თუ არა უჯრედისთვის მისი უფრო ახალგაზრდა მდგომარეობის „შეხსენება“?ეს მიმართულება ჯერ კიდევ ექსპერიმენტულია და ადამიანებში უსაფრთხო და ეფექტური მეთოდის შექმნამდე ბევრი კვლევაა საჭირო.დაბერების კვლევაში ერთ-ერთი ყველაზე საინტერესო სფეროა სენესცენტური უჯრედები.ეს უჯრედები აღარ იყოფიან ნორმალურად, მაგრამ ორგანიზმში შეიძლება დიდხანს დარჩნენ და სხვადასხვა სიგნალის გამოყოფით გარემომცველ ქსოვილებზე გავლენა მოახდინონ.მეცნიერები იკვლევენ ე.წ. სენოლიტიკურ მიდგომებს - საშუალებებს, რომლებიც მიზნად ისახავს ასეთი უჯრედების შერჩევით მოცილებას.ცხოველებზე ჩატარებულმა კვლევებმა საინტერესო შედეგები აჩვენა, თუმცა ადამიანებში ეს ჯერ კიდევ აქტიური კვლევის სფეროა. მთავარი გამოწვევა უსაფრთხოებაა: მეცნიერებმა ზუსტად უნდა იცოდნენ, რომელი უჯრედი უნდა მოიშორონ და რომელი - აუცილებლად შეინარჩუნონ.აქ მეცნიერები განსაკუთრებით ფრთხილობენ.დღეს არ არსებობს დამტკიცებული აბი, რომელიც ადამიანს უბრალოდ „ახალგაზრდობას დაუბრუნებს“. თუმცა მკვლევრები სხვადასხვა ნივთიერებას სწავლობენ, რომლებიც დაბერებასთან დაკავშირებულ ბიოლოგიურ გზებზე მოქმედებენ.მაგალითად, აქტიურად იკვლევენ ისეთ მექანიზმებს, რომლებიც დაკავშირებულია უჯრედულ მეტაბოლიზმთან, ენერგიის გამოყენებასთან, ანთებასთან და უჯრედის დაზიანების კონტროლთან.ზოგიერთი პრეპარატი და ნივთიერება ცხოველურ მოდელებში სიცოცხლის ხანგრძლივობის ან ჯანმრთელობის მაჩვენებლების გაუმჯობესებას უკავშირდება, მაგრამ ეს არ ნიშნავს, რომ იგივე ეფექტი ადამიანებში დადასტურებულია.კიდევ ერთი უჩვეულო მიმართულებაა სისხლისა და მისი კომპონენტების შესწავლა.მეცნიერებმა აღმოაჩინეს, რომ ახალგაზრდა და ასაკოვანი ორგანიზმების სისხლის შემადგენლობასა და სიგნალებს შორის განსხვავებები არსებობს. ამიტომ მკვლევრები ცდილობენ გაარკვიონ, რომელი მოლეკულური სიგნალები უწყობს ხელს ქსოვილების აღდგენას და რომელი იცვლება ასაკთან ერთად.თუმცა აქაც საჭიროა სიფრთხილე: ინტერნეტში ხშირად გვხვდება დაპირებები "ახალგაზრდობის სისხლის" შესახებ, მაგრამ ეს არ ნიშნავს, რომ მსგავსი პროცედურები ადამიანებში დადასტურებული გაახალგაზრდავების მეთოდია.მეცნიერებისთვის სულ უფრო მნიშვნელოვანი ხდება განსხვავება lifespan-სა და healthspan-ს შორის. Lifespan ნიშნავს, რამდენ ხანს ვცოცხლობთ. Healthspan კი - რამდენ ხანს შეგვიძლია ვიცხოვროთ ჯანმრთელად, აქტიურად და დამოუკიდებლად.წარმოიდგინეთ ადამიანი, რომელიც 90 წლისაა, მაგრამ შეუძლია სიარული, მოგზაურობა, მუშაობა, სწავლა და ყოველდღიური ცხოვრების დამოუკიდებლად მართვა.სწორედ ასეთი მომავლის შექმნაა დაბერების მეცნიერების ერთ-ერთი მთავარი მიზანი.AI უკვე აქტიურად გამოიყენება დაბერების კვლევაში.მას შეუძლია უზარმაზარი რაოდენობის გენეტიკური, ბიოლოგიური და სამედიცინო მონაცემების გაანალიზება და ისეთი კავშირების აღმოჩენა, რომელთა პოვნაც ადამიანს გაცილებით მეტ დროს დასჭირდებოდა.მომავალში AI შეიძლება დაეხმაროს მეცნიერებს ახალი სამიზნეების აღმოჩენაში — მაგალითად, კონკრეტული ცილების, გენების ან უჯრედული პროცესების, რომლებზეც ზემოქმედებამ შესაძლოა ჯანმრთელი დაბერების მხარდაჭერა შეძლოს.თუ შეგვეძლება დაბერების შენელება, სად უნდა გავავლოთ ზღვარი მკურნალობასა და ადამიანის "გაუმჯობესებას" შორის?მიუხედავად იმისა, რომ "მარადიული ახალგაზრდობა" ძალიან მიმზიდველად ჟღერს, თანამედროვე მეცნიერების რეალური მიზანი გაცილებით უფრო პრაქტიკულია.მკვლევრები ცდილობენ გავიგოთ რატომ ვბერდებით, რომ მომავალში ასაკთან დაკავშირებული დაავადებები უფრო გვიან განვითარდეს და ადამიანმა სიცოცხლის უფრო დიდი ნაწილი ჯანმრთელად გაატაროს.შესაძლოა, მომავალში 80 წლის ადამიანის ორგანიზმი დღევანდელ 80 წლის ორგანიზმს საერთოდ აღარ ჰგავდეს.მარადიული ახალგაზრდობა ჯერ კიდევ სამეცნიერო ფანტასტიკაა. მაგრამ უფრო ხანგრძლივი და ჯანმრთელი ცხოვრება - უკვე რეალური სამეცნიერო მიზანია.და შესაძლოა ყველაზე დიდი რევოლუცია სწორედ ის იყოს, რომ მეცნიერებამ ადამიანს არა "უკვდავება", არამედ ჯანმრთელი წლების დამატება შეძლოს.

1787585884

მეცნიერები მოსალოდნელ საფრთხეებზე საუბრობენ - ევროპის ზღვები გლობალურ საშუალო მაჩვენებელზე სწრაფად თბება

ევროპის გარშემომდებარე ზღვები გლობალურ საშუალო მაჩვენებელზე ბევრად სწრაფად თბება. კვლევითი ორგანიზაცია World Weather Attribution-ის მიერ აგვისტოს შუა რიცხვებში გამოქვეყნებული ანგარიშის თანახმად, ეს პროცესი ეკოსისტემებზე, სურსათის უსაფრთხოებასა და სანაპირო ზოლში მცხოვრებ მოსახლეობაზე უარყოფითად მოქმედებს. მეცნიერების განცხადებით, ევროპის აკვატორიაში ზღვის ზედაპირის რეკორდულად მაღალი ტემპერატურა კლიმატის გლობალურ ცვლილებას პირდაპირ უკავშირდება.ზაფხულის განმავლობაში საზღვაო სითბური ტალღები ირლანდიიდან ხმელთაშუა ზღვამდე დაფიქსირდა, ზოგ რეგიონში კი წყლის ზედაპირის ტემპერატურა ნორმას 6 გრადუსზე მეტით აჭარბებდა. ეკოლოგიური ზიანის ნიშნები უკვე რამდენიმე ქვეყანაში გამოიკვეთა. მაგალითად, გაერთიანებულ სამეფოში მეთევზეები რვაფეხების პოპულაციის მკვეთრ ზრდაზე საუბრობენ. პარალელურად, ზღვის ბინადრების სხვადასხვა სახეობამ შედარებით ცივი, ჩრდილოეთის წყლებისკენ იწყო გადაადგილება, რაც საკვებ ჯაჭვს, სანაპირო თევზჭერასა და აკვაკულტურას სერიოზულ საფრთხეს უქმნის.ამასთან, შედეგები შესაძლოა ხმელეთზეც აისახოს. ზღვის ზედაპირის მაღალი ტემპერატურა სანაპირო ზონებში ტენიანობას ზრდის. ეს კი გაუსაძლისი სიცხეების რისკს საგრძნობლად ზრდის, რადგან ასეთ პირობებში ადამიანის ორგანიზმი ოფლის გამოყოფით გაგრილებას ვეღარ ახერხებს.„ცურვისთვის შედარებით თბილი წყალი ცივი ქვეყნების მცხოვრებლებისთვის, მათ შორის ჩემთვისაც, შესაძლოა მიმზიდველად ჟღერდეს, თუმცა წყალქვეშ მიმდინარე პროცესები ბევრად საგანგაშოა. ზღვის ტემპერატურის მატებას იმ ეკოსისტემების სრულად შეცვლა შეუძლია, რომლებზეც სანაპირო დასახლებების სურსათით უზრუნველყოფა და შემოსავალია დამოკიდებული. ამავდროულად, ეს პროცესი ხმელეთზე დამანგრეველ, ექსტრემალურ კლიმატურ მოვლენებს იწვევს“.კლერ ბერჯინი, ირლანდიის მაინუტის უნივერსიტეტის კლიმატოლოგიშვეიცარიის, შვედეთის, აშშ-ის, ირლანდიისა და გაერთიანებული სამეფოს მეცნიერებმა შეისწავლეს, წელს დაფიქსირებული უჩვეულოდ თბილი წყლები დროებითი ანომალიაა თუ კლიმატის ცვლილების შედეგი. მათ ოთხი განსხვავებული სანაპირო რეგიონი გააანალიზეს და დათბობის ტენდენცია ოთხივეში დააფიქსირეს, რამაც გლობალურ საშუალო მაჩვენებელს გადააჭარბა. ხმელთაშუა ზღვის რეგიონში დათბობის ტემპი გლობალურ საშუალო მაჩვენებელს დაახლოებით ორჯერ აღემატება.გავლენა ევროპაზეკლიმატური მოდელების სიმულაციებსა და დაკვირვებებზე დაყრდნობით, მკვლევრებმა დაასკვნეს, რომ დათბობის ტენდენციის ძირითადი მიზეზი კლიმატის ცვლილებაა, რასაც პირველ რიგში წიაღისეული საწვავის წვა განაპირობებს. კვლევის მიხედვით, კლიმატის ცვლილებამ ტემპერატურის პირდაპირი მატება გამოიწვია: დაახლოებით 2 გრადუსით ხმელთაშუა ზღვაში, 1.4 გრადუსით ბისკაის ყურესა და პირინეის ნახევარკუნძულის აკვატორიაში, ხოლო 1.3 გრადუსით კელტების ზღვაში, რომელიც სამხრეთ ირლანდიას, სამხრეთ უელსსა და ჩრდილო-დასავლეთ საფრანგეთს შორის მდებარეობს.წლევანდელი საზღვაო სითბური ტალღა უპრეცედენტოა არა მხოლოდ ტემპერატურით, არამედ გეოგრაფიული მასშტაბითაც. მოდელის მიხედვით, 2026 წელს სითბური ტალღები ბისკაის ყურისა და პირინეის სანაპირო ზოლის 90 პროცენტს, ასევე დასავლეთ ხმელთაშუაზღვისპირეთის 80 პროცენტს მოიცავს. „ადამიანის საქმიანობით გამოწვეული 1.4-გრადუსიანი დათბობა რომ არა, ეს მაჩვენებელი დაახლოებით 40 პროცენტი იქნებოდა. აღმოსავლეთ ხმელთაშუაზღვისპირეთში არსებული 70 პროცენტი 9 პროცენტამდე შემცირდებოდა, ხოლო კელტების ზღვაში, კლიმატის ცვლილების გარეშე, 80-ის სანაცვლოდ 30 პროცენტი დაფიქსირდებოდა“, განმარტავენ ავტორები.მკვლევართა პროგნოზით, მოსალოდნელი დათბობა იმ ზღვარს გადააჭარბებს, რომელთან ადაპტაციასაც ზღვის ბინადრები შეძლებენ. სწრაფმა დათბობამ შესაძლოა რამდენიმე საკვანძო სახეობის (მათ შორის ვირთევზას, სკუმბრიასა და ლობსტერის) თევზჭერის ინდუსტრიის კოლაფსი გამოიწვიოს. წყარო

1787584755

ექიმებმა კაცს შარდის ბუშტიდან 3.1-კილოგრამიანი ქვა ამოუღეს (უცხოეთი)

შრი-ლანკაში, ტრინკომალის გენერალურ საავადმყოფოში, ექიმებმა 55 წლის კაცის შარდის ბუშტიდან 3.1 კილოგრამის წონისა და 18.7 სანტიმეტრის სიგრძის ქვა ამოიღეს. სპეციალისტების განცხადებით, არსებული მონაცემებით, შესაძლოა, ეს ადამიანის შარდის ბუშტში აღმოჩენილი და ოპერაციის გზით ამოღებული ყველაზე დიდი ქვა იყოს.პაციენტი საავადმყოფოში თავდაპირველად ინსულტის შემდგომი გართულებების გამო მოხვდა. გამოკვლევისას ექიმებმა ყურადღება მიაქციეს იმას, რომ მას შარდვა უჭირდა. დამატებითმა კვლევებმა აჩვენა, რომ მიზეზი შარდის ბუშტში არსებული უჩვეულოდ დიდი ქვა იყო.ქვის წონა დაახლოებით ახალდაბადებული ბავშვის წონას უტოლდებოდა, ხოლო ფორმითა და ზომით ის სირაქლემას კვერცხს შეადარეს.ოპერაციამ წარმატებით ჩაიარა და ექიმების ინფორმაციით, პაციენტი თავს კარგად გრძნობს. პროცედურას ექიმი პრაგალატან ბალაკრიშნანი ხელმძღვანელობდა.სპეციალისტების ვარაუდით, ქვა მამაკაცის შარდის ბუშტში 5-დან 10 წლამდე პერიოდში ყალიბდებოდა.შარდის ბუშტის ქვები წარმოიქმნება მაშინ, როდესაც შარდში არსებული მინერალები კრისტალებად გარდაიქმნება და მყარ მასას ქმნის. ეს პრობლემა განსაკუთრებით ხშირად ვითარდება მაშინ, როდესაც შარდის ბუშტი სრულად ვერ იცლება.უმეტეს შემთხვევაში ასეთი ქვები მცირე ზომისაა და ორგანიზმიდან თავისით გამოიყოფა, თუმცა ზოგჯერ მათი ზომა იმდენად იზრდება, რომ სამედიცინო ჩარევა ხდება საჭირო.გინესის მსოფლიო რეკორდების მონაცემებით, მანამდე შარდის ბუშტიდან ამოღებულ ყველაზე დიდ ქვად 1.9-კილოგრამიანი, 17.9 სანტიმეტრის სიგრძის ნიმუში ითვლებოდა, რომელიც 2003 წელს ბრაზილიაში ამოიღეს.

1787570700

სისხლის ახალი ტესტი რკინის დეფიციტს 15 წუთში ავლენს - მეცნიერების ახალი აღმოჩენა

მეცნიერებმა შექმნეს სისხლის ახალი სწრაფი ტესტი, რომელსაც ორგანიზმში რკინის დეფიციტის გამოვლენა სულ რაღაც 15 წუთში შეუძლია. მკვლევრების განცხადებით, ინოვაციურმა მეთოდმა შესაძლოა განსაკუთრებით მნიშვნელოვანი როლი შეასრულოს იმ ქვეყნებში, სადაც სრულფასოვან ლაბორატორიულ კვლევებზე წვდომა შეზღუდულია.ახალი ტესტი ავსტრალიის ვალტერისა და ელაიზა ჰოლის სამედიცინო კვლევის ინსტიტუტის (WEHI) მკვლევრებმა შეიმუშავეს. ის თითიდან აღებული სისხლის მცირე ნიმუშით მუშაობს და სპეციალური ლაბორატორიული აპარატურა არ სჭირდება.როგორ მუშაობს ახალი ტესტი?მკვლევრების მიერ შექმნილი სისტემა სისხლში ფერიტინის დონეს ამოწმებს. ფერიტინი ორგანიზმში რკინის მარაგის ერთ-ერთ მთავარ მაჩვენებლად ითვლება.ტესტი შექმნილია ისე, რომ განსაკუთრებით მკაფიოდ გამოავლინოს ფერიტინის დონე 30 ნგ/მლ-ის კლინიკურად მნიშვნელოვან ზღვართან. სწორედ დაბალი ფერიტინის მაჩვენებელი შეიძლება მიუთითებდეს რკინის დეფიციტზე.მისი ერთ-ერთი მთავარი უპირატესობა ისაა, რომ შედეგის მისაღებად ადამიანს ვენიდან სისხლის აღება და ლაბორატორიაში გადაგზავნა შესაძლოა აღარ დასჭირდეს.საკმარისია თითიდან აღებული სისხლის მცირე ნიმუში და შედეგი დაახლოებით 15 წუთში მიიღება.რატომ არის ეს მნიშვნელოვანი?რკინის დეფიციტი მსოფლიოში ერთ-ერთი ყველაზე გავრცელებული კვებითი დარღვევაა და განსაკუთრებით ხშირად გვხვდება ქალებსა და ბავშვებში.პრობლემა ისაა, რომ რკინის დეფიციტის ადრეულ ეტაპზე ადამიანს შესაძლოა ჯერ კიდევ არ ჰქონდეს ანემია. ასეთ შემთხვევაში მხოლოდ ჰემოგლობინის შემოწმებამ პრობლემა შეიძლება ვერ გამოავლინოს.მკვლევრების განმარტებით, შესაძლებელია ადამიანს ორგანიზმში რკინის მარაგი უკვე მნიშვნელოვნად ჰქონდეს შემცირებული, მაშინ როცა ჰემოგლობინის მაჩვენებელი ჯერ კიდევ ნორმაშია. შედეგად, რკინის დეფიციტი შეიძლება შეუმჩნეველი დარჩეს.სწორედ ამიტომ ახალი ტესტის მთავარი იდეა მხოლოდ ანემიის აღმოჩენა კი არა, რკინის დეფიციტის უფრო ადრეულ ეტაპზე გამოვლენაა.მეცნიერები იმედოვნებენ, რომ ახალი ტექნოლოგია მომავალში ორსულთა ჯანმრთელობის პროგრამებშიც მნიშვნელოვან როლს შეასრულებს.რკინის დეფიციტი ორსულობის პერიოდში განსაკუთრებით გავრცელებული პრობლემაა, ხოლო რკინადეფიციტური ანემია დაკავშირებულია ისეთი გართულებების მომატებულ რისკთან, როგორიცაა ნაადრევი მშობიარობა, ნაყოფის ზრდის შეფერხება და დაბალი წონის ახალშობილი.მკვლევრების აზრით, სწრაფი ტესტი ექიმებს საშუალებას მისცემს, უფრო სწრაფად დაადგინონ, რომელ პაციენტს სჭირდება რკინის მკურნალობა და რომელს - არა.ეს განსაკუთრებით მნიშვნელოვანია იმ რეგიონებში, სადაც რკინის ინფუზიები და სხვა სამედიცინო რესურსები შეზღუდულია.ტესტი ჯერ ფართო გამოყენებისთვის მზად არ არისმიუხედავად იმედის მომცემი შედეგებისა, მნიშვნელოვანია აღინიშნოს, რომ ახალი ტესტი ჯერ არ არის ისეთი ეტაპზე, რომ მისი გამოყენება მსოფლიოს მასშტაბით ჩვეულებრივ სამედიცინო პრაქტიკაში დაიწყოს.

1787238960

რა ემართება ჩვენს აზროვნებას, როცა საქმეში ხელოვნურ ინტელექტს ვიყენებთ - კვლევა

აშშ-სა და გაერთიანებული სამეფოს მკვლევართა ჯგუფის მიერ ჩატარებული ახალი კვლევა მიუთითებს, რომ ხელოვნური ინტელექტის (AI) გამოყენება მოკლევადიანად ამაღლებს შესრულების ხარისხს, თუმცა შესაძლოა მნიშვნელოვანი კოგნიტიური ფასის ხარჯზე. ნაშრომის ავტორების განცხადებით, „AI-ს დახმარება შესრულებას მყისიერად აუმჯობესებს, თუმცა დიდი კოგნიტიური ფასის სანაცვლოდ“.კვლევა ამჟამად პრეპრინტების პლატფორმა arXiv-ზეა გამოქვეყნებული და რეცენზირება ჯერ არ გაუვლია.ექსპერიმენტის ფარგლებში მკვლევრებმა 350 ამერიკელი მონაწილე შეისწავლეს, რომლებიც სხვადასხვა კოგნიტიურ ამოცანას — მათ შორის წილადებიან განტოლებებს — ასრულებდნენ. მონაწილეთა ნაწილი იყენებდა GPT-5-ზე დაფუძნებულ ჩატბოტს, დანარჩენებს კი ამოცანების დამოუკიდებლად გადაწყვეტა უწევდათ. ექსპერიმენტის მიმდინარეობისას AI-ს მომხმარებელ ჯგუფს მოულოდნელად შეუწყდა ჩატბოტზე წვდომა.შედეგებმა აჩვენა, რომ იმ ჯგუფში, რომელიც AI-ს იყენებდა, სწორი პასუხების რაოდენობა მკვეთრად შემცირდა, ხოლო მონაწილეთა ნაწილი საერთოდ წყვეტდა მცდელობას. შესრულების ხარისხთან ერთად გაუარესდა გამძლეობაც. მსგავსი შედეგები დაფიქსირდა 670 ადამიანზე ჩატარებულ დამატებით ექსპერიმენტშიც, ასევე წაკითხულის გააზრებაზე ორიენტირებულ კვლევაში.კვლევის თანაავტორის, რაჩიტ დუბეი-ის განცხადებით, „როცა ადამიანებს AI-ს ვართმევთ, ისინი მხოლოდ არასწორ პასუხებს კი არ იძლევიან — ხშირად არც კი ცდილობენ ამოცანის დამოუკიდებლად შესრულებას. მათი გამძლეობა მცირდება“.მკვლევრები ვარაუდობენ, რომ AI-ს ფართომასშტაბიანმა დანერგვამ, განსაკუთრებით განათლების სფეროში, შესაძლოა უარყოფითი გავლენა იქონიოს მომავალი თაობების უნარებზე — მათ შორის დამოუკიდებელ აზროვნებასა და შემოქმედებითობაზე. ნაშრომის ავტორები აღნიშნულ პროცესს ე.წ. „მოხარშული ბაყაყის“ ეფექტს ადარებენ, როდესაც ცვლილებები თანდათანობით ხდება და პრობლემის სიმწვავე მოგვიანებით იჩენს თავს.ამასთან, კვლევამ დადებითი ტენდენციაც გამოავლინა: მონაწილეები, რომლებიც AI-სგან მხოლოდ მინიშნებებს ან განმარტებებს იღებდნენ და არა მზა პასუხებს, გაცილებით უკეთ უმკლავდებოდნენ ამოცანებს მაშინ, როცა ჩატბოტზე წვდომა ეზღუდებოდათ.აღსანიშნავია, რომ ეს მხოლოდ ერთ-ერთი კვლევაა AI-ს გავლენის შესახებ. სხვა ნაშრომების მიხედვით, ხელოვნური ინტელექტის გამოყენება სამუშაო გარემოში შესაძლოა ზრდიდეს დაღლილობას, თუმცა ამავდროულად თანამშრომლებს მეტისა და უფრო ხანგრძლივი მუშაობისკენაც უბიძგებს.

1787210220

მეცნიერებმა ალკოჰოლის მოხმარება 10 ტიპის სიმსივნის განვითარებასთან დააკავშირეს

ვაშინგტონის უნივერსიტეტის მეცნიერების მიერ ჩატარებული მასშტაბური კვლევის თანახმად, ალკოჰოლის მოხმარების სრულიად უსაფრთხო ზღვარი არ არსებობს და მისი მცირე რაოდენობით მიღებაც კი კიბოს რამდენიმე ტიპის განვითარების გაზრდილ რისკთან არის დაკავშირებული. კვლევის შესახებ ნაშრომი სამეცნიერო გამოცემა Nature Health-ში გამოქვეყნდა.მკვლევრებმა 1963-2023 წლებში გამოქვეყნებული 843 სამეცნიერო ნაშრომი შეისწავლეს და ალკოჰოლის გავლენა ჯანმრთელობის 20 სხვადასხვა მდგომარეობაზე შეაფასეს. კვლევის შედეგებმა აჩვენა, რომ ალკოჰოლის მოხმარება ზრდის ხახის, საყლაპავის, მსხვილი ნაწლავის, ძუძუს, ღვიძლის, პანკრეასისა და პროსტატის კიბოს განვითარების რისკს, მათ შორის მაშინაც, როდესაც ადამიანი დღეში ერთ სტანდარტულ სასმელზე ნაკლებს იღებს.კვლევის ავტორების თქმით, ერთ-ერთი ყველაზე ძლიერი კავშირი ალკოჰოლის მოხმარებასა და საყლაპავის სიმსივნის განვითარებას შორის გამოვლინდა. ასევე დადგინდა, რომ ალკოჰოლი დაკავშირებულია პანკრეატიტის, ციროზისა და ღვიძლის სხვა ქრონიკული დაავადებების მომატებულ რისკთან.მიუხედავად იმისა, რომ ზოგიერთ შემთხვევაში მცირე რაოდენობით ალკოჰოლის მოხმარება გარკვეულ დადებით ასოციაციებს ავლენდა, მეცნიერები ხაზგასმით აღნიშნავენ, რომ ეს არ უნდა აღიქმებოდეს ალკოჰოლის მიღების რეკომენდაციად.კვლევის ავტორები მიიჩნევენ, რომ საზოგადოებრივი ჯანმრთელობის რეკომენდაციები ალკოჰოლთან დაკავშირებულ რისკებს უფრო მკაფიოდ უნდა ასახავდეს.