1793195220

ყავის ნალექი, როგორც მომავლის სამშენებლო მასალა - მეცნიერების საინტერესო აღმოჩენა

ყავის ნალექი, რომელსაც ყოველდღიურად მილიონობით ადამიანი ნაგავში აგდებს, შესაძლოა სამშენებლო ინდუსტრიისთვის მნიშვნელოვან რესურსად იქცეს. ავსტრალიელმა მეცნიერებმა შეიმუშავეს მეთოდი, რომლის საშუალებითაც გამოყენებული ყავის ნარჩენებისგან მიღებულ მასალას ბეტონის სიმტკიცის გაზრდა შეუძლია.კვლევის თანახმად, სპეციალურად დამუშავებული ყავის ნალექისგან მიღებული ბიონახშირის გამოყენებით ბეტონის სიმტკიცე შესაძლოა 30%-ით გაიზარდოს. ამასთან, ინოვაცია ორგანული ნარჩენების შემცირებასა და ბუნებრივი რესურსების დაზოგვასაც ემსახურება.მსოფლიოში ყოველწლიურად დაახლოებით 10 მილიარდი კილოგრამი ყავის ნარჩენი წარმოიქმნება. მისი დიდი ნაწილი ნაგავსაყრელებზე ხვდება, სადაც ორგანული მასალის დაშლისას სათბურის აირები, მათ შორის მეთანი და ნახშირორჟანგი გამოიყოფა. მეცნიერები მიიჩნევენ, რომ ამ ნარჩენების ხელახლა გამოყენება გარემოზე უარყოფითი ზემოქმედების შემცირების ერთ-ერთი გზაა.როგორ იქცევა ყავის ნალექი სამშენებლო მასალად?ავსტრალიაში, RMIT-ის უნივერსიტეტის მკვლევრებმა დაადგინეს, რომ ყავის ნალექის ბეტონში პირდაპირ დამატება სასურველ შედეგს არ იძლევა. ორგანული ნარჩენების შემადგენლობაში არსებული ზოგიერთი ნივთიერება ცემენტის სტრუქტურას ასუსტებს და საბოლოო მასალის სიმტკიცეს ამცირებს.პრობლემის გადასაჭრელად მეცნიერებმა ყავის ნარჩენების სპეციალური დამუშავების მეთოდი გამოიყენეს, რომელსაც პიროლიზი ეწოდება. ამ პროცესის დროს ნალექს ჟანგბადისგან იზოლირებულ გარემოში, დაახლოებით 350 გრადუს ცელსიუსზე აცხელებენ.შედეგად მიიღება ფოროვანი, ნახშირბადით მდიდარი მასალა — ბიონახშირი, რომელიც ბეტონის შემადგენლობაში შეიძლება გამოიყენონ. კვლევამ აჩვენა, რომ დამუშავების შესაბამისი პირობების შერჩევა საბოლოო მასალის თვისებებისთვის განსაკუთრებით მნიშვნელოვანია. უფრო მაღალ, 500-გრადუსიან ტემპერატურაზე მიღებული ბიონახშირი იმავე სიმტკიცით არ გამოირჩეოდა. რატომ არის აღმოჩენა მნიშვნელოვანი?სამშენებლო ინდუსტრია დიდი რაოდენობით ბუნებრივ რესურსს მოიხმარს. მათ შორისაა ქვიშა, რომლის მოპოვებაც მდინარის კალაპოტებიდან და ნაპირებიდან გარემოზე მნიშვნელოვან გავლენას ახდენს.ყავის ნარჩენების გამოყენებამ შესაძლოა ერთდროულად ორი პრობლემა შეამციროს: ორგანული ნარჩენების ნაგავსაყრელებზე მოხვედრა და სამშენებლო მასალების წარმოებისთვის ბუნებრივი რესურსების მოხმარება.ეს იდეა უკვე ლაბორატორიულ კვლევას გასცდა. 2024 წელს RMIT-ის უნივერსიტეტის მკვლევრებმა და მაკედონ-რეინჯისის მუნიციპალურმა საბჭომ ავსტრალიის ქალაქ გისბორნში ექსპერიმენტული საფეხმავლო ბილიკი მოაწყვეს, რომლის ნაწილშიც ყავის ნარჩენებისგან მიღებული ბიონახშირის შემცველი ბეტონი გამოიყენეს.იმავე წლის ბოლოს მსგავსი მასალა ვიქტორიის შტატში, პაკენჰემის საგზაო ინფრასტრუქტურის განახლების პროექტის ფარგლებში, საფეხმავლო ბილიკის მოსაწყობადაც გამოიყენეს. კონტრაქტორი კომპანიის შეფასებით, პროექტმა ნაგავსაყრელზე დაახლოებით 140 000 ფინჯანი ყავის ნალექის მოხვედრა თავიდან აიცილა და სამ ტონაზე მეტი ქვიშა დაზოგა. მიუხედავად იმედისმომცემი შედეგებისა, ტექნოლოგიას დამატებითი კვლევა და გამოცდა სჭირდება. მეცნიერები სწავლობენ, რამდენად გამძლეა ყავის ნარჩენებისგან მიღებული დანამატით დამზადებული ბეტონი ხანგრძლივი გამოყენებისას, როგორ უძლებს გაყინვა-ლღობის ციკლებს, წყლის შთანთქმასა და ცვეთას.მკვლევრები ასევე მუშაობენ სხვა ორგანული ნარჩენებისგან ბიონახშირის მიღების შესაძლებლობაზე. თუ შემდგომი კვლევები მასალის გამძლეობასა და უსაფრთხოებას დაადასტურებს, ყავის ნალექი შესაძლოა მომავალში უფრო ეკოლოგიურად მდგრადი მშენებლობის ერთ-ერთ კომპონენტად იქცეს.

1793194500

ადამიანის უჯრედების დაბერების პროცესი 60 წლით უკან შეაბრუნეს - მსოფლიო მედიცინაში ახალი ერა იწყება

მსოფლიო მედიცინასა და გერონტოლოგიაში სრულიად ახალი ერა იწყება.მეცნიერების რევოლუციური მიღწევაგერმანიაში, ბონის უნივერსიტეტის მკვლევართა ჯგუფმა წარმოადგინა უპრეცედენტო კვლევის შედეგები, რომელმაც ფიზიკურად შეძლო ადამიანის უჯრედების დაბერების პროცესის არა უბრალოდ შეჩერება, არამედ მისი 60 წლით უკან შებრუნება. ეს მიღწევა რადიკალურად ცვლის ჩვენს წარმოდგენას სიბერეზე, როგორც შეუქცევად ბიოლოგიურ პროცესზე. კვლევის მექანიზმი: როგორ გაახალგაზრდავდა უჯრედი?მეცნიერების მთავარი სამიზნე ე.წ."ეპიგენეტიკური საათი" გახდა - უჯრედში არსებული მექანიზმი, რომელიც დროთა განმავლობაში დნმ-ის ფუნქციონირებას ცვლის და უჯრედის დეგრადაციას იწვევს. ბონის უნივერსიტეტის გუნდმა შეიმუშავა სპეციფიკური მოლეკულური კოქტეილი და გენური თერაპიის ახალი მეთოდოლოგია,რომელმაც შესაძლებელი გახადა უჯრედების "გადაპროგრამება".მთავარი სირთულე, რომელსაც მეცნიერები აქამდე აწყდებოდნენ, იყო უჯრედის გაახალგაზრდავება მისი იდენტობის დაკარგვის გარეშე (წარსულში უჯრედების გადაპროგრამება ხშირად იწვევდა მათ ღეროვან უჯრედებად ქცევას ან სიმსივნური პროცესების პროვოცირებას). ახალმა კვლევამ ეს ბარიერი გადალახა:ხანდაზმული ადამიანის კანიდან და სისხლიდან აღებულმა უჯრედებმა დაიბრუნეს ისეთივე სასიცოცხლო ენერგია,სტრუქტურა და აღდგენის უნარი, როგორიც მათ 60 წლით უმცროს, ჯანმრთელ ორგანიზმში ექნებოდათ, თანაც ისე, რომ შეინარჩუნეს თავიანთი პირვანდელი ფუნქცია.წყარო

1793142218

კიბოს მკურნალობაში ახალი იმედი: შექმნეს ვაქცინა, რომელიც კონკრეტული სიმსივნის მუტაციებზეა გათვლილი

მომავალ წელს აშშ-ში, ევროპასა და გაერთიანებულ სამეფოში გამოყენებისთვის დამტკიცდება კანის კიბოს ყველაზე მომაკვდინებელი ფორმის, მელანომის პერსონალიზებული mRNA ვაქცინა. ეს ვაქცინა ასტიმულირებს იმუნურ რეაქციას იმ გენეტიკური მუტაციების წინააღმდეგ, რომლებიც კონკრეტული ადამიანის სიმსივნისთვისაა დამახასიათებელი. საბოლოო ფაზის კლინიკურ კვლევებში, სტანდარტულ მკურნალობასთან ერთად, მან მნიშვნელოვნად შეამცირა მომდევნო ორი წლის განმავლობაში კიბოს ხელახლა დაბრუნების ან სიკვდილის რისკი.„ვფიქრობ, სწრაფად დამტკიცდება, ალბათ მომავალ წელს“, — ამბობს ლონდონის კიბოს კვლევის ინსტიტუტის მკვლევარი ალან მელჩერი, რომელიც ამ ცდაში ჩართული არ ყოფილა.აგვისტოში, ფარმაცევტულმა კომპანია Moderna-მ განაცხადა, რომ ვაქცინამ დადებითი შედეგები აჩვენა კლინიკური კვლევების მესამე ფაზაში. ამჯერად კომპანია უფრო კონკრეტულ დეტალებს აქვეყნებს.კვლევაში მონაწილეობდა 1100 ზრდასრული ადამიანი, რომლებსაც ქირურგიული გზით ჰქონდათ მოშორებული მაღალი რისკის მელანომა, რომელიც, სავარაუდოდ, განმეორდებოდა ან შორეულ ადგილებში გავრცელდებოდა. ბრიტანეთში ყოველწლიურად მელანომის 19 400 ახალი შემთხვევა ფიქსირდება, საიდანაც 25 პროცენტი მაღალი რისკისად ითვლება.მონაწილეთა ორ-მესამედი შემთხვევითობის პრინციპით შეარჩიეს და სტანდარტულ იმუნოთერაპიამდე (პრეპარატი, სახელად პემბროლიზუმაბი) გაუკეთეს პერსონალურად მათთვის შექმნილი ვაქცინა, რომელიც იმუნურ სისტემას კიბოს პოვნასა და განადგურებაში ეხმარება. ორივე მათგანს, ერთ წლამდე პერიოდის განმავლობაში, ყოველ სამ კვირაში ერთხელ უკეთებდნენ. დანარჩენი მონაწილეები პლაცებოს ინიექციებსა და პემბროლიზუმაბს იღებდნენ.ვაქცინა მზადდება კონკრეტული ადამიანის სიმსივნის მცირე ნიმუშის გენეტიკური თანმიმდევრობის დადგენით და ამ თანმიმდევრობის შედარებით იმავე ადამიანის სისხლის ჯანსაღ უჯრედებში არსებულ დნმ-თან. ეს მკვლევრებს საშუალებას აძლევს, ზუსტად განსაზღვრონ კიბოსთვის დამახასიათებელი მუტაციები.კიბოს ვაქცინა ეფუძნება იმავე ტექნოლოგიას, რასაც covid-19-ის ვაქცინები და შეიცავს ინფორმაციული რნმ-ის (mRNA) მოლეკულებს, რომლებშიც ჩაშიფრულია აღნიშნული მუტაციებიდან მაქსიმუმ 34-ის მქონე ცილები.„ვაქცინა შეიცავს კონკრეტულად კიბოსთან დაკავშირებული ცილების ანაბეჭდს, რაც იმუნურ T-უჯრედებს (T-ლიმფოციტები) კიბოს უკეთ ამოცნობაში ეხმარება, შემდეგ კი პემბროლიზუმაბი ხელს უშლის T-უჯრედების გამოფიტვას მას შემდეგ, რაც ისინი სიმსივნურ უჯრედებზე შეტევას იწყებენ“, — ამბობს მანჩესტერის უნივერსიტეტის მკვლევარი რებეკა ლი.მკურნალობის დაწყებიდან დაახლოებით ორი წლის შემდეგ, მათგან 82 პროცენტი, ვინც ვაქცინას და პემბროლიზუმაბს იღებდნენ, ცოცხალი იყო და კიბო აღარ დაბრუნებიათ, მხოლოდ პემბროლიზუმაბის ჯგუფში კი ეს მაჩვენებელი საშუალოდ 70 პროცენტი იყო. გვერდითი ეფექტები ორივე ჯგუფში ერთნაირი იყო.შედეგები კიბოს განმეორებისა და სიკვდილის მაჩვენებლებს ერთ რიცხვში აერთიანებს, მაგრამ როგორც მელჩერი აღნიშნავს, მკურნალობის შემდეგ კიბო სიკვდილის გამომწვევ მიზეზად რომ იქცეს, ის უნდა განმეორდეს, ამიტომ, ეს კომბინირებული მაჩვენებელი უმეტესწილად უნდა განიმარტოს როგორც ვაქცინის მიერ დაავადების განმეორების შემცირების ნიშანი. მისი განცხადებით, მონაწილეებზე დაკვირვება საკმარისად დიდი ხნის განმავლობაში არ მომხდარა, რათა ზუსტად დადგინდეს, აუმჯობესებს თუ არა ვაქცინა გადარჩენის მაჩვენებელს. ეს შედეგები რამდენიმე წელიწადში უნდა იყოს ხელმისაწვდომი... სრულად

1793130769

„განკითხვის დღე“ 13 ნოემბერს - რა იწინასწარმეტყველეს მეცნიერებმა 66 წლის წინ

2026 წლის 13 ნოემბერი პარასკევს ემთხვევა. თარიღს, რომელიც ექვსი ათწლეულის წინ გამოქვეყნებულმა სამეცნიერო ნაშრომმა განსაკუთრებულად აქცია.1960 წელს მეცნიერებმა გამოთვალეს, რომ თუ მსოფლიოს მოსახლეობა იმავე ტემპით გააგრძელებდა ზრდას, გარკვეულ მომენტში მისი რაოდენობა მათემატიკურ უსასრულობას მიუახლოვდებოდა. ამ გამოთვლით მიღებული თარიღი სწორედ 2026 წლის 13 ნოემბერი იყო.მაშინ გამოქვეყნებულმა ნაშრომმა სახელწოდებით „განკითხვის დღე: პარასკევი, 2026 წლის 13 ნოემბერი“ დიდი ყურადღება მიიპყრო.მიუხედავად შემაშფოთებელი სათაურისა, მეცნიერები დედამიწის განადგურებას კონკრეტულ დღეს არ წინასწარმეტყველებდნენ. მათი კვლევის მთავარი მიზანი მოსახლეობის სწრაფი ზრდის შესაძლო შედეგებზე ყურადღების გამახვილება იყო.ნაშრომის ავტორები იყვნენ ავსტრიელ-ამერიკელი მეცნიერი ჰაინც ფონ ფოერსტერი და მისი კოლეგები — პატრიცია მორა და ლოურენს ამიოტი. მათ დაახლოებით 2 000 წლის განმავლობაში მსოფლიოს მოსახლეობის შესახებ შეგროვებული მონაცემები შეისწავლეს და მათემატიკური მოდელი შექმნეს.მკვლევრების ვარაუდით, ადამიანების უნარი, ითანამშრომლონ, განავითარონ ტექნოლოგიები და პრობლემების გადაჭრის ახალი გზები იპოვონ, მოსახლეობის ზრდასაც აჩქარებდა. მათ ისტორიული მონაცემების საფუძველზე ისეთი მრუდი მიიღეს, რომელიც გარკვეულ მომენტში უსასრულობისკენ მიემართებოდა.ამ მოდელის მიხედვით, კრიტიკული თარიღი 2026 წლის ნოემბერი იყო. 13 ნოემბერი კი ნაშრომის ცნობილ სათაურში მოხვდა.მეცნიერების პროგნოზი ათწლეულების განმავლობაში ყურადღებას იქცევდა, რადგან მოსახლეობის ზრდის ტენდენციებს გარკვეულ პერიოდამდე საკმაოდ კარგად აღწერდა. თუმცა, დაახლოებით 1990-იანი წლებიდან რეალური მაჩვენებლები მოდელის გამოთვლებს ჩამორჩა.რატომ აღარ შეესაბამება პროგნოზი დღევანდელ რეალობას?მთავარი მიზეზი მსოფლიოში დემოგრაფიული ტენდენციების ცვლილებაა. მრავალ ქვეყანაში შობადობა შემცირდა, ოჯახები უფრო ნაკლებ შვილს აჩენენ და მოსახლეობის ზრდის ტემპი შენელდა.გაეროს 2024 წლის დემოგრაფიული პროგნოზის მიხედვით, მსოფლიოს მოსახლეობა 2024 წელს დაახლოებით 8,2 მილიარდი იყო. ორგანიზაციის შეფასებით, მოსახლეობამ შესაძლოა მაქსიმალურ მაჩვენებელს, დაახლოებით 10,3 მილიარდ ადამიანს 2080-იანი წლების შუა პერიოდში მიაღწიოს, რის შემდეგაც კლება დაიწყოს.უნდა ველოდოთ თუ არა 13 ნოემბერს კატასტროფას?თანამედროვე სამეცნიერო მონაცემები არ იძლევა საფუძველს ვივარაუდოთ, რომ 2026 წლის 13 ნოემბერს კაცობრიობას განსაკუთრებული კატასტროფა ან სამყაროს აღსასრული ემუქრება.66 წლის წინანდელი ნაშრომი დღესაც აქტუალურია, რადგან მოსახლეობის ზრდა, რესურსების მოხმარება და გარემოს დაცვა კვლავ მნიშვნელოვან გლობალურ გამოწვევებად რჩება.თუმცა 13 ნოემბრის „განკითხვის დღედ“ გამოცხადებას მეცნიერული საფუძველი არ აქვს.

1792925340

ნაწლავის ქრონიკული ანთების აღმოჩენა შესაძლოა სიმპტომების დაწყებამდე 10 წლით ადრე გახდეს შესაძლებელი

მეცნიერებმა აღმოაჩინეს სისხლში ისეთი ცვლილებები, რომლებიც შესაძლოა ნაწლავის ქრონიკული დაავადების არსებობაზე მის პირველ სიმპტომებამდე წლების განმავლობაში მიანიშნებდეს.კვლევა კრონის დაავადებასა და წყლულოვან კოლიტს ეხება. ეს ორი დაავადება ნაწლავებში ხანგრძლივ ანთებას იწვევს. ამ დაავადებებმა შეიძლება გამოიწვიოს მუცლის ტკივილი, დიარეა და ძლიერი დაღლილობა.რა აღმოაჩინეს მეცნიერებმა?მკვლევრებმა 500 ადამიანის სისხლის ნიმუშები შეისწავლეს. მათ შორის იყვნენ ადამიანები, რომლებსაც მოგვიანებით ნაწლავის ქრონიკული დაავადება განუვითარდათ.აღმოჩნდა, რომ ზოგიერთ მათგანს სისხლში ცვლილებები დაავადების დიაგნოზის დასმამდე ათი წლით ადრეც ჰქონდა. ეს ნიშნავს, რომ დაავადების პირველი ნიშნები შესაძლოა ორგანიზმში მანამდე გაჩნდეს, სანამ ადამიანი რაიმე სიმპტომს შეამჩნევს.მეცნიერებმა ასევე აღმოაჩინეს იმუნური სისტემის მუშაობასთან დაკავშირებული ცვლილებები. იმუნური სისტემა ორგანიზმს ინფექციებთან ბრძოლაში ეხმარება.დღეს კრონის დაავადებისა და წყლულოვანი კოლიტის აღმოჩენა ზოგჯერ რთულია. მათი სიმპტომები სხვა პრობლემებსაც ჰგავს, რის გამოც დიაგნოზის დასმას შეიძლება დრო დასჭირდეს.თუ მეცნიერები შეძლებენ სისხლში ამ ცვლილებების ზუსტად ამოცნობას, მომავალში ექიმებმა შესაძლოა დაავადების რისკი უფრო ადრე გამოავლინონ. ეს პაციენტებს დროულად გამოკვლევისა და საჭირო მკურნალობის დაწყებაში დაეხმარება.როდის გახდება ეს მეთოდი ხელმისაწვდომი?მეთოდი ჯერ კვლევის ეტაპზეა. საჭიროა დამატებითი გამოკვლევები იმის დასადგენად, რამდენად ზუსტად შეუძლია მას დაავადების წინასწარ ამოცნობა.მკვლევრები ასევე ხაზგასმით აღნიშნავენ, რომ აღმოჩენილი ცვლილებები ჯერ არ ამტკიცებს, თითქოს კონკრეტული ვირუსი ნაწლავის დაავადებას იწვევს.

1792593480

7 ყოველდღიური ჩვევა, რომელიც ტვინს „ანადგურებს“ - ნეიროქირურგის გაფრთხილება

ყოველდღიური ჩვევები, რომლებსაც ხშირად დიდ მნიშვნელობას არ ვანიჭებთ, შესაძლოა დროთა განმავლობაში ტვინის ჯანმრთელობაზე უარყოფითად აისახოს.ხანგრძლივი უმოძრაობა, არასაკმარისი ძილი, არაჯანსაღი კვება და მუდმივი ყურადღების გაფანტვა იმ ფაქტორებს შორისაა, რომლებზეც სპეციალისტები ყურადღებას ამახვილებენ.ნიუ-იორკის Lenox Hill-ის საავადმყოფოს ნეიროქირურგიული პროგრამის ხელმძღვანელმა, ექიმმა რენდი დ’ამიკომ New York Post-თან ინტერვიუში შვიდი ყოველდღიური ჩვევა დაასახელა, რომლებმაც შესაძლოა ტვინის ფუნქციონირებასა და გრძელვადიან ჯანმრთელობაზე გავლენა მოახდინოს.1. ხანგრძლივი უმოძრაობადიდი ხნის განმავლობაში ჯდომა და ფიზიკური აქტივობის ნაკლებობა უარყოფითად მოქმედებს გულ-სისხლძარღვთა სისტემის ჯანმრთელობაზე, რაც ტვინის ფუნქციონირებისთვისაც მნიშვნელოვანია. სპეციალისტის რეკომენდაციით, ყოველდღიურ ცხოვრებაში მოძრაობის ჩართვა აუცილებელია. ზრდასრულებისთვის რეკომენდებულია კვირაში სულ მცირე 150 წუთი ზომიერი ინტენსივობის ფიზიკური აქტივობა.2. ძილის ნაკლებობაარასაკმარისი ძილი მხოლოდ დაღლილობას არ იწვევს. ის გავლენას ახდენს ყურადღებაზე, მეხსიერებაზე, განწყობასა და ორგანიზმის სხვა მნიშვნელოვან ფუნქციებზე. ძილის დროს ტვინი ამუშავებს მიღებულ ინფორმაციას და ამყარებს მეხსიერებას. ზრდასრულებისთვის, როგორც წესი, ღამეში სულ მცირე შვიდი საათი ძილია რეკომენდებული.3. ულტრაგადამუშავებული საკვების ხშირი მიღებარაფინირებული და ულტრაგადამუშავებული პროდუქტებით მდიდარმა კვებამ შესაძლოა ხელი შეუწყოს წონის მატებას, ქოლესტერინისა და სისხლში შაქრის დონის დარღვევას, ასევე არტერიული წნევის მატებას. ეს ფაქტორები სისხლძარღვების ჯანმრთელობას აზიანებს და ტვინზეც შეიძლება აისახოს. სასურველია, კვების რაციონში მეტი ხილი, ბოსტნეული, პარკოსნები, მთლიანი მარცვლეული და ხარისხიანი ცილა იყოს.4. არტერიული წნევის, ქოლესტერინისა და სისხლში შაქრის უგულებელყოფაეს მაჩვენებლები ხშირად შეუმჩნევლად იცვლება, თუმცა მათი ხანგრძლივი დარღვევა სისხლძარღვებს აზიანებს. მაღალი არტერიული წნევა, ქოლესტერინის მომატებული დონე და დიაბეტი ტვინის სისხლძარღვოვან დაავადებებთან დაკავშირებული მნიშვნელოვანი რისკფაქტორებია. ამიტომ აუცილებელია ჯანმრთელობის მდგომარეობის პერიოდული კონტროლი და ექიმის რეკომენდაციების გათვალისწინება.5. მუდმივი ყურადღების გაფანტვასმარტფონის ხშირი შემოწმება, შეტყობინებები და სოციალური ქსელების უწყვეტი გამოყენება კონცენტრაციას ართულებს და შესაძლოა ძილზეც უარყოფითად აისახოს. ნეიროქირურგი ყურადღებას ამახვილებს იმაზე, რომ ადამიანს სჭირდება დრო, როდესაც ის მუდმივი სტიმულაციის გარეშე რჩება. წიგნის კითხვა, მშვიდ გარემოში ყოფნა და ეკრანთან გატარებული დროის შეზღუდვა კონცენტრაციის გაუმჯობესებას შეიძლება დაეხმაროს.6. სოციალური ურთიერთობების შემცირებასოციალური იზოლაცია კოგნიტური ფუნქციების გაუარესებისა და დემენციის განვითარების რისკფაქტორებს შორის განიხილება. რეალურ ადამიანებთან ურთიერთობა ტვინის სხვადასხვა ფუნქციას ააქტიურებს, მათ შორის მეხსიერებას, ყურადღებასა და ემოციების დამუშავებას. სოციალური ქსელების გამოყენება კი ყოველთვის ვერ ანაცვლებს პირისპირ ურთიერთობას.7. ალკოჰოლისა და ნიკოტინის გამოყენება ემოციების სამართავადთუ ადამიანი ალკოჰოლს დასამშვიდებლად, დასაძინებლად ან ნიკოტინს კონცენტრაციის გასაუმჯობესებლად ხშირად მიმართავს, ეს ჩვევა საყურადღებოა. თამბაქოს მოხმარება ზრდის სისხლძარღვოვანი დაავადებების რისკს, ხოლო ალკოჰოლის ჭარბი მოხმარება ტვინისა და ნერვული სისტემის დაზიანებას უკავშირდება. სტრესის მართვისთვის უფრო უსაფრთხო მიდგომებია ფიზიკური აქტივობა, ძილის რეჟიმის მოწესრიგება და საჭიროების შემთხვევაში სპეციალისტთან კონსულტაცია.

1792589160

პარაზიტი, რომელიც გონებაზე მოქმედებს - რა შემთხვევაში ხვდება ის ადამიანის ორგანიზმში

არსებობს პარაზიტი, რომელსაც ცხოველების ქცევაზე გავლენის მოხდენა შეუძლია და მეცნიერები ადამიანებთან მის შესაძლო კავშირსაც იკვლევენ. საუბარია Toxoplasma gondii-ზე, რომელიც ტოქსოპლაზმოზს იწვევს.კვლევების თანახმად, ინფიცირებულ ცხოველებში შესაძლოა ქცევითი ცვლილებები გამოვლინდეს, ხოლო ადამიანებში პარაზიტის გავლენა მეცნიერების განსაკუთრებული ინტერესის საგანია. როგორ მოქმედებს პარაზიტი ცხოველებზე?სამეცნიერო ჟურნალ Nature Communications-ში გამოქვეყნებული კვლევის მიხედვით, კენიაში, მასაი-მარას ეროვნულ ნაკრძალში დაკვირვებისას მკვლევრებმა აღმოაჩინეს, რომ ტოქსოპლაზმით ინფიცირებული აფთრის ლეკვები ლომებს უფრო ახლოს ეკარებოდნენ, ვიდრე ჯანმრთელი ინდივიდები. ეს მათთვის საფრთხეს ზრდიდა.მეცნიერები ვარაუდობენ, რომ პარაზიტს მასპინძლის ქცევაზე ზემოქმედება შეუძლია, რაც მის სასიცოცხლო ციკლთან არის დაკავშირებული. კატები ამ პარაზიტის საბოლოო მასპინძლები არიან, ხოლო სხვა ცხოველები შეიძლება შუალედური მასპინძლები გახდნენ. რა ხდება ადამიანის ორგანიზმში?ტოქსოპლაზმა ადამიანშიც გვხვდება. ინფიცირებულთა უმრავლესობას სიმპტომები საერთოდ არ აქვს ან მსუბუქი, გრიპისმაგვარი ნიშნები უვლინდება. თუმცა, ტოქსოპლაზმოზი განსაკუთრებით საყურადღებოა ორსულობის დროს, რადგან ინფექციამ შესაძლოა ნაყოფის განვითარებაზე იმოქმედოს.ზოგიერთ კვლევაში ტოქსოპლაზმურ ინფექციასა და ადამიანის ქცევით თავისებურებებს შორის შესაძლო კავშირიც შეისწავლეს.არსებობს ცნობები, რომ ამ პარაზიტის გავლენით ინფიცირებული ადამიანები უფრო უშიშრები და გაბედულები ხდებიან, რაც ხშირად ავტოსაგზაო შემთხვევების მიზეზიც კი ხდება. მეორე მხრივ, ამ “წამახალისებელ“ ეფექტს ზოგჯერ დადებითი შედეგებიც მოაქვს.მიუხედავად ამისა, ეს არ ნიშნავს, რომ პარაზიტი ადამიანის გონებას პირდაპირ აკონტროლებს. ასეთი მტკიცება მეცნიერულად დადასტურებული არ არის. როგორ დავიცვათ თავი?ინფექციის რისკის შესამცირებლად მნიშვნელოვანია ხორცის სათანადოდ მომზადება, ხილ-ბოსტნეულის კარგად გარეცხვა და ხელების დაბანა.განსაკუთრებული სიფრთხილე მართებთ ორსულებს, მათ შორის კატის ტუალეტის გაწმენდისას სასურველია, ეს საქმე სხვამ შეასრულოს, ხოლო თუ ეს შეუძლებელია, გამოიყენონ ხელთათმანები და დაიცვან ჰიგიენა.ტოქსოპლაზმოზის შესახებ ეჭვის ან სიმპტომების არსებობის შემთხვევაში სწორი ნაბიჯია ექიმთან კონსულტაცია და არა თვითდიაგნოსტიკა.

1792570243

თბილისში, სოფლის მეურნეობის, კვების მრეწველობისა და ტექნოლოგიების უმსხვილესი საერთაშორისო გამოფენა გაიმართება

13-14 ნოემბერს თბილისში, გამოფენების ცენტრ "ექსპოჯორჯიაში" სოფლის მეურნეობის, კვების მრეწველობის, გადამამუშავებელი და შემფუთველი ტექნოლოგიების საერთაშორისო გამოფენა - Agro/Food/Drink/Tech Expo გაიმართება. გამოფენა წარმოადგენს რეგიონში მნიშვნელოვან პლატფორმას, რომელიც, ტრადიციულად, თავს მოუყრის სოფლის მეურნეობის, კვების მრეწველობისა და ტექნოლოგიური ინოვაციების ლიდერებს.მონაწილე კომპანიებს შესაძლებლობა ექნებათ, წარმოადგინონ საკუთარი პროდუქტი და მომსახურება, დაუკავშირდნენ მიზნობრივ ჯგუფებს, ინდუსტრიის პროფესიონალებს და პოტენციურ შემსყიდველებს. ღონისძიება განსაკუთრებულ შესაძლებლობას სთავაზობს დაინტერესებულ მხარეებს, დაამყარონ ახალი კონტაქტები და ხელი შეუწყონ ურთიერთთანამშრომლობას.მიმდინარე წელს გამოფენაში მონაწილეობას მიიღებს 50-მდე ადგილობრივი და საერთაშორისო კომპანია. ღონისძიების მიზანია წარმოაჩინოს სფეროს შესაძლებლობები და დაეხმაროს საქართველოსა და რეგიონში მომუშავე კომპანიებს, ეფექტურად ჩაერთონ ეკონომიკური წინსვლის პროცესში.გამოფენის თემატიკა და სიახლეებიდამთვალიერებელს შესაძლებლობა ექნება, გაეცნოს ინდუსტრიის უახლეს მიღწევებსა და პროდუქციას, მათ შორის:●თანამედროვე სასოფლო-სამეურნეო ტექნიკა, სასათბურე და სარწყავი სისტემები;●სარგავი და სათესლე მასალები, უახლესი ტიპის სასუქები და პესტიციდები;●საწარმოო აღჭურვილობა, შესაფუთი და ლოჯისტიკისთვის განკუთვნილი მასალები;●კვების მრეწველობის მრავალფეროვანი პროდუქცია.საერთაშორისო კონფერენცია და გამოცდილების გაზიარებაგამოფენის პარალელურად გაიმართება სოფლის მეურნეობისა და კვების მრეწველობის საერთაშორისო კონფერენცია, სადაც დარგის წამყვანი ექსპერტები აქტუალურ საკითხებს განიხილავენ. ღონისძიების მნიშვნელოვან კომპონენტს წარმოადგენს ცოდნისა და საერთაშორისო გამოცდილების გაზიარება, რაც ადგილობრივი ბიზნესების განვითარებას უწყობს ხელს.დასწრება და დეტალებიგამოფენაზე დასწრება თავისუფალია. სტუმრებს შესაძლებლობა ექნებათ, დაათვალიერონ ექსპოზიცია და დაესწრონ ღონისძიებებს:●თარიღი: 13-14 ნოემბერი●სამუშაო საათები: 11:00-დან 18:00 საათამდე●ადგილმდებარეობა: გამოფენების ცენტრი "ექსპოჯორჯია"Agro/Food/Drink/Tech Expo წარმოადგენს უნიკალურ სივრცეს ინდუსტრიის წარმომადგენლებისთვის, რათა დაამყარონ სტრატეგიული პარტნიორობა, გაეცნონ გლობალურ ტენდენციებს და შეარჩიონ საუკეთესო ინოვაციური გადაწყვეტილებები საკუთარი ბიზნესისთვის. 

1792519878

სელფი კიბოს პროგნოზისთვის - როგორ შეიძლება დაეხმაროს ხელოვნური ინტელექტი ექიმებს

ხელოვნური ინტელექტის ახალ სისტემას კიბოს მქონე პაციენტის სახის ერთი ფოტოს საფუძველზე მისი ბიოლოგიური ასაკისა და გადარჩენის ალბათობის შეფასება შეუძლია. კვლევა ამერიკელმა სპეციალისტებმა ჩაატარეს.როგორც ბრიტანული გამოცემა The Guardian წერს, ტექნოლოგიამ შესაძლოა ექიმებს პაციენტის ჯანმრთელობის მდგომარეობის შეფასებასა და მკურნალობის სტრატეგიის შერჩევაში დაეხმაროს.სისტემა მასაჩუსეტსის შტატში მოქმედი აკადემიური სამედიცინო ქსელის, Mass General Brigham-ის მკვლევრებმა შეიმუშავეს. ხელოვნური ინტელექტი 40 მილიონზე მეტ სახის ფოტოზე გაწვრთნეს, რომლებიც სხვადასხვა ასაკისა და ეთნიკური ჯგუფის წარმომადგენლებს ეკუთვნოდა.კვლევის ფარგლებში შეიქმნა ორი ურთიერთშემავსებელი ინსტრუმენტი — FAHR-FaceAge და FAHR-FaceSurvival. პირველი ადამიანის ბიოლოგიურ ასაკს აფასებს, ანუ იმას, თუ რამდენი წლისად გამოიყურება ის რეალურ ასაკთან შედარებით, ხოლო მეორე კიბოს მქონე პაციენტის გადარჩენის ალბათობას უშუალოდ სახის ფოტოს საფუძველზე პროგნოზირებს.მკვლევრების განმარტებით, ალგორითმები სახის სხვადასხვა უბანს აანალიზებს. FAHR-FaceAge ყურადღებას ამახვილებს ცხვირის გვერდებიდან ტუჩის კუთხეებისკენ მიმართულ ნაოჭებზე, შუბლისა და საფეთქლების მიდამოზე. FAHR-FaceSurvival კი თვალების ქვედა არესა და ცხვირის ზემოთა ნაწილს აფასებს.კვლევის ერთ-ერთი მნიშვნელოვანი შედეგი ბიოლოგიურ ასაკსა და სიკვდილიანობის რისკს შორის კავშირს ეხება. სხივური თერაპიის კურსის გავლისას შესწავლილ პაციენტებს შორის, ისინი, რომლებიც ხელოვნური ინტელექტის შეფასებით რეალურ ასაკზე სულ მცირე ხუთი წლით უფროსად გამოიყურებოდნენ, დაკვირვების დაახლოებით ოთხწლიანი პერიოდის განმავლობაში სიკვდილის 21%-ით უფრო მაღალი რისკის ჯგუფში აღმოჩნდნენ. ამის საპირისპიროდ, პაციენტებს, რომლებიც რეალურ ასაკზე სულ მცირე ხუთი წლით ახალგაზრდად გამოიყურებოდნენ, სიკვდილის რისკი 17%-ით ნაკლები ჰქონდათ.მკვლევრების აზრით, სახის ფოტოს ანალიზმა შესაძლოა ექიმებს დამატებითი ინფორმაცია მიაწოდოს პაციენტის ფიზიკური მდგომარეობის, ორგანიზმის გამძლეობისა და მკურნალობის ატანის შესაძლო უნარის შესახებ. ეს განსაკუთრებით მნიშვნელოვანია მაშინ, როდესაც სპეციალისტებმა უნდა გადაწყვიტონ, რამდენად მიზანშეწონილია ინტენსიური მკურნალობა, მათ შორის ოპერაცია, სხივური თერაპია ან მედიკამენტური მკურნალობა.კვლევის ერთ-ერთი თანაავტორის, რადიაციული ონკოლოგის, რაიმონდ მაკის განცხადებით, მიზანი სახის ფოტოზე დაფუძნებული შეფასების ისეთი მეთოდის შექმნაა, რომელიც ექიმებს პერსონალიზებული გადაწყვეტილებების მიღებაში დაეხმარება და მათ პროფესიულ განსჯას არ ჩაანაცვლებს.კვლევამ ასევე აჩვენა, რომ ცხოვრების ზოგიერთი წესი სახის დაჩქარებულ დაბერებასთან შეიძლება იყოს დაკავშირებული. მათ შორის მკვლევრები ალკოჰოლის ჭარბ მოხმარებას, ნარკოტიკების გამოყენებასა და მოწევას ასახელებენ.მიუხედავად იმედისმომცემი შედეგებისა, სპეციალისტები ხაზს უსვამენ, რომ ტექნოლოგიის ფართოდ გამოყენებამდე დამატებითი კვლევები და ვალიდაციაა საჭირო. ამ ეტაპზე ხელოვნური ინტელექტის შეფასება ექიმის მიერ პაციენტის მდგომარეობის სრულფასოვან გამოკვლევას ვერ ჩაანაცვლებს.კვლევის დეტალები სამეცნიერო ჟურნალ The Lancet Digital Health-ში გამოქვეყნდა.

1792503180

ნაწლავის ქრონიკული ანთების სამკურნალოდ ახალი აბი გამოსცადეს - რა შედეგები აჩვენა კვლევამ

ახალი პრეპარატი შესაძლოა წყლულოვანი კოლიტის მქონე პაციენტებისთვის მკურნალობის დამატებითი შესაძლებლობა გახდეს. კლინიკური კვლევის შედეგებით, პრეპარატმა სიმპტომების გაუმჯობესებისა და დაავადების აქტივობის შემცირების მხრივ პლაცებოზე უკეთესი შედეგები აჩვენა.ჟურნალ The New England Journal of Medicine-ში 2026 წლის ოქტომბერში გამოქვეყნებული კვლევის მიხედვით, მეცნიერებმა პრეპარატ icotrokinra-ს ეფექტიანობა წყლულოვანი კოლიტის მქონე ზრდასრულ პაციენტებში შეისწავლეს. კვლევაში 252 ადამიანი მონაწილეობდა, რომლებსაც დაავადების საშუალო ან მძიმე ფორმა ჰქონდათ.წყლულოვანი კოლიტი ნაწლავის ქრონიკული ანთებითი დაავადებაა, რომელიც მსხვილი ნაწლავის ლორწოვან გარსს აზიანებს. მისთვის დამახასიათებელია მუცლის ტკივილი, დიარეა, ნაწლავიდან სისხლდენა და დაავადების გამწვავების პერიოდები.როგორ მუშაობს ახალი პრეპარატი?Icotrokinra იმუნურ სისტემაში მოქმედი ინტერლეიკინ-23-ის (IL-23) რეცეპტორს ბლოკავს. ეს ცილა ანთებითი პროცესების რეგულირებაში მონაწილეობს, მისი მოქმედების შეზღუდვა კი შესაძლოა ნაწლავში ანთების შემცირებას დაეხმაროს.პრეპარატის ერთ-ერთი მნიშვნელოვანი თავისებურება ისაა, რომ მისი მიღება პერორალურად, აბის სახით არის შესაძლებელი. ეს განსხვავდება IL-23-ის გზაზე მოქმედი ზოგიერთი არსებული მკურნალობისგან, რომლებიც ინექციით ან ინფუზიით ტარდება.რა აჩვენა კვლევამ?მონაწილეები ყოველდღიურად იღებდნენ პრეპარატის სხვადასხვა დოზას ან პლაცებოს. მკურნალობის მე-12 კვირას კლინიკური პასუხი დაფიქსირდა:400 მგ დოზის მიმღებთა 63%-ში;200 მგ დოზის მიმღებთა 58%-ში;100 მგ დოზის მიმღებთა 55%-ში;პლაცებოს ჯგუფის 27%-ში.ყველა დოზის შემთხვევაში კლინიკური პასუხის მაჩვენებელი პლაცებოს ჯგუფთან შედარებით მნიშვნელოვნად მაღალი იყო. ყველაზე მაღალი დოზის ჯგუფში დაავადების კლინიკური რემისია პაციენტთა 30%-ში დაფიქსირდა, პლაცებოს ჯგუფში კი ეს მაჩვენებელი 11% იყო. რას ნიშნავს ეს პაციენტებისთვის?შედეგები მიუთითებს, რომ პრეპარატმა შესაძლოა წყლულოვანი კოლიტის მკურნალობის ახალი მიმართულება შექმნას, განსაკუთრებით იმ პაციენტებისთვის, რომლებსაც არსებული მკურნალობა საკმარისად არ ეხმარება.თუმცა კვლევა მეორე ფაზის კლინიკურ გამოცდას წარმოადგენდა და მისი შედეგები დამატებით დადასტურებას საჭიროებს. მიუხედავად იმედის მომცემი მონაცემებისა, ჯერ ნაადრევია იმის თქმა, რომ პრეპარატი დაავადებას საბოლოოდ კურნავს ან ყველა პაციენტისთვის ეფექტიანი იქნება.

1792348770

უნიკალური ოპერაცია - ცოცხალი ჭია ადამიანის თვალში, რომლის ორგანიზმში მოსახვედრად შესაძლოა მწერის ერთი ნაკბენიც საკმარისი აღმოჩნდეს

იშვიათი დილოფილარია ექიმებმა პაციენტის თვალის ბუდიდან ამოიყვანეს.თეორიული ცნობებით, ეს პარაზიტი ადამიანის ორგანიზმში დასნებოვნებული მწერის ნაკბენით ხვდება, ძირითადი გადამტანი არის კოღო. ჰელმითები მიგრირებენ კანქვეშა ქსოვილებში და მათი მაქსიმალური სიგრძე შეიძლება იყოს 17 სანტიმეტრი.თუმცა ამგვარი ლარვების ორგანიზმში მოხვედრის შემთხვევები იმდენად იშვიათია, რომ მაგალითად, საქართველოს მედიცინის ისტორიაში ამის დადასტურებული ანამნეზი ამ დრომდე არ ყოფილა.ლაშა ჭულიხაძეს მწერის კბენის ეპიზოდი არ ახსენდება, მან ოფთალმოლოგს უბრალოდ თვალის ტკივილის ჩივილით მიმართა.მიუხედავად იმისა, რომ თვალში წარმოქმნილი კაფსულური წანაზარდი ძალიან ჰგავდა სხვა დაავადებასაც, ექიმმა ეჭვი მაინც იშვიათი პარაზიტის შემთხვევაზე მიიტანა და მართალი აღმოჩნდა.უნიკალურ ოპერაციას წინ რამდენიმე კვირით უსწრებდა ექიმის მიერ მომზადებული სტატია სწორედ დილოფილარიის ჰელმითებზე, როგორც უიშვიათეს კლინიკურ შემთხვევაზე.დამუშავებულმა სტატიამ ექიმს დიაგნოზის დასმა გაუმარტივა, მაგრამ ყველაზე მეტად გამართლება აღმოჩნდა პაციენტისთვის.ცუდი შედეგი შეიძლებოდა ყოფილიყო - თვალის დაკარგვა ან კიდევ უარესი - ლეტალური გამოსავალი, თუ მოხდებოდა პარაზიტის მიგრაცია თავის ტვინში ან გულსისხლძარღვთა სისტემაში, თუმცა საუნივერსიტეტო კლინიკის ექიმებმა უნიკალური, თითქმის 2 საათიანი ოპერაცია ისე ჩაატარეს, რომ პაციენტს თვალიც შეუნარჩუნეს და მზერაც.ეს შემთხვევა დილოფილარიის ჰელმითების იშვიათი, მაგრამ რეალური შემთხვევების სტატისტიკას შეემატა. ამ შემთხვევის შესახებ ასწავლიან სტუდენტებსაც და იქნება მაგალითი, რომ იშვიათად, მაგრამ მაინც, მწერის ნაკბენიც შეიძლება  მძიმე გართულებების მიზეზი გახდეს.

1792318500

რა კავშირი შეიძლება არსებობდეს ქიმიურ ნივთიერებებსა და აუტიზმს შორის - მეცნიერებმა სარძევე კბილები შეისწავლეს

აუტიზმის მქონე ბავშვების კბილებში 19 პოტენციურად ტოქსიკური ქიმიური ნივთიერების მაღალი კონცენტრაცია აღმოაჩინეს - ახალი კვლევა! ჟურნალ Neurotoxicology and Teratology-ში გამოქვეყნებული ახალი საპილოტე კვლევა ყურადღებას აქცევს გარემო ფაქტორებისა და აუტიზმის შესაძლო კავშირს. ტეხასის უნივერსიტეტის მკვლევრებმა სარძევე კბილების ანალიზის ინოვაციური მეთოდი გამოიყენეს, რომელიც ორგანიზმში ტოქსიკური ნივთიერებების ხანგრძლივ ზემოქმედებას ზომავს. რა აჩვენა კვლევამ?გრძელვადიანი „ქიმიური ჩანაწერი“: განსხვავებით სისხლისა და შარდის მოკლევადიანი ტესტებისგან, სარძევე კბილები ინახავს ინფორმაციას ნაყოფის განვითარების მე-4 თვიდან დაახლოებით 3 წლის ასაკამდე მიღებული ტოქსინების შესახებ.ტოქსიკური ნაერთები: შესწავლილ ნიმუშებში საშუალოდ 300-მდე ტოქსიკანტი გამოვლინდა. მათ შორის 60 ძირითადი ნაერთიდან, აბსოლუტური უმეტესობა (95%) მაღალი კონცენტრაციით აუტიზმის მქონე ბავშვების კბილებში აღმოჩნდა, ხოლო 19-მა ნივთიერებამ სტატისტიკური მნიშვნელოვანების კრიტერიუმი დააკმაყოფილა.დრამატული სხვაობა: მაგალითად, ბენზილბენზოატი (რომელიც გამოიყენება ჰიგიენურ საშუალებებსში, საკვები დანამატის სახით და ტილებისა და მუნის სამკურნალო საშუალებებში) აუტიზმის მქონე ბავშვების ჯგუფში 722%-ით მაღალი კონცენტრაციით გამოვლინდა.მკვლევრები ხაზს უსვამენ, რომ ეს კვლევა არ ამტკიცებს იმას, თითქოს კონკრეტული ქიმიკატები უშუალოდ იწვევდეს აუტიზმს, თუმცა ის ცხადყოფს მცირეწლოვან ბავშვებსა და ორსულებში ყოველდღიური ტოქსინების ზემოქმედების შემცირების პრიორიტეტულობას!