1786043262

ასეთი მზე არასდროს გინახავთ - მეცნიერებმა მზის ზედაპირი ისტორიაში ყველაზე დეტალურად აღბეჭდეს

მეცნიერებმა მსოფლიოში ყველაზე მძლავრი მზის ტელესკოპით (Inouye Solar Telescope) მზის ზედაპირის (ფოტოსფეროს) ყველაზე მაღალი რეზოლუციის ფოტოები და კადრები გადაიღეს. მასალაზე მკაფიოდ ჩანს ენერგიის მბრუნავი გრიგალები, რომელთა დაფიქსირებაც მანამდე შეუძლებელი იყო.ეს მოვლენა წარმოიქმნება ცხელი აირების მოძრაობის შედეგად მზის მაგნიტური ველის დახვევით. ჟურნალ Nature-ში გამოქვეყნებული კვლევის თანახმად, მეცნიერებმა მზის ზედაპირზე მიაგნეს „კელვინ-ჰელმჰოლცის არასტაბილურობის“ სახელით ცნობილ ფენომენს, როდესაც აირების ნაკადების შეჯახება მცირე რყევებს გიგანტურ გრიგალებად აქცევს.სწორედ ეს გრიგალები წარმოქმნიან ენერგიის მძლავრ აფეთქებებს, რომლებსაც შეუძლიათ მწყობრიდან გამოიყვანონ დედამიწის ელექტროქსელები, თანამგზავრები და საფრთხე შეუქმნას ასტრონავტებს.

1786032022

გარღვევა დაქვეითებული სმენის მკურნალობაში - რა აჩვენა ახალმა კვლევამ

მეცნიერები სმენის დაკარგვის მკურნალობის ახალი გზების ძიებას განაგრძობენ. უახლესი კვლევები აჩვენებს, რომ შესაძლოა მომავალში დაზიანებული შიდა ყურის სენსორული თმის უჯრედების აღდგენა გახდეს შესაძლებელი, რაც მილიონობით ადამიანს სმენის დაბრუნების იმედს მისცემს.კვლევის მიხედვით, თაგვებზე ჩატარებულმა ექსპერიმენტებმა აჩვენა, რომ განვითარების სპეციალური გენეტიკური ფაქტორების დახმარებით შესაძლებელია შიდა ყურის დამხმარე უჯრედების თმის უჯრედების მსგავს უჯრედებად გადაპროგრამება. ბოლო წლებში მეცნიერებმა ასეთი უჯრედების რეგენერაციაში მნიშვნელოვან პროგრესს მიაღწიეს.თუმცა, სპეციალისტები ხაზგასმით აღნიშნავენ, რომ ეს ჯერ არ ნიშნავს სმენის სრულ აღდგენას. მიუხედავად იმისა, რომ ახალი უჯრედები უკვე მიიღება, მათ ჯერ კიდევ არ შეუძლიათ ბუნებრივი თმის უჯრედების ყველა ფუნქციის სრულყოფილად შესრულება.მკვლევრები ასევე სწავლობენ კიდევ ერთ მიმართულებას – თმის უჯრედებსა და სასმენ ნეირონებს შორის დაზიანებული კავშირების აღდგენას. მათი შეფასებით, სწორედ ამ გზამ შეიძლება სმენის დაქვეითების მკურნალობაში მნიშვნელოვანი როლი შეასრულოს.მიუხედავად იმისა, რომ კვლევა ჯერ ექსპერიმენტულ ეტაპზეა და ადამიანებზე ფართო გამოყენებამდე კიდევ ბევრი სამუშაოა საჭირო, მეცნიერები მიიჩნევენ, რომ მიღებული შედეგები სმენის აღდგენის მიმართულებით ერთ-ერთი ყველაზე იმედისმომცემი წინგადადგმული ნაბიჯია.

1786023900

სიცოცხლის ხანგრძლივობაზე გენეტიკის გავლენა შესაძლოა უფრო დიდი იყოს, ვიდრე აქამდე ეგონათ - ახალი კვლევა

ახალი საერთაშორისო კვლევის თანახმად, ადამიანის სიცოცხლის ხანგრძლივობაზე გენეტიკის გავლენა შესაძლოა მნიშვნელოვნად უფრო დიდი იყოს, ვიდრე მეცნიერები ათწლეულების განმავლობაში მიიჩნევდნენ.კვლევა, რომელიც ავტორიტეტულ სამეცნიერო ჟურნალ Science-ში გამოქვეყნდა, ისრაელის ვეიცმანის მეცნიერების ინსტიტუტის (Weizmann Institute of Science) მკვლევრებმა ჩაატარეს. მათი ანალიზის მიხედვით, როდესაც გათვალისწინებულია მხოლოდ ბუნებრივი დაბერებით გამოწვეული სიკვდილი და გამორიცხულია ისეთი გარეგანი მიზეზები, როგორიცაა ავტოსაგზაო შემთხვევები, ინფექციები, ძალადობა ან სხვა უბედური შემთხვევები, გენეტიკა ადამიანის სიცოცხლის ხანგრძლივობის დაახლოებით 50–55%-ს განსაზღვრავს.აქამდე ჩატარებული კვლევების უმეტესობა მიუთითებდა, რომ გენეტიკის წილი მხოლოდ 10–25% იყო, ხოლო დანარჩენზე ცხოვრების წესი და გარემო ფაქტორები მოქმედებდა. ახალი ნაშრომი კი ამ შეფასებას ეჭვქვეშ აყენებს და აჩვენებს, რომ წინა გამოთვლებში მნიშვნელოვანი დამაბრკოლებელი ფაქტორები სრულად არ იყო გათვალისწინებული. კვლევის ფარგლებში მეცნიერებმა ტყუპების შესახებ დიდი მონაცემთა ბაზები და მათემატიკური მოდელები გამოიყენეს. მათი მიზანი იყო ერთმანეთისგან გაემიჯნათ ბიოლოგიური დაბერების პროცესით გამოწვეული სიკვდილი და გარეგანი მიზეზებით გამოწვეული სიკვდილი. სწორედ ამ მიდგომამ აჩვენა, რომ მემკვიდრეობითი ფაქტორების როლი გაცილებით მაღალია, ვიდრე აქამდე ითვლებოდა. მკვლევრები ხაზგასმით აღნიშნავენ, რომ ეს არ ნიშნავს, თითქოს ადამიანის სიცოცხლის ხანგრძლივობა მხოლოდ გენებით იყოს განსაზღვრული. მათი შეფასებით, დარჩენილი დაახლოებით 45–50% კვლავ გარემო პირობებზე, ცხოვრების წესზე, შემთხვევით ბიოლოგიურ პროცესებსა და ჯანმრთელობის დაცვის ხარისხზეა დამოკიდებული. ამიტომ ჯანსაღი კვება, ფიზიკური აქტივობა, მოწევაზე უარის თქმა და ქრონიკული დაავადებების კონტროლი კვლავაც მნიშვნელოვან როლს ასრულებს. ექსპერტების შეფასებით, აღმოჩენა შესაძლოა დაბერების ბიოლოგიის კვლევაში მნიშვნელოვანი ნაბიჯი აღმოჩნდეს. თუ მეცნიერები უკეთ გაიგებენ, რომელი გენები ახდენს სიცოცხლის ხანგრძლივობაზე ყველაზე დიდ გავლენას, მომავალში შესაძლოა შეიქმნას ახალი პრეპარატები და თერაპიები, რომლებიც დაბერების პროცესის შენელებას ან ასაკთან დაკავშირებული დაავადებების პრევენციას შეუწყობს ხელს.

1785921326

SpaceX-ის რაკეტის ნაწილი დღეს მთვარეს შეეჯახება - მეცნიერები მოვლენას პირდაპირ რეჟიმში აკვირდებიან

SpaceX-ის Falcon 9-ის რაკეტის გამოყენებული ზედა საფეხური დღეს, 5 აგვისტოს, მთვარის ზედაპირს დაეჯახება. მიუხედავად იმისა, რომ ეს მოვლენა დედამიწისთვის არანაირ საფრთხეს არ წარმოადგენს, ასტრონომები მას იშვიათ სამეცნიერო შესაძლებლობად მიიჩნევენ და სხვადასხვა ობსერვატორიიდან ყურადღებით აკვირდებიან.დაახლოებით ოთხტონიანი, ხუთსართულიანი შენობის ზომის ობიექტი მთვარეს დაახლოებით 2.43 კილომეტრი/წამში (დაახლოებით 8 700 კმ/სთ) სიჩქარით შეეჯახება. მოსალოდნელია ახალი კრატერის წარმოქმნა და მთვარის მტვრის ღრუბლის ამოფრქვევა, რაც მეცნიერებს შეჯახების პროცესების უკეთ შესწავლაში დაეხმარება.რაკეტის ეს ნაწილი 2025 წლის იანვარში გაუშვეს მისიის ფარგლებში, რომელმაც მთვარისკენ კერძო ლანდერები გადაიყვანა. ჩვეულებრივ, Falcon 9-ის ზედა საფეხურები დედამიწის ატმოსფეროში ბრუნდება და იწვის, თუმცა ამ შემთხვევაში საწვავის დეფიციტის გამო მისი კონტროლირებადი დაბრუნება ვერ მოხერხდა და ობიექტი კოსმოსში დარჩა, სანამ მთვარის გრავიტაციამ შეჯახების ტრაექტორიაზე არ გადაიყვანა.მოვლენას აკვირდებიან NASA-ს Lunar Reconnaissance Orbiter, სამხრეთ კორეის მთვარის ზონდი Danuri და მსოფლიოს სხვადასხვა ობსერვატორია. მეცნიერები შეისწავლიან წარმოქმნილ კრატერს, მტვრის გავრცელებასა და ზედაპირიდან ამოტყორცნილ მასალას, რაც მომავალში მთვარის კვლევისა და პლანეტური შეჯახებების უკეთ გააზრებაში დაეხმარებათ.

1785912115

მეცნიერებმა „მოისმინეს“ მუსიკა, რომელსაც ადამიანები გონებაში ღიღინებდნენ

სამხრეთ კორეელმა მკვლევრებმა წარადგინეს მათემატიკური მოდელი, რომელსაც თავის ტვინის ელექტრული აქტივობის მიხედვით მელოდიების რეკონსტრუქცია შეუძლია. შემუშავებული სისტემა აანალიზებს სიგნალებს, რომლებიც მუსიკის გონებრივად გაჟღერების დროს წარმოიქმნება.სეულის ეროვნული უნივერსიტეტის მეცნიერებმა სისტემა ეპილეფსიის მქონე 10 პაციენტზე გამოცადეს. მოხალისეებს სამედიცინო მეთვალყურეობისთვის მანამდე უკვე ჩაუდგეს კლინიკური ელექტროდები, რის წყალობითაც მკვლევრებმა შეძლეს ელექტროკორტიკოგრაფიის მეთოდის გამოყენება და თავის ტვინის ქერქის სიგნალების პირდაპირ ჩაწერა.ექსპერიმენტის დროს მონაწილეები ჯერ ნაცნობი საბავშვო სიმღერების დასაწყისს უსმენდნენ. შემდეგ ჩანაწერი წყდებოდა, რის შემდეგაც ისინი გონებაში აგრძელებდნენ მელოდიას და მხოლოდ ამის შემდეგ ღიღინებდნენ მას ხმამაღლა, რათა მკვლევრებს შედეგი დეკოდირების მონაცემებთან შეედარებინათ.ანალიზმა აჩვენა, რომ ნეირონული აქტივობა გონებრივი შესრულებისას შეიცავს ინფორმაციას მუსიკალური ინტერვალების თანმიმდევრობის შესახებ. ალგორითმი განსაზღვრავდა არა ბგერების კონკრეტულ სიმაღლეს, არამედ მათ ფარდობით განლაგებას ერთმანეთის მიმართ. ეს პრინციპი შეესაბამება იმას, თუ როგორ იმახსოვრებს ადამიანის ტვინი მუსიკას: მელოდიის ცნობა შენარჩუნებულია ტონალობის შეცვლის შემთხვევაშიც კი.ნაშრომის ავტორთა თქმით, მიღებული მონაცემების გაერთიანებამ წარმოდგენილი მუსიკალური ფრაგმენტების სტრუქტურის აღდგენა შესაძლებელი გახადა. სამომავლოდ მკვლევრები გეგმავენ, რომ სისტემას ტემპისა და დინამიკის ამოცნობა ასწავლონ. პერსპექტივაში ეს ტექნოლოგია შესაძლოა გამოიყენონ მეტყველების სინთეზის საშუალებების შესაქმნელად იმ სრულად პარალიზებული ადამიანებისთვის, რომლებსაც შენარჩუნებული აქვთ ცნობიერება და აზროვნების უნარი.

1785911160

იშვიათი და სიცოცხლისთვის საშიში დაავადების წინააღმდეგ ახალი იმედი – კლინიკური ცდის შედეგებმა მოლოდინს გადააჭარბა

ბოლო ეტაპის კლინიკურ ცდაში, გიიენ-ბარეს სინდრომის პრეპარატმა კარგად იმუშავა და შეიძლება მომავალ წელს გამოყენებისთვის დამტკიცდეს კიდეც. ეს იქნება ამ უეცარი და დამაუძლურებელი ავტოიმუნური დაავადების პირველი მიზანმიმართული სამკურნალო საშუალება.„ჩვენს კვლევებში, პაციენტები ყველა ასპექტით უფრო სწრაფად და სრულად გამოჯანმრთელდნენ“, — ამბობს პრეპარატის შემქმნელი კალიფორნიული კომპანია Annexon Biosciences-ის წარმომადგენელი დაგ ლავი.გიიენ-ბარეს სინდრომი იშვიათი დაავადებაა, რომელიც შეიძლება ნებისმიერს დაემართოს, ვისაც ახლახან ჰქონდა ისეთი ინფექცია, როგორიცაა საკვებით მოწამვლა ან გრიპი. ინფექციის გამომწვევ ბაქტერიასთან და ვირუსთან ბრძოლის შემდეგ, ადამიანის იმუნური სისტემა შეცდომით საკუთარი სხეულის ნერვებზე თავდასხმას იწყებს; ამის მიზეზები ცუდადაა შესწავლილი.ასეთი შეტევა იწვევს სისუსტეს ან ჩხვლეტის შეგრძნებას ხელებსა და ფეხებში, რაც შეიძლება გადაიზარდოს სიარულის, ლაპარაკის, ყლაპვისა და სუნთქვის გართულებაში, ზოგიერთ შემთხვევაში კი გამოიწვიოს პარალიზი ან სიკვდილი.„ის ერთ-ერთი ყველაზე გასაოცარი დაავადებაა, რაც კი ბიოტექნოლოგიაში მუშაობის 30 წლის განმავლობაში შემხვედრია. სრულიად უცაბედია, სრულიად განურჩეველი — შეიძლება დაემართოს ახალგაზრდას, მოხუცს, ქალს, კაცს, მდიდარს, ღარიბს და მაშინვე სიცოცხლისთვის საშიშია“, — ამბობს ლავი.ახალი პრეპარატი, სახელად „ტანრუპრუბარტი“, მონოკლონური ანტისხეულია, რომელიც სისხლში არსებულ ცილა C1q-ს ბლოკავს. შედეგად, ითიშება იმუნური სისტემის ნაწილი, სახელად კლასიკურ კომპლემენტურ გზას, რომელიც გიიენ-ბარეს სინდრომის დროს შეცდომით იწყებს თავდასხმას ნერვებზე.ბანგლადეშსა და ფილიპინებში ჩატარებულ ბოლო ეტაპის ცდაში მონაწილეობდა 241 ადამიანი, რომლებსაც ამ დაავადების დიაგნოზი ბოლო დროს დაუსვეს. ცდაში მათ ინტრავენურად აძლევდნენ ტანრუპრუბარტის ერთ დოზას ან პლაცებოს. საშუალოდ, ტანრუპრუბარტით ნამკურნალებ პაციენტებს სუნთქვის გასაადვილებლად მექანიკური ვენტილაცია 28 დღით ნაკლები დასჭირდათ, ინტენსიური თერაპიის განყოფილებაში ყოფნა კი შვიდი დღით ნაკლები. ამავე დროს, დამოუკიდებლად სიარული 31 დღით უფრო ადრე შეძლეს. მონაწილეთა დიდი ნაწილი იტყობინებოდა, რომ ერთი კვირის შემდეგ, მდგომარეობა ძალიან გაუუმჯობესდათ.ამ სინდრომის მქონეებს გამოჯანმრთელებისთვის ხშირად დიდი ხანი სჭირდებათ; ვინც ცდაში ტანრუპრუბარტი მიიღო, ცხოვრების ხარისხი და მოძრაობა ორი თვის შემდეგ ძალიან გაუუმჯობესდა პლაცებომიღებულებთან შედარებით. ცდის შედეგები ივნისში წარადგინეს ჟენევაში, ევროპის ნევროლოგიის აკადემიის კონგრესზე.ცდაში არ დაფიქსირებულა რაიმე სერიოზული გვერდითი ეფექტი; მიუხედავად იმისა, რომ ტანრუპრუბარტმა იმუნური სისტემის ნაწილი გამორთო, მონაწილეები ინფექციისადმი უფრო მოწყვლადები არ გახდნენ.„იმიტომ, რომ ეს მხოლოდ ერთი ინექციაა და არ ხდება იმუნური სისტემის ქრონიკულად დაბლოკვა; შესაბამისად, ინფექციის მიღების რისკი შემცირებულია“, — ამბობს ლავი.შედეგებზე დაყრდნობით, Annexon Biosciences-მა ტანრუპრუბარტის დამტკიცების მოთხოვნით უკვე მიმართა ევროპის მედიკამენტების სააგენტოს.„პრეპარატი განხილვის პროცესშია და იმედი გვაქვს, რომ მომავალი წლის პირველ ნახევარში დამტკიცდება“, — ამბობს ლავი.მისივე თქმით, უახლოეს რამდენიმე თვეში კომპანია დამტკიცების მოთხოვნით ასევე მიმართავს აშშ-ის სურსათისა და მედიკამენტების ადმინისტრაციას (FDA).გიიენ-ბარეს სინდრომი ყველაზე მეტად გავრცელებულია დაბალშემოსავლიან ქვეყნებში, რადგან იქ უფრო მაღალია მისი გამომწვევი ინფექციების მაჩვენებელი. თუმცა, ასევე გვხვდება მაღალშემოსავლიან ქვეყნებში — აშშ-ში ყოველწლიურად დაახლოებით 8000 შემთხვევა აღირიცხება... სრულად

1785305640

კვლევა: სიცოცხლის ხანგრძლივობა იზრდება, თუმცა ადამიანები ბოლო წლებს დაავადებებთან ბრძოლაში ატარებენ

ჟურნალ The Lancet Public Health-ში გამოქვეყნებული ახალი კვლევის თანახმად, სიცოცხლის მაღალი ხანგრძლივობა კარგი ჯანმრთელობის გარანტიას ყოველთვის არ იძლევა. მეცნიერებმა დაადგინეს, რომ სინგაპურის მცხოვრებლები, სიცოცხლის ხანგრძლივობის რეკორდული მაჩვენებლების მიუხედავად, თავიანთი სიცოცხლის ბოლო წლების მნიშვნელოვან ნაწილს დასუსტებულ მდგომარეობაში ატარებენ.2023 წლის მონაცემების ანალიზმა, რომელიც 204 ქვეყანას მოიცავდა, აჩვენა, რომ საშუალო სინგაპურელს 85 წელზე მეტხანს შეუძლია იცოცხლოს. თუმცა, როგორც კვლევის ავტორი, სინგაპურის ეროვნული უნივერსიტეტის დოქტორი მარი ნგი აღნიშნავს, „სინგაპურის ხანგრძლივი სიცოცხლე ასახავს გააზრებულ გრძელვადიან პოლიტიკას და არა რომელიმე ცალკეულ მიზეზს“.პარალელურად, მეცნიერებმა შეაფასეს ჯანმრთელი სიცოცხლის ხანგრძლივობა - პერიოდი, რომელსაც ადამიანი სერიოზული დაავადებების გარეშე ატარებს. აღმოჩნდა, რომ სინგაპურელებს შეუძლიათ 80 წლამდე იცოცხლონ, მაგრამ მათი სიცოცხლის ბოლო 11,2 წელი, სავარაუდოდ, ჯანმრთელობის პრობლემებით იქნება დამძიმებული. სიცოცხლის საერთო ხანგრძლივობასა და ჯანმრთელი სიცოცხლის ხანგრძლივობას შორის ამ სხვაობას მკვლევრებმა „ავადობის სხვაობა“ უწოდეს. ეს სხვაობა უფრო დიდი აღმოჩნდა, ვიდრე 1990-იან წლებში იყო.გლობალური მასშტაბით, სიცოცხლის მოსალოდნელი ხანგრძლივობა 1990 წელს არსებული 64,6 წლიდან 2023 წელს 73,8 წლამდე გაიზარდა. თუმცა ჯანმრთელი სიცოცხლის ხანგრძლივობა ამ ზრდას ჩამორჩება: ახლა ზრდასრული ადამიანები შვიდი წლიდან დაახლოებით ერთ წელს ცუდ მდგომარეობაში ატარებენ.აშშ აღმოჩნდა ქვეყანა, სადაც ადამიანები ყველაზე მეტ წელს ატარებენ ჯანმრთელობის ცუდ მდგომარეობაში - საშუალოდ 14 წელს. მას მოსდევს ავსტრალია (13,9 წელი), კანადა (13,7 წელი), ახალი ზელანდია (13,1 წელი), ნიდერლანდები და სან-მარინო (12,9-12,9 წელი), შვეიცარია და ლიბანი (12,8-12,8 წელი), ასევე დიდი ბრიტანეთი და პუერტო-რიკო (12,7-12,7 წელი). სიცოცხლის ხანგრძლივობასა და ჯანმრთელობას შორის სხვაობა გაიზარდა 204-დან 203 ქვეყანაში, ერთადერთი გამონაკლისი პალესტინა გახდა.„მოსახლეობის უმრავლესობა ახლა ათწლეულს ან მეტს ჯანმრთელობის ცუდ მდგომარეობაში ატარებს“, - განმარტა დოქტორმა ნგმა. მისი თქმით, ეს ნიშნავს, რომ მეტი წელი იხარჯება ქრონიკული დაავადებების მართვაზე, როგორებიცაა წელის ტკივილი, სმენის დაქვეითება, ნევროლოგიური დარღვევები და დიაბეტი.ბირმინგემის უნივერსიტეტის პროფესორმა საიმონ ჯონსმა ძვალ-კუნთოვანი სისტემის დარღვევებს უწოდა „ერთადერთი უდიდესი ფაქტორი, რომელიც ჯანმრთელი სიცოცხლის ხანგრძლივობის სხვაობას უწყობს ხელს“. დოქტორმა ნგმა ​საზოგადოებას მოუწოდა გადახედოს ხანგრძლივად სიცოცხლისადმი მიდგომას და დასვას კითხვა არა მხოლოდ იმის შესახებ, თუ რამდენ ხანს ვცოცხლობთ, არამედ იმის შესახებაც, თუ რამდენად კარგად ვცხოვრობთ ბოლო წლებში.

1785172175

შესაძლოა, ქრონიკული დაღლილობის სინდრომის მიზეზი ტვინის „გამწმენდი სისტემის“ დარღვევა იყოს - ახალი კვლევა

2024 წელს მეცნიერებმა ადამიანის თავისა და ზურგის ტვინში შინაგანი „ნარჩენებისგან გაწმენდის სისტემის“ არსებობის პირველი პირდაპირი მტკიცებულება აღმოაჩინეს. ახალი კვლევის თანახმად კი, ამ სისტემის ფუნქციის დარღვევა შესაძლოა ქრონიკული დაღლილობის სინდრომის ზოგიერთი სიმპტომის გამომწვევი იყოს.ქრონიკული დაღლილობის სინდრომს ხშირად მიალგიურ ენცეფალომიელიტსაც (ME/CFS) უწოდებენ. ეს მდგომარეობა მეცნიერებისთვის ჯერ კიდევ მნიშვნელოვან გამოწვევად რჩება — მისი ზუსტი გამომწვევი მიზეზი ცნობილი არ არის და ეფექტური მკურნალობის მეთოდებიც შეზღუდულია.წარსულში ექიმები ხშირად მიიჩნევდნენ, რომ უკიდურესი და ხანგრძლივი დაღლილობა, კონცენტრაციის პრობლემები ან გრიპის მსგავსი სიმპტომები, რომელთა მიზეზის დადგენაც ვერ ხერხდებოდა, შესაძლოა პაციენტის წარმოსახვის შედეგი ყოფილიყო. თუმცა, ბოლო წლებში ჩატარებულმა კვლევებმა აჩვენა, რომ ME/CFS-ს შესაძლოა მკაფიო ბიოლოგიური საფუძველი ჰქონდეს.მეცნიერებმა ამ მდგომარეობის მქონე პაციენტებში შესაძლო ბიოლოგიური მარკერები აღმოაჩინეს გენებში, თავზურგტვინის სითხეში, სისხლსა და ნაწლავის მიკრობიომში. ბევრი მათგანი იმუნურ სისტემასა და ანთებით პროცესებთან არის დაკავშირებული, რაც ორგანიზმში მიმდინარე სისტემურ ცვლილებებზე მიუთითებს.ახალი კვლევის ავტორები, რომლებიც ავსტრალიის გრიფიტის უნივერსიტეტში მუშაობენ, ვარაუდობენ, რომ ME/CFS-ის ზოგიერთი სიმპტომი შესაძლოა ტვინის გლიმფური სისტემის ფუნქციის დარღვევას უკავშირდებოდეს.გლიმფური სისტემა ტვინის ერთგვარი „გამწმენდი მექანიზმია“. მისი სავარაუდო ფუნქცია ტვინიდან მეტაბოლური ნარჩენების, ტოქსიკური პროდუქტებისა და დაზიანებული უჯრედების ნარჩენების გამოდევნაა. ამ პროცესში მნიშვნელოვან როლს თავზურგტვინის სითხე ასრულებს. არსებული მონაცემების თანახმად, ტვინის „გაწმენდა“ განსაკუთრებით აქტიურად ძილის დროს მიმდინარეობს.გლიმფური სისტემა მეცნიერებისთვის ჯერ კიდევ შედარებით ახალი და ნაკლებად შესწავლილი სფეროა. მისი ფუნქციის შესახებ არსებული ცოდნის მნიშვნელოვანი ნაწილი ცხოველებზე, განსაკუთრებით კი თაგვებზე ჩატარებულ კვლევებს ეფუძნება.ადამიანებში გლიმფური სისტემის ფუნქციის დარღვევა მანამდეც დაუკავშირებიათ კოგნიტიური უნარების დაქვეითებასთან, მეხსიერების პრობლემებთან და სხვადასხვა ნევროლოგიურ დაავადებასთან. თუმცა, ახალი კვლევა ერთ-ერთი პირველია, რომელმაც გლიმფური სისტემის შესაძლო დისფუნქცია ME/CFS-ს დაუკავშირა.კვლევაში მეცნიერებმა 31 პაციენტის ტვინის მაგნიტურ-რეზონანსული ტომოგრაფიის შედეგები 27 ჯანმრთელი ადამიანის მონაცემებს შეადარეს.გლიმფური სისტემის პირდაპირი ვიზუალიზაცია რთულია. ამისთვის, როგორც წესი, საჭიროა თავზურგტვინის სითხეში სპეციალური ნივთიერებების შეყვანა, რაც ინვაზიურ პროცედურას წარმოადგენს.გრიფიტის უნივერსიტეტის მკვლევრებმა არაინვაზიური მეთოდი გამოიყენეს. ტექნიკა გლიმფური სისტემის ფუნქციას ირიბად აფასებს — კერძოდ, ზომავს, როგორ გადაადგილდება თავზურგტვინის სითხე ტვინის სისხლძარღვებთან დაკავშირებულ სივრცეებში.მიუხედავად იმისა, რომ ეს მეთოდი გლიმფური სისტემის ფუნქციის პირდაპირი გაზომვის საშუალებას არ იძლევა, მსგავსი მიდგომით ჩატარებულმა კვლევებმა უკვე გამოავლინა გლიმფური დინების დარღვევები პარკინსონისა და ალცჰაიმერის დაავადებების, მაღალი არტერიული წნევისა და გაფანტული სკლეროზის მქონე პაციენტებში.ახალი კვლევის მიხედვით, გლიმფური სისტემის ფუნქციის დარღვევა ME/CFS-ის მქონე პაციენტებშიც გამოვლინდა. საინტერესოა, რომ ეს ცვლილება ძირითადად ტვინის მარჯვენა ნახევარსფეროში აღინიშნებოდა.მკვლევრების განცხადებით, მსგავსი ასიმეტრია სხვა ნევროლოგიური მდგომარეობების დროსაც ფიქსირდება, მათ შორის — საფეთქლის წილის ეპილეფსიის, პარკინსონის დაავადებისა და ამიოტროფული ლატერალური სკლეროზის (ALS) შემთხვევაში.კვლევამ ასევე აჩვენა, რომ რაც უფრო მეტად იყო დარღვეული პაციენტების ძილი და რაც უფრო მეტი პრობლემა ჰქონდათ კონცენტრაციასთან დაკავშირებით, მით უფრო მკვეთრად იყო გამოხატული გლიმფური სისტემის ფუნქციის დარღვევა ტვინის მარჯვენა ნახევარსფეროში.მკვლევრების თქმით, ეს მიგნება კიდევ ერთხელ უსვამს ხაზს ძილის მნიშვნელობას ტვინის ჯანმრთელობისთვის. თუმცა, მეცნიერები ხაზგასმით აღნიშნავენ, რომ კვლევა მცირე მასშტაბისაა და მიღებული შედეგები დამატებით, უფრო ფართომასშტაბიან კვლევებში უნდა დადასტურდეს.ამ ეტაპზე უცნობია, გლიმფური სისტემის დარღვევა ME/CFS-ის გამომწვევი მიზეზია, თუ თავად დაავადების შედეგი. სწორედ ამიტომ, ახალი მიგნებების მნიშვნელობის დასადგენად დამატებითი კვლევებია საჭირო.

1785172159

შთამბეჭდავი შედეგი ტვინის ყველაზე აგრესიული კიბოს მკურნალობაში - თაგვებზე ჩატარებული კვლევა გამოქვეყნდა

მეცნიერებმა ტვინის ერთ-ერთი ყველაზე აგრესიული კიბოს -გლიობლასტომის მკურნალობის მიმართულებით შესაძლოა მნიშვნელოვანი წინსვლა მიაღწიონ. ორეგონის სახელმწიფო უნივერსიტეტის მკვლევართა ჯგუფმა თაგვებზე ჩატარებული ექსპერიმენტისას გამოიყენა შაქრით დაფარული ნანონაწილაკები, რომლებმაც სიმსივნის წინააღმდეგ იმედისმომცემი შედეგები აჩვენა.გლიობლასტომის მკურნალობა განსაკუთრებით რთულია. ქირურგიული ჩარევის, სხივური თერაპიისა და ქიმიოთერაპიის მიუხედავად, დაავადების პროგნოზი ხშირად მძიმეა.მკვლევრების მიერ შემუშავებული მეთოდი ნანონაწილაკებს სისხლ-ტვინის ბარიერის გადალახვასა და სიმსივნურ ქსოვილამდე მიღწევაში ეხმარება. ამისთვის მეცნიერებმა ნანონაწილაკების ზედაპირი მანოზით (შაქრის ერთ-ერთი სახეობით) დაფარეს.ექსპერიმენტის დროს აღმოჩნდა, რომ შაქრით დაფარულმა ნანონაწილაკებმა თავის ტვინში დაახლოებით 9,9-ჯერ უფრო ეფექტიანად შეაღწიეს, ვიდრე დაუფარავმა ნაწილაკებმა.ნანონაწილაკები სიმსივნურ ქსოვილში გროვდებოდა და მასში mRNA-ს გენეტიკური ინსტრუქციის მიწოდებას უზრუნველყოფდა. ეს ინსტრუქცია კიბოს უჯრედებს სიმსივნის დამთრგუნველი ცილის, PTEN-ის, გამომუშავებისკენ უბიძგებდა.კვლევის შედეგების მიხედვით, 28 დღის შემდეგ, არანამკურნალევ თაგვებში სიმსივნე ტვინის საშუალოდ 52 პროცენტს იკავებდა. შაქრით დაფარული ნანონაწილაკებით ნამკურნალევ თაგვებში კი სიმსივნის მოცულობა საშუალოდ მხოლოდ 2,3 პროცენტი იყო.გარდა ამისა, მკურნალობამ თაგვების სიცოცხლის საშუალო ხანგრძლივობაც გაზარდა. 33 დღიდან 49 დღემდე.მეცნიერები აღნიშნავენ, რომ ეს მეთოდი ამ ეტაპზე განკურნების საშუალებად არ მიიჩნევა და კვლევა მხოლოდ ცხოველებზე ჩატარდა. შესაბამისად, საჭიროა დამატებითი კვლევები იმის დასადგენად, რამდენად ეფექტური და უსაფრთხო იქნება ეს მიდგომა ადამიანებში.მიუხედავად ამისა, მკვლევრები მიიჩნევენ, რომ მიღებული შედეგები იმედისმომცემია. მათი აზრით, მსგავსი ტექნოლოგია მომავალში შესაძლოა გამოყენებულ იქნეს არა მხოლოდ გლიობლასტომის, არამედ ტვინის სხვა დაავადებების სამკურნალო პრეპარატების მიზანმიმართული მიწოდებისთვისაც.წყარო

1785168835

სად იყო ედემის ბაღი - არქეოლოგები აცხადებენ, რომ შესაძლოა მისი ადგილმდებარეობა დაადგინეს

ედემის ბაღის ადგილმდებარეობა საუკუნეების განმავლობაში ერთ-ერთ ყველაზე იდუმალ და სადავო საკითხს წარმოადგენდა. ახლა კი მკვლევართა ნაწილი ვარაუდობს, რომ ბიბლიაში აღწერილი სამოთხე შესაძლოა იმ ტერიტორიაზე მდებარეობდა, რომელიც დღეს სპარსეთის ყურის ფსკერის ქვეშ არის მოქცეული.ამ ჰიპოთეზის ავტორები მიიჩნევენ, რომ ათასობით წლის წინ, დღევანდელი სპარსეთის ყურის ტერიტორია შესაძლოა ნაყოფიერი მიწა ყოფილიყო. იქ, სავარაუდოდ, არსებობდა მდინარეების ფართო სისტემა, რომელიც სხვადასხვა წყლის ნაკადს ერთმანეთთან აკავშირებდა.ბიბლიის „დაბადების“ წიგნში ნათქვამია, რომ ედემის ბაღიდან მდინარე მოედინებოდა, რომელიც შემდეგ ოთხ მდინარედ იყოფოდა - ტიგროსად, ევფრატად, ფიშონად და გიჰონად. ტიგროსი და ევფრატი ისტორიულად ცნობილი მდინარეებია, თუმცა ფიშონისა და გიჰონის ზუსტი იდენტიფიცირება დღემდე რთულ ამოცანად რჩება.ამ თეორიის მხარდამჭერი მკვლევრები ფიშონს ზოგჯერ არაბეთის ნახევარკუნძულზე არსებულ უძველეს მდინარეთა სისტემას უკავშირებენ. სატელიტური კვლევების შედეგად მეცნიერებმა უდაბნოს ქვიშის ქვეშ ძველი მდინარეების შესაძლო კალაპოტები აღმოაჩინეს, რაც იმაზე მიუთითებს, რომ ეს რეგიონი წარსულში შესაძლოა გაცილებით უფრო ნაყოფიერი და წყალუხვი ყოფილიყო.გიჰონის შესაძლო ანალოგად კი ზოგიერთი მკვლევარი ირანის ტერიტორიაზე მდებარე მდინარე კარუნს მიიჩნევს.თეორიის თანახმად, ბოლო გამყინვარების პერიოდის დასრულების შემდეგ დედამიწაზე კლიმატური პირობები მნიშვნელოვნად შეიცვალა. მყინვარების დნობის შედეგად ზღვის დონემ მოიმატა და შესაძლოა, ადრე არსებული ნაყოფიერი ტერიტორიების ნაწილი წყალმა დაფარა.სწორედ ამ პროცესს უკავშირებენ მკვლევრები სპარსეთის ყურის წარმოქმნას. მათი ვარაუდით, თუ ამ რეგიონში ოდესღაც მართლაც არსებობდა მდინარეებითა და ნაყოფიერი მიწებით მდიდარი ტერიტორია, დროთა განმავლობაში ის შესაძლოა ზღვის ქვეშ აღმოჩნდა.თუმცა, ეს თეორია საბოლოოდ დადასტურებული არ არის. მეცნიერებს შორის კვლავ მიმდინარეობს დისკუსია იმის შესახებ, უნდა განვიხილოთ თუ არა ედემის ბაღი კონკრეტულ გეოგრაფიულ ადგილად, თუ ის უფრო სიმბოლური მნიშვნელობის მქონე ბიბლიური სახეა.ზოგიერთი მკვლევარი ედემის ბაღის შესაძლო მდებარეობას მესოპოტამიას, სომხეთის მთიანეთსა და სხვა რეგიონებს უკავშირებს. ამ მოსაზრებებს შორის არსებული განსხვავებები კი ძირითადად ბიბლიურ ტექსტში მოხსენიებული მდინარეების იდენტიფიცირების სირთულეს უკავშირდება.დღეს ედემის ბაღის ზუსტი ადგილმდებარეობა უცნობია. თუმცა არქეოლოგიური კვლევები, სატელიტური ტექნოლოგიები და უძველესი ტექსტების ახალი ინტერპრეტაციები მეცნიერებს ამ უძველესი საიდუმლოს ამოხსნის შესაძლებლობას კვლავ აძლევს.შესაძლოა, ლეგენდარული სამოთხე მართლაც იმ მიწაზე მდებარეობდა, რომელიც დღეს ზღვის ფსკერის ქვეშ არის დამალული. თუმცა, საბოლოო პასუხი ამ კითხვაზე ჯერ კიდევ ისტორიისა და არქეოლოგიის ერთ-ერთ ყველაზე დიდ საიდუმლოდ რჩება.

1784788754

ბიოჰაკერმა ბრაიან ჯონსონმა განაცხადა, რომ საკუთარი კლონი შექმნა

ამერიკელმა მეწარმემ, ბრაიან ჯონსონმა, რომელიც აქტიურად უწევს პოპულარიზაციას ბიოჰაკინგის იდეებს, განაცხადა, რომ საკუთარი თავის კლონი შექმნა.მან სოციალურ ქსელში X დაწერა, რომ ახალ კლონს მან ბრაიანი დაარქვა და ის ჯერჯერობით ლაბორატორიულ ჭურჭელში ცხოვრობს. ჯონსონმა ისაუბრა იმის შესახებ, თუ რისი გაკეთებაა შესაძლებელი მისი მეშვეობით. უპირველეს ყოვლისა, მას შეეძლება გახდეს საკუთარი თავის კლონი და მასზე მკურნალობის მეთოდები გამოცადოს. ასევე შესაძლებელი იქნება ტრანსპლანტაციისთვის ორგანოების გაზრდა და ახალგაზრდა უჯრედების შეყვანა.„ვიღაცამ ეს შეიძლება შეაშინოს... ანტიუტოპიური მომავალი. მაგრამ სხვები ამაში მედიცინის გარდაუვალ მომავალს დაინახავენ. კლინიკური კვლევები უკვე იყენებს ამ ტექნოლოგიას პარკინსონის დაავადების დროს დოფამინური ნეირონების აღსადგენად, გულის ჯანმრთელობის შესანარჩუნებლად და მხედველობის გაუმჯობესებისთვის“, - დაწერა ბიოჰაკერმა.ასევე ბრაიანმა კლონი შექმნის პროცესი აღწერა. თავდაპირველად ხდება სისხლის ჩაბარება, შემდეგ უჯრედების გამოყოფა იამანაკას ფაქტორების გამოყენებით. ამის შემდეგ იშლება ეპიგენეტიკური ასაკი და უჯრედები ემბრიონულ მდგომარეობას უბრუნდება.ბიოჰაკერმა აღნიშნა, რომ ეს ტექნოლოგია დაბერების პროცესის შეჩერების შესაძლებლობებს ხსნის.„უკვე ვთქვი, რომ განუკურნებელი დაავადების დიაგნოზი ერთ-ერთი საუკეთესო რამაა, რაც ჩემს თავს დიდი ხნის განმავლობაში მომხდარა. მან ჩემ წინაშე ორგანიზმის აღდგენისა და გამაგრების ახალი შესაძლებლობები გახსნა“, - განაცხადა ბრაიანმა.ივლისის დასაწყისში კაცმა თქვა, რომ მას აუტოიმუნური დაავადება აღმოაჩნდა, რომლის დროსაც მისი კუჭი „საკუთარ თავს ჭამს“.ჯონსონმა სახელი ცხოვრების უჩვეულო სტილით გაითქვა. გაახალგაზრდავების მიზნით, ის საკუთარ ორგანიზმში თავისი 17 წლის შვილის სისხლს ისხამდა, უცნაურ დიეტებს იცავდა და სახეში ახალგაზრდა დონორების ცხიმის ინიექციებს იკეთებდა.ყოველდღიურ ცხოვრებაში ჯონსონი უამრავ მკაცრ წესს იცავს და უჩვეულო განრიგით ცხოვრობს - დასაძინებლად ერთსა და იგივე დროს წვება და დღეში დაახლოებით ხუთ საათს მედიტაციას უთმობს, რომელსაც „კონცენტრირებულ ფიქრს“ უწოდებს. ძილის დროს მასზე მიერთებულია სენსორები, რომლებიც უამრავ მაჩვენებელს ზომავს.მის ჯანმრთელობას ყოველდღიურად ექიმების გუნდი აკვირდება, კაცი ათობით წამალს და საკვებ დანამატს იღებს. ჯონსონი ამბობს, რომ ყველაზე კარგად შესწავლილი ორგანიზმი აქვს.

1784467238

Meta ახალ ფუნქციას ნერგავს - მნიშვნელოვანი ინფორმაცია მშობლებისთვის

კომპანია Meta-მ გამოაცხადა უსაფრთხოების ახალი ზომების შესახებ იმ მოზარდებისთვის, რომლებიც ჩატ-ბოტ Meta AI-ს იყენებენ. მშობლები შეძლებენ მიიღონ შეტყობინებები, თუ სისტემა მიმოწერაში შესაძლო სუიციდის ან თვითდაზიანების ნიშნებს აღმოაჩენს. ამის შესახებ გამოცემა TechCrunch იუწყება.ასეთი საუბრების გამოვლენის შემდეგ, Instagram-ის იმ მომხმარებლების მშობლები, რომლებსაც ჩართული აქვთ მშობლის კონტროლის ფუნქცია, გაფრთხილებებს მიიღებენ. შეტყობინების გაგზავნამდე, ხელოვნური ინტელექტის მიერ მონიშნული თითოეული დიალოგი კომპანიის თანამშრომლების მიერ ხელით გადამოწმდება.Meta-ში ხაზგასმით აღნიშნეს, რომ სისტემა შეიძლება ამოქმედდეს იმ შემთხვევებშიც კი, როდესაც მოზარდის განზრახვა ბუნდოვანია. კომპანიამ ეს მიდგომა სიფრთხილის გამოჩენის სურვილით ახსნა - მათ ურჩევნიათ იმოქმედონ წინასწარ, თუნდაც ცალკეულ შემთხვევებში განგაში უსაფუძვლო აღმოჩნდეს. ახალი ფუნქცია უკვე ხელმისაწვდომია მშობლებისთვის აშშ-ში, დიდ ბრიტანეთში, ავსტრალიასა და კანადაში. წლის ბოლომდე Meta გეგმავს მის სხვა ქვეყნებშიც გავრცელებას.ეს განახლება Instagram-ში უკვე არსებული უსაფრთხოების ზომების გაგრძელებაა. მანამდე კომპანია მშობლებს შეტყობინებებს უგზავნიდა, თუ მოზარდები რეგულარულად ეძებდნენ სუიციდთან ან თვითდაზიანებასთან დაკავშირებულ მასალებს. ასევე, მშობლებს მიეცათ შესაძლებლობა, ნახონ ის თემები, რომლებსაც მათი შვილები Meta AI-სთან ბოლო ერთი კვირის განმავლობაში განიხილავდნენ.გარდა ამისა, Meta-მ ჩატ-ბოტზეც გაავრცელა სისტემა „შეზღუდული კონტენტი“, რომელიც მოზარდებისთვის უფრო მკაცრი ლიმიტების დაწესების საშუალებას იძლევა. კომპანია აცხადებს, რომ Meta AI არასრულწლოვნებთან საუბრისას უკვე არიდებს თავს სექსუალურ და რომანტიკულ თემებს, ასევე ალკოჰოლის განხილვას.