1786267058

SpaceX-ის რაკეტა მთვარეს უკვე შეეჯახა - პირველი ფოტოები კოსმოსიდან

სამხრეთ კორეის კოსმოსურმა აპარატმა „დანურიმ“ მთვარის ზედაპირზე ის ახალი კრატერი დააფიქსირა, რომელიც კომპანია SpaceX-ის რაკეტა Falcon 9-ის ნაწილის შეჯახების შედეგად გაჩნდა.კორეის აეროკოსმოსური ადმინისტრაციის (KASA) ცნობით, ორბიტალურმა ზონდმა აღნიშნული ტერიტორიის ფოტოგრაფირება როგორც ინციდენტამდე, ისე მის შემდეგ განახორციელა. კადრებში მკაფიოდ ჩანს ახლად წარმოქმნილი ღრმული, რომელიც დაახლოებით 4 ტონის წონისა და ხუთსართულიანი სახლის ხელა რაკეტის საფეხურის ვარდნამ დატოვა.აღნიშნული საფეხური იმ Falcon 9-ს ეკუთვნოდა, რომელიც SpaceX-მა 2025 წლის იანვარში, ამერიკული და იაპონური კომპანიების მთვარის მისიების კოსმოსში გაყვანისას გამოიყენა. დავალების შესრულების შემდეგ რაკეტის ნაწილი ღია კოსმოსში დარჩა, სანამ 5 აგვისტოს უზარმაზარი სიჩქარით მთვარის ზედაპირს არ შეეჯახა. SpaceX-ში განმარტავენ, რომ ეს შეჯახება დაგეგმილი არ ყოფილა.მოსალოდნელია, რომ მომდევნო კვირაში შემთხვევის ადგილს NASA-ს აპარატი Lunar Reconnaissance Orbiter გადაუdirectionებს, რათა შეჯახებით გამოწვეული შედეგები უფრო დეტალურად შეაფასოს.

1786214201

AI-მა შექმნა ვირუსი, რომელიც ბუნებაში არ არსებობს - რა საფრთხეს ხედავენ ექსპერტები

მეცნიერებმა, ისტორიაში პირველად, ხელოვნური ინტელექტი გამოიყენეს ახალი ვირუსების შესაქმნელად, რომლებიც შემდგომში ბაქტერიების დაინფიცირებისა და გამრავლების უნარის მქონე აღმოჩნდნენ. ამის შესახებ The New York Times-ი წერს.გამოცემის ცნობით, სტენფორდის უნივერსიტეტისა და არკის ინსტიტუტის მკვლევრებმა ექსპერიმენტი ჩაატარეს ხელოვნური ინტელექტის მოდელ Evo-ზე. საერთო ჯამში, მოდელმა დაახლოებით ცხრა ტრილიონი ნუკლეოტიდი გააანალიზა.NYT განმარტავს, რომ დნმ გარკვეული გაგებით ტექსტს წააგავს: ის შედგება მოლეკულური „ასოების“  A, C, G და T-ს მიმდევრობისგან, ხოლო მათი განლაგება შეიცავს ინსტრუქციებს ცილებისა და სხვა მოლეკულების შესაქმნელად. მკვლევრებს სურდათ შეემოწმებინათ, შეეძლო თუ არა ნეიროქსელს დამოუკიდებლად აეთვისებინა წესები, რომელთა მიხედვითაც გენეტიკური მიმდევრობები ფუნქციონირებს. მას შემდეგ, რაც Evo-მ გენებში კანონზომიერებების ცნობა ისწავლა, მეცნიერებმა გადაწყვიტეს შეემოწმებინათ, შეძლებდა თუ არა ის არა ცალკეული გენების, არამედ მთლიანი გენომების შექმნას.პირველი ექსპერიმენტისთვის მათ აირჩიეს ბაქტერიოფაგი Phi X-174 - ვირუსი, რომელიც ნაწლავის ჩხირს აინფიცირებს და თითქმის საუკუნეა, რაც მეცნიერების მიერ კარგად არის შესწავლილი.Phi X-174-ის 11 გენსა და მასთან დაახლოებულ 15 ათასამდე ვირუსზე დამატებითი სწავლების შემდეგ, Evo-მ დაახლოებით 700 ათასი პოტენციური გენომი დააგენერირა. მეცნიერებმა ყველაზე პერსპექტიული ვარიანტები შეარჩიეს, მოდელის მიერ შეთავაზებული 285 მიმდევრობის დნმ დაასინთეზირეს და ბაქტერიებში შეიყვანეს.თავდაპირველად ექსპერიმენტების უმეტესობა წარუმატებელი აღმოჩნდა. თუმცა, ერთ-ერთ ფინჯანში მკვლევრებმა დაფიქსირეს დამახასიათებელი გამჭვირვალე ლაქები, ვირუსების აქტიური გამრავლების ნიშანი. შემდგომმა გამოცდებმა აჩვენა, რომ Evo-ს მიერ შექმნილი სულ 16 გენომიდან სიცოცხლისუნარიანი ვირუსი წარმოიქმნა. ნაშრომის ავტორების თქმით, ზოგიერთი მათგანი ბუნებრივ Phi X-174-ზე სწრაფადაც კი მრავლდებოდა.ამასთან, როგორც გამოცემა აღნიშნავს, შექმნილი ვირუსები ადამიანებისთვის საფრთხეს არ წარმოადგენს. Evo არ გაუწვრთნიათ ადამიანის ინფიცირების უნარის მქონე ვირუსების გენეტიკურ მონაცემებზე, ხოლო სასწავლო ბაზიდან გამორიცხეს ისეთი მონათესავე ვირუსებიც, რომელთაც ცხოველების, მცენარეებისა და სოკოების დაინფიცირება შეუძლიათ.მეცნიერები ამ ტექნოლოგიაში პოტენციურ პრაქტიკულ გამოყენებას ხედავენ. ექსპერტების თქმით, ვირუსები მედიცინაში უკვე გამოიყენება, როგორც თავისებური „გადამტანები“ გენეტიკური დაავადებების მკურნალობისას უჯრედებში გენების მისაწოდებლად. თუ მსგავსი მოდელები ეფექტურობას ვირუსების სხვა ჯგუფებთან მუშაობის დროსაც გამოავლენენ, ხელოვნური ინტელექტი, შესაძლოა, მედიცინისა და ბიოტექნოლოგიებისთვის ახალი ინსტრუმენტების შექმნაში დაეხმაროს კაცობრიობას.იმავდროულად, ეს ექსპერიმენტი აძლიერებს შიშებს ხელოვნური ინტელექტის შესაძლო გამოყენებაზე საშიში პათოგენების შესაქმნელად. ჯონს ჰოპკინსის ჯანდაცვის ცენტრის ექსპერტის, მორიც ჰანკეს აზრით, ტექნოლოგიების განვითარება უსწრებს შესაბამისი უსაფრთხოების ზომების მიღებას.როგორც The New York Times-ი აღნიშნავს, სამთავრობო რეგულაციები უკვე ითვალისწინებს მაღალი რისკის შემცველი ბიოლოგიური კვლევების საფრთხეებს, თუმცა AI-ის მეშვეობით კომპიუტერულად გენომების შექმნა ასეთ შეზღუდვებში ყოველთვის არ ხვდება. ჰანკეს აზრით, მთავარ პრობლემად რჩება სრულიად ახალი ვირუსების საფრთხის შეფასების მკაფიო კრიტერიუმების არარსებობა.

1786129180

კომპანია META დაჯარიმდა - ცნობილია, რისთვის დაეკისრა დამატებით, 567 მილიონი დოლარის გადახდა

აშშ-ის ნიუ-მექსიკოს შტატის მოსამართლემ კომპანია „მეტას“ თავის პლატფორმებზე ბავშვებთან დაკავშირებული საფრთხეების შესახებ საზოგადოების არასაკმარისად გაფრთხილების გამო დამატებით 567 მილიონი დოლარის გადახდა დააკისრა. ინფორმაციას ამის შესახებ „ბიბისი“ ავრცელებს.მედიის ცნობით, ეს ბავშვთა უსაფრთხოების საკითხზე კომპანიის წინააღმდეგ გამოტანილი ყველაზე მსხვილი ჯარიმაა.მოსამართლე ბრაიან ბიდშაიდმა განაცხადა, რომ „მეტა“ „საზოგადოებრივ საფრთხეს“ წარმოადგენს, ჰაერის დაბინძურების მსგავსად. მან კომპანიას თანხის სპეციალურ ფონდში გადარიცხვა დაავალა, რომელიც მომავალში მსგავსი ზიანის შემცირებას მოხმარდება.„ისევე, როგორც ქარხნის მიერ წარმოქმნილმა მავნე დაბინძურებამ შეიძლება საზოგადოებას სუფთა ჰაერზე ხელმისაწვდომობის უფლება დაურღვიოს, „მეტას“ პლატფორმების მავნე გავლენაც ბავშვებზე მხოლოდ ამ პლატფორმებით არ შემოიფარგლება. ის მთელ ინტერნეტში ვრცელდება და რაც ყველაზე შემაშფოთებელია, რეალურ ცხოვრებაზეც გადადის. შედეგად, ეს საერთო საზოგადოებრივ ტვირთად და ზიანად იქცევა როგორც დაზარალებული ბავშვებისა და მათი ოჯახებისთვის, ისე სკოლებისთვის, საავადმყოფოებისა და სამართალდამცავი უწყებებისთვის“, – წერს მოსამართლე გადაწყვეტილებაში.სასამართლოს გადაწყვეტილებით დაკისრებული ჯარიმა ემატება იმ 375 მილიონ დოლარს, რომლის გადახდაც „მეტას“ ამავე საქმეზე უკვე ჰქონდა დაკისრებული. შედეგად, კომპანიისთვის დაკისრებული ჯამური თანხის ოდენობამ 942 მილიონ დოლარს მიაღწია.„მეტას“ წარმომადგენელმა განაცხადა, რომ ამ გადაწყვეტილებას არ ეთანხმებიან და გასაჩივრებას აპირებენ.„ჩვენ აქტიურად ვმუშაობთ, რათა ჩვენი პლატფორმები უსაფრთხო იყოს მომხმარებლებისთვის. არაერთხელ გვისაუბრია იმ სირთულეებზე, რომლებიც მავნე აქტორებისა და საზიანო კონტენტის გამოვლენასა და წაშლას უკავშირდება. დარწმუნებული ვართ, რომ მოზარდების ონლაინ უსაფრთხოების კუთხით ძლიერი შედეგები გვაქვს და გავაგრძელებთ თავის დაცვას ბრალდებებისგან, რომლებიც ფაქტებს ამახინჯებს“, – განაცხადა „მეტას“ წარმომადგენელმა.„მეტას“ მიმართ ამჟამად აშშ-ში მსგავსი ბრალდებების გამო ათასობით სარჩელა აღძრული. ნიუ-მექსიკოს სასამართლოს გადაწყვეტილებების გარდა, კომპანიამ მიმდინარე წლის დასაწყისში ლოს-ანჯელესშიც წააგო საქმე, რომელიც მსგავს ბრალდებებს ეხებოდა.

1786043262

ასეთი მზე არასდროს გინახავთ - მეცნიერებმა მზის ზედაპირი ისტორიაში ყველაზე დეტალურად აღბეჭდეს

მეცნიერებმა მსოფლიოში ყველაზე მძლავრი მზის ტელესკოპით (Inouye Solar Telescope) მზის ზედაპირის (ფოტოსფეროს) ყველაზე მაღალი რეზოლუციის ფოტოები და კადრები გადაიღეს. მასალაზე მკაფიოდ ჩანს ენერგიის მბრუნავი გრიგალები, რომელთა დაფიქსირებაც მანამდე შეუძლებელი იყო.ეს მოვლენა წარმოიქმნება ცხელი აირების მოძრაობის შედეგად მზის მაგნიტური ველის დახვევით. ჟურნალ Nature-ში გამოქვეყნებული კვლევის თანახმად, მეცნიერებმა მზის ზედაპირზე მიაგნეს „კელვინ-ჰელმჰოლცის არასტაბილურობის“ სახელით ცნობილ ფენომენს, როდესაც აირების ნაკადების შეჯახება მცირე რყევებს გიგანტურ გრიგალებად აქცევს.სწორედ ეს გრიგალები წარმოქმნიან ენერგიის მძლავრ აფეთქებებს, რომლებსაც შეუძლიათ მწყობრიდან გამოიყვანონ დედამიწის ელექტროქსელები, თანამგზავრები და საფრთხე შეუქმნას ასტრონავტებს.

1786032022

გარღვევა დაქვეითებული სმენის მკურნალობაში - რა აჩვენა ახალმა კვლევამ

მეცნიერები სმენის დაკარგვის მკურნალობის ახალი გზების ძიებას განაგრძობენ. უახლესი კვლევები აჩვენებს, რომ შესაძლოა მომავალში დაზიანებული შიდა ყურის სენსორული თმის უჯრედების აღდგენა გახდეს შესაძლებელი, რაც მილიონობით ადამიანს სმენის დაბრუნების იმედს მისცემს.კვლევის მიხედვით, თაგვებზე ჩატარებულმა ექსპერიმენტებმა აჩვენა, რომ განვითარების სპეციალური გენეტიკური ფაქტორების დახმარებით შესაძლებელია შიდა ყურის დამხმარე უჯრედების თმის უჯრედების მსგავს უჯრედებად გადაპროგრამება. ბოლო წლებში მეცნიერებმა ასეთი უჯრედების რეგენერაციაში მნიშვნელოვან პროგრესს მიაღწიეს.თუმცა, სპეციალისტები ხაზგასმით აღნიშნავენ, რომ ეს ჯერ არ ნიშნავს სმენის სრულ აღდგენას. მიუხედავად იმისა, რომ ახალი უჯრედები უკვე მიიღება, მათ ჯერ კიდევ არ შეუძლიათ ბუნებრივი თმის უჯრედების ყველა ფუნქციის სრულყოფილად შესრულება.მკვლევრები ასევე სწავლობენ კიდევ ერთ მიმართულებას – თმის უჯრედებსა და სასმენ ნეირონებს შორის დაზიანებული კავშირების აღდგენას. მათი შეფასებით, სწორედ ამ გზამ შეიძლება სმენის დაქვეითების მკურნალობაში მნიშვნელოვანი როლი შეასრულოს.მიუხედავად იმისა, რომ კვლევა ჯერ ექსპერიმენტულ ეტაპზეა და ადამიანებზე ფართო გამოყენებამდე კიდევ ბევრი სამუშაოა საჭირო, მეცნიერები მიიჩნევენ, რომ მიღებული შედეგები სმენის აღდგენის მიმართულებით ერთ-ერთი ყველაზე იმედისმომცემი წინგადადგმული ნაბიჯია.

1786023900

სიცოცხლის ხანგრძლივობაზე გენეტიკის გავლენა შესაძლოა უფრო დიდი იყოს, ვიდრე აქამდე ეგონათ - ახალი კვლევა

ახალი საერთაშორისო კვლევის თანახმად, ადამიანის სიცოცხლის ხანგრძლივობაზე გენეტიკის გავლენა შესაძლოა მნიშვნელოვნად უფრო დიდი იყოს, ვიდრე მეცნიერები ათწლეულების განმავლობაში მიიჩნევდნენ.კვლევა, რომელიც ავტორიტეტულ სამეცნიერო ჟურნალ Science-ში გამოქვეყნდა, ისრაელის ვეიცმანის მეცნიერების ინსტიტუტის (Weizmann Institute of Science) მკვლევრებმა ჩაატარეს. მათი ანალიზის მიხედვით, როდესაც გათვალისწინებულია მხოლოდ ბუნებრივი დაბერებით გამოწვეული სიკვდილი და გამორიცხულია ისეთი გარეგანი მიზეზები, როგორიცაა ავტოსაგზაო შემთხვევები, ინფექციები, ძალადობა ან სხვა უბედური შემთხვევები, გენეტიკა ადამიანის სიცოცხლის ხანგრძლივობის დაახლოებით 50–55%-ს განსაზღვრავს.აქამდე ჩატარებული კვლევების უმეტესობა მიუთითებდა, რომ გენეტიკის წილი მხოლოდ 10–25% იყო, ხოლო დანარჩენზე ცხოვრების წესი და გარემო ფაქტორები მოქმედებდა. ახალი ნაშრომი კი ამ შეფასებას ეჭვქვეშ აყენებს და აჩვენებს, რომ წინა გამოთვლებში მნიშვნელოვანი დამაბრკოლებელი ფაქტორები სრულად არ იყო გათვალისწინებული. კვლევის ფარგლებში მეცნიერებმა ტყუპების შესახებ დიდი მონაცემთა ბაზები და მათემატიკური მოდელები გამოიყენეს. მათი მიზანი იყო ერთმანეთისგან გაემიჯნათ ბიოლოგიური დაბერების პროცესით გამოწვეული სიკვდილი და გარეგანი მიზეზებით გამოწვეული სიკვდილი. სწორედ ამ მიდგომამ აჩვენა, რომ მემკვიდრეობითი ფაქტორების როლი გაცილებით მაღალია, ვიდრე აქამდე ითვლებოდა. მკვლევრები ხაზგასმით აღნიშნავენ, რომ ეს არ ნიშნავს, თითქოს ადამიანის სიცოცხლის ხანგრძლივობა მხოლოდ გენებით იყოს განსაზღვრული. მათი შეფასებით, დარჩენილი დაახლოებით 45–50% კვლავ გარემო პირობებზე, ცხოვრების წესზე, შემთხვევით ბიოლოგიურ პროცესებსა და ჯანმრთელობის დაცვის ხარისხზეა დამოკიდებული. ამიტომ ჯანსაღი კვება, ფიზიკური აქტივობა, მოწევაზე უარის თქმა და ქრონიკული დაავადებების კონტროლი კვლავაც მნიშვნელოვან როლს ასრულებს. ექსპერტების შეფასებით, აღმოჩენა შესაძლოა დაბერების ბიოლოგიის კვლევაში მნიშვნელოვანი ნაბიჯი აღმოჩნდეს. თუ მეცნიერები უკეთ გაიგებენ, რომელი გენები ახდენს სიცოცხლის ხანგრძლივობაზე ყველაზე დიდ გავლენას, მომავალში შესაძლოა შეიქმნას ახალი პრეპარატები და თერაპიები, რომლებიც დაბერების პროცესის შენელებას ან ასაკთან დაკავშირებული დაავადებების პრევენციას შეუწყობს ხელს.

1785921326

SpaceX-ის რაკეტის ნაწილი დღეს მთვარეს შეეჯახება - მეცნიერები მოვლენას პირდაპირ რეჟიმში აკვირდებიან

SpaceX-ის Falcon 9-ის რაკეტის გამოყენებული ზედა საფეხური დღეს, 5 აგვისტოს, მთვარის ზედაპირს დაეჯახება. მიუხედავად იმისა, რომ ეს მოვლენა დედამიწისთვის არანაირ საფრთხეს არ წარმოადგენს, ასტრონომები მას იშვიათ სამეცნიერო შესაძლებლობად მიიჩნევენ და სხვადასხვა ობსერვატორიიდან ყურადღებით აკვირდებიან.დაახლოებით ოთხტონიანი, ხუთსართულიანი შენობის ზომის ობიექტი მთვარეს დაახლოებით 2.43 კილომეტრი/წამში (დაახლოებით 8 700 კმ/სთ) სიჩქარით შეეჯახება. მოსალოდნელია ახალი კრატერის წარმოქმნა და მთვარის მტვრის ღრუბლის ამოფრქვევა, რაც მეცნიერებს შეჯახების პროცესების უკეთ შესწავლაში დაეხმარება.რაკეტის ეს ნაწილი 2025 წლის იანვარში გაუშვეს მისიის ფარგლებში, რომელმაც მთვარისკენ კერძო ლანდერები გადაიყვანა. ჩვეულებრივ, Falcon 9-ის ზედა საფეხურები დედამიწის ატმოსფეროში ბრუნდება და იწვის, თუმცა ამ შემთხვევაში საწვავის დეფიციტის გამო მისი კონტროლირებადი დაბრუნება ვერ მოხერხდა და ობიექტი კოსმოსში დარჩა, სანამ მთვარის გრავიტაციამ შეჯახების ტრაექტორიაზე არ გადაიყვანა.მოვლენას აკვირდებიან NASA-ს Lunar Reconnaissance Orbiter, სამხრეთ კორეის მთვარის ზონდი Danuri და მსოფლიოს სხვადასხვა ობსერვატორია. მეცნიერები შეისწავლიან წარმოქმნილ კრატერს, მტვრის გავრცელებასა და ზედაპირიდან ამოტყორცნილ მასალას, რაც მომავალში მთვარის კვლევისა და პლანეტური შეჯახებების უკეთ გააზრებაში დაეხმარებათ.

1785912115

მეცნიერებმა „მოისმინეს“ მუსიკა, რომელსაც ადამიანები გონებაში ღიღინებდნენ

სამხრეთ კორეელმა მკვლევრებმა წარადგინეს მათემატიკური მოდელი, რომელსაც თავის ტვინის ელექტრული აქტივობის მიხედვით მელოდიების რეკონსტრუქცია შეუძლია. შემუშავებული სისტემა აანალიზებს სიგნალებს, რომლებიც მუსიკის გონებრივად გაჟღერების დროს წარმოიქმნება.სეულის ეროვნული უნივერსიტეტის მეცნიერებმა სისტემა ეპილეფსიის მქონე 10 პაციენტზე გამოცადეს. მოხალისეებს სამედიცინო მეთვალყურეობისთვის მანამდე უკვე ჩაუდგეს კლინიკური ელექტროდები, რის წყალობითაც მკვლევრებმა შეძლეს ელექტროკორტიკოგრაფიის მეთოდის გამოყენება და თავის ტვინის ქერქის სიგნალების პირდაპირ ჩაწერა.ექსპერიმენტის დროს მონაწილეები ჯერ ნაცნობი საბავშვო სიმღერების დასაწყისს უსმენდნენ. შემდეგ ჩანაწერი წყდებოდა, რის შემდეგაც ისინი გონებაში აგრძელებდნენ მელოდიას და მხოლოდ ამის შემდეგ ღიღინებდნენ მას ხმამაღლა, რათა მკვლევრებს შედეგი დეკოდირების მონაცემებთან შეედარებინათ.ანალიზმა აჩვენა, რომ ნეირონული აქტივობა გონებრივი შესრულებისას შეიცავს ინფორმაციას მუსიკალური ინტერვალების თანმიმდევრობის შესახებ. ალგორითმი განსაზღვრავდა არა ბგერების კონკრეტულ სიმაღლეს, არამედ მათ ფარდობით განლაგებას ერთმანეთის მიმართ. ეს პრინციპი შეესაბამება იმას, თუ როგორ იმახსოვრებს ადამიანის ტვინი მუსიკას: მელოდიის ცნობა შენარჩუნებულია ტონალობის შეცვლის შემთხვევაშიც კი.ნაშრომის ავტორთა თქმით, მიღებული მონაცემების გაერთიანებამ წარმოდგენილი მუსიკალური ფრაგმენტების სტრუქტურის აღდგენა შესაძლებელი გახადა. სამომავლოდ მკვლევრები გეგმავენ, რომ სისტემას ტემპისა და დინამიკის ამოცნობა ასწავლონ. პერსპექტივაში ეს ტექნოლოგია შესაძლოა გამოიყენონ მეტყველების სინთეზის საშუალებების შესაქმნელად იმ სრულად პარალიზებული ადამიანებისთვის, რომლებსაც შენარჩუნებული აქვთ ცნობიერება და აზროვნების უნარი.

1785911160

იშვიათი და სიცოცხლისთვის საშიში დაავადების წინააღმდეგ ახალი იმედი – კლინიკური ცდის შედეგებმა მოლოდინს გადააჭარბა

ბოლო ეტაპის კლინიკურ ცდაში, გიიენ-ბარეს სინდრომის პრეპარატმა კარგად იმუშავა და შეიძლება მომავალ წელს გამოყენებისთვის დამტკიცდეს კიდეც. ეს იქნება ამ უეცარი და დამაუძლურებელი ავტოიმუნური დაავადების პირველი მიზანმიმართული სამკურნალო საშუალება.„ჩვენს კვლევებში, პაციენტები ყველა ასპექტით უფრო სწრაფად და სრულად გამოჯანმრთელდნენ“, — ამბობს პრეპარატის შემქმნელი კალიფორნიული კომპანია Annexon Biosciences-ის წარმომადგენელი დაგ ლავი.გიიენ-ბარეს სინდრომი იშვიათი დაავადებაა, რომელიც შეიძლება ნებისმიერს დაემართოს, ვისაც ახლახან ჰქონდა ისეთი ინფექცია, როგორიცაა საკვებით მოწამვლა ან გრიპი. ინფექციის გამომწვევ ბაქტერიასთან და ვირუსთან ბრძოლის შემდეგ, ადამიანის იმუნური სისტემა შეცდომით საკუთარი სხეულის ნერვებზე თავდასხმას იწყებს; ამის მიზეზები ცუდადაა შესწავლილი.ასეთი შეტევა იწვევს სისუსტეს ან ჩხვლეტის შეგრძნებას ხელებსა და ფეხებში, რაც შეიძლება გადაიზარდოს სიარულის, ლაპარაკის, ყლაპვისა და სუნთქვის გართულებაში, ზოგიერთ შემთხვევაში კი გამოიწვიოს პარალიზი ან სიკვდილი.„ის ერთ-ერთი ყველაზე გასაოცარი დაავადებაა, რაც კი ბიოტექნოლოგიაში მუშაობის 30 წლის განმავლობაში შემხვედრია. სრულიად უცაბედია, სრულიად განურჩეველი — შეიძლება დაემართოს ახალგაზრდას, მოხუცს, ქალს, კაცს, მდიდარს, ღარიბს და მაშინვე სიცოცხლისთვის საშიშია“, — ამბობს ლავი.ახალი პრეპარატი, სახელად „ტანრუპრუბარტი“, მონოკლონური ანტისხეულია, რომელიც სისხლში არსებულ ცილა C1q-ს ბლოკავს. შედეგად, ითიშება იმუნური სისტემის ნაწილი, სახელად კლასიკურ კომპლემენტურ გზას, რომელიც გიიენ-ბარეს სინდრომის დროს შეცდომით იწყებს თავდასხმას ნერვებზე.ბანგლადეშსა და ფილიპინებში ჩატარებულ ბოლო ეტაპის ცდაში მონაწილეობდა 241 ადამიანი, რომლებსაც ამ დაავადების დიაგნოზი ბოლო დროს დაუსვეს. ცდაში მათ ინტრავენურად აძლევდნენ ტანრუპრუბარტის ერთ დოზას ან პლაცებოს. საშუალოდ, ტანრუპრუბარტით ნამკურნალებ პაციენტებს სუნთქვის გასაადვილებლად მექანიკური ვენტილაცია 28 დღით ნაკლები დასჭირდათ, ინტენსიური თერაპიის განყოფილებაში ყოფნა კი შვიდი დღით ნაკლები. ამავე დროს, დამოუკიდებლად სიარული 31 დღით უფრო ადრე შეძლეს. მონაწილეთა დიდი ნაწილი იტყობინებოდა, რომ ერთი კვირის შემდეგ, მდგომარეობა ძალიან გაუუმჯობესდათ.ამ სინდრომის მქონეებს გამოჯანმრთელებისთვის ხშირად დიდი ხანი სჭირდებათ; ვინც ცდაში ტანრუპრუბარტი მიიღო, ცხოვრების ხარისხი და მოძრაობა ორი თვის შემდეგ ძალიან გაუუმჯობესდა პლაცებომიღებულებთან შედარებით. ცდის შედეგები ივნისში წარადგინეს ჟენევაში, ევროპის ნევროლოგიის აკადემიის კონგრესზე.ცდაში არ დაფიქსირებულა რაიმე სერიოზული გვერდითი ეფექტი; მიუხედავად იმისა, რომ ტანრუპრუბარტმა იმუნური სისტემის ნაწილი გამორთო, მონაწილეები ინფექციისადმი უფრო მოწყვლადები არ გახდნენ.„იმიტომ, რომ ეს მხოლოდ ერთი ინექციაა და არ ხდება იმუნური სისტემის ქრონიკულად დაბლოკვა; შესაბამისად, ინფექციის მიღების რისკი შემცირებულია“, — ამბობს ლავი.შედეგებზე დაყრდნობით, Annexon Biosciences-მა ტანრუპრუბარტის დამტკიცების მოთხოვნით უკვე მიმართა ევროპის მედიკამენტების სააგენტოს.„პრეპარატი განხილვის პროცესშია და იმედი გვაქვს, რომ მომავალი წლის პირველ ნახევარში დამტკიცდება“, — ამბობს ლავი.მისივე თქმით, უახლოეს რამდენიმე თვეში კომპანია დამტკიცების მოთხოვნით ასევე მიმართავს აშშ-ის სურსათისა და მედიკამენტების ადმინისტრაციას (FDA).გიიენ-ბარეს სინდრომი ყველაზე მეტად გავრცელებულია დაბალშემოსავლიან ქვეყნებში, რადგან იქ უფრო მაღალია მისი გამომწვევი ინფექციების მაჩვენებელი. თუმცა, ასევე გვხვდება მაღალშემოსავლიან ქვეყნებში — აშშ-ში ყოველწლიურად დაახლოებით 8000 შემთხვევა აღირიცხება... სრულად

1785305640

კვლევა: სიცოცხლის ხანგრძლივობა იზრდება, თუმცა ადამიანები ბოლო წლებს დაავადებებთან ბრძოლაში ატარებენ

ჟურნალ The Lancet Public Health-ში გამოქვეყნებული ახალი კვლევის თანახმად, სიცოცხლის მაღალი ხანგრძლივობა კარგი ჯანმრთელობის გარანტიას ყოველთვის არ იძლევა. მეცნიერებმა დაადგინეს, რომ სინგაპურის მცხოვრებლები, სიცოცხლის ხანგრძლივობის რეკორდული მაჩვენებლების მიუხედავად, თავიანთი სიცოცხლის ბოლო წლების მნიშვნელოვან ნაწილს დასუსტებულ მდგომარეობაში ატარებენ.2023 წლის მონაცემების ანალიზმა, რომელიც 204 ქვეყანას მოიცავდა, აჩვენა, რომ საშუალო სინგაპურელს 85 წელზე მეტხანს შეუძლია იცოცხლოს. თუმცა, როგორც კვლევის ავტორი, სინგაპურის ეროვნული უნივერსიტეტის დოქტორი მარი ნგი აღნიშნავს, „სინგაპურის ხანგრძლივი სიცოცხლე ასახავს გააზრებულ გრძელვადიან პოლიტიკას და არა რომელიმე ცალკეულ მიზეზს“.პარალელურად, მეცნიერებმა შეაფასეს ჯანმრთელი სიცოცხლის ხანგრძლივობა - პერიოდი, რომელსაც ადამიანი სერიოზული დაავადებების გარეშე ატარებს. აღმოჩნდა, რომ სინგაპურელებს შეუძლიათ 80 წლამდე იცოცხლონ, მაგრამ მათი სიცოცხლის ბოლო 11,2 წელი, სავარაუდოდ, ჯანმრთელობის პრობლემებით იქნება დამძიმებული. სიცოცხლის საერთო ხანგრძლივობასა და ჯანმრთელი სიცოცხლის ხანგრძლივობას შორის ამ სხვაობას მკვლევრებმა „ავადობის სხვაობა“ უწოდეს. ეს სხვაობა უფრო დიდი აღმოჩნდა, ვიდრე 1990-იან წლებში იყო.გლობალური მასშტაბით, სიცოცხლის მოსალოდნელი ხანგრძლივობა 1990 წელს არსებული 64,6 წლიდან 2023 წელს 73,8 წლამდე გაიზარდა. თუმცა ჯანმრთელი სიცოცხლის ხანგრძლივობა ამ ზრდას ჩამორჩება: ახლა ზრდასრული ადამიანები შვიდი წლიდან დაახლოებით ერთ წელს ცუდ მდგომარეობაში ატარებენ.აშშ აღმოჩნდა ქვეყანა, სადაც ადამიანები ყველაზე მეტ წელს ატარებენ ჯანმრთელობის ცუდ მდგომარეობაში - საშუალოდ 14 წელს. მას მოსდევს ავსტრალია (13,9 წელი), კანადა (13,7 წელი), ახალი ზელანდია (13,1 წელი), ნიდერლანდები და სან-მარინო (12,9-12,9 წელი), შვეიცარია და ლიბანი (12,8-12,8 წელი), ასევე დიდი ბრიტანეთი და პუერტო-რიკო (12,7-12,7 წელი). სიცოცხლის ხანგრძლივობასა და ჯანმრთელობას შორის სხვაობა გაიზარდა 204-დან 203 ქვეყანაში, ერთადერთი გამონაკლისი პალესტინა გახდა.„მოსახლეობის უმრავლესობა ახლა ათწლეულს ან მეტს ჯანმრთელობის ცუდ მდგომარეობაში ატარებს“, - განმარტა დოქტორმა ნგმა. მისი თქმით, ეს ნიშნავს, რომ მეტი წელი იხარჯება ქრონიკული დაავადებების მართვაზე, როგორებიცაა წელის ტკივილი, სმენის დაქვეითება, ნევროლოგიური დარღვევები და დიაბეტი.ბირმინგემის უნივერსიტეტის პროფესორმა საიმონ ჯონსმა ძვალ-კუნთოვანი სისტემის დარღვევებს უწოდა „ერთადერთი უდიდესი ფაქტორი, რომელიც ჯანმრთელი სიცოცხლის ხანგრძლივობის სხვაობას უწყობს ხელს“. დოქტორმა ნგმა ​საზოგადოებას მოუწოდა გადახედოს ხანგრძლივად სიცოცხლისადმი მიდგომას და დასვას კითხვა არა მხოლოდ იმის შესახებ, თუ რამდენ ხანს ვცოცხლობთ, არამედ იმის შესახებაც, თუ რამდენად კარგად ვცხოვრობთ ბოლო წლებში.

1785172175

შესაძლოა, ქრონიკული დაღლილობის სინდრომის მიზეზი ტვინის „გამწმენდი სისტემის“ დარღვევა იყოს - ახალი კვლევა

2024 წელს მეცნიერებმა ადამიანის თავისა და ზურგის ტვინში შინაგანი „ნარჩენებისგან გაწმენდის სისტემის“ არსებობის პირველი პირდაპირი მტკიცებულება აღმოაჩინეს. ახალი კვლევის თანახმად კი, ამ სისტემის ფუნქციის დარღვევა შესაძლოა ქრონიკული დაღლილობის სინდრომის ზოგიერთი სიმპტომის გამომწვევი იყოს.ქრონიკული დაღლილობის სინდრომს ხშირად მიალგიურ ენცეფალომიელიტსაც (ME/CFS) უწოდებენ. ეს მდგომარეობა მეცნიერებისთვის ჯერ კიდევ მნიშვნელოვან გამოწვევად რჩება — მისი ზუსტი გამომწვევი მიზეზი ცნობილი არ არის და ეფექტური მკურნალობის მეთოდებიც შეზღუდულია.წარსულში ექიმები ხშირად მიიჩნევდნენ, რომ უკიდურესი და ხანგრძლივი დაღლილობა, კონცენტრაციის პრობლემები ან გრიპის მსგავსი სიმპტომები, რომელთა მიზეზის დადგენაც ვერ ხერხდებოდა, შესაძლოა პაციენტის წარმოსახვის შედეგი ყოფილიყო. თუმცა, ბოლო წლებში ჩატარებულმა კვლევებმა აჩვენა, რომ ME/CFS-ს შესაძლოა მკაფიო ბიოლოგიური საფუძველი ჰქონდეს.მეცნიერებმა ამ მდგომარეობის მქონე პაციენტებში შესაძლო ბიოლოგიური მარკერები აღმოაჩინეს გენებში, თავზურგტვინის სითხეში, სისხლსა და ნაწლავის მიკრობიომში. ბევრი მათგანი იმუნურ სისტემასა და ანთებით პროცესებთან არის დაკავშირებული, რაც ორგანიზმში მიმდინარე სისტემურ ცვლილებებზე მიუთითებს.ახალი კვლევის ავტორები, რომლებიც ავსტრალიის გრიფიტის უნივერსიტეტში მუშაობენ, ვარაუდობენ, რომ ME/CFS-ის ზოგიერთი სიმპტომი შესაძლოა ტვინის გლიმფური სისტემის ფუნქციის დარღვევას უკავშირდებოდეს.გლიმფური სისტემა ტვინის ერთგვარი „გამწმენდი მექანიზმია“. მისი სავარაუდო ფუნქცია ტვინიდან მეტაბოლური ნარჩენების, ტოქსიკური პროდუქტებისა და დაზიანებული უჯრედების ნარჩენების გამოდევნაა. ამ პროცესში მნიშვნელოვან როლს თავზურგტვინის სითხე ასრულებს. არსებული მონაცემების თანახმად, ტვინის „გაწმენდა“ განსაკუთრებით აქტიურად ძილის დროს მიმდინარეობს.გლიმფური სისტემა მეცნიერებისთვის ჯერ კიდევ შედარებით ახალი და ნაკლებად შესწავლილი სფეროა. მისი ფუნქციის შესახებ არსებული ცოდნის მნიშვნელოვანი ნაწილი ცხოველებზე, განსაკუთრებით კი თაგვებზე ჩატარებულ კვლევებს ეფუძნება.ადამიანებში გლიმფური სისტემის ფუნქციის დარღვევა მანამდეც დაუკავშირებიათ კოგნიტიური უნარების დაქვეითებასთან, მეხსიერების პრობლემებთან და სხვადასხვა ნევროლოგიურ დაავადებასთან. თუმცა, ახალი კვლევა ერთ-ერთი პირველია, რომელმაც გლიმფური სისტემის შესაძლო დისფუნქცია ME/CFS-ს დაუკავშირა.კვლევაში მეცნიერებმა 31 პაციენტის ტვინის მაგნიტურ-რეზონანსული ტომოგრაფიის შედეგები 27 ჯანმრთელი ადამიანის მონაცემებს შეადარეს.გლიმფური სისტემის პირდაპირი ვიზუალიზაცია რთულია. ამისთვის, როგორც წესი, საჭიროა თავზურგტვინის სითხეში სპეციალური ნივთიერებების შეყვანა, რაც ინვაზიურ პროცედურას წარმოადგენს.გრიფიტის უნივერსიტეტის მკვლევრებმა არაინვაზიური მეთოდი გამოიყენეს. ტექნიკა გლიმფური სისტემის ფუნქციას ირიბად აფასებს — კერძოდ, ზომავს, როგორ გადაადგილდება თავზურგტვინის სითხე ტვინის სისხლძარღვებთან დაკავშირებულ სივრცეებში.მიუხედავად იმისა, რომ ეს მეთოდი გლიმფური სისტემის ფუნქციის პირდაპირი გაზომვის საშუალებას არ იძლევა, მსგავსი მიდგომით ჩატარებულმა კვლევებმა უკვე გამოავლინა გლიმფური დინების დარღვევები პარკინსონისა და ალცჰაიმერის დაავადებების, მაღალი არტერიული წნევისა და გაფანტული სკლეროზის მქონე პაციენტებში.ახალი კვლევის მიხედვით, გლიმფური სისტემის ფუნქციის დარღვევა ME/CFS-ის მქონე პაციენტებშიც გამოვლინდა. საინტერესოა, რომ ეს ცვლილება ძირითადად ტვინის მარჯვენა ნახევარსფეროში აღინიშნებოდა.მკვლევრების განცხადებით, მსგავსი ასიმეტრია სხვა ნევროლოგიური მდგომარეობების დროსაც ფიქსირდება, მათ შორის — საფეთქლის წილის ეპილეფსიის, პარკინსონის დაავადებისა და ამიოტროფული ლატერალური სკლეროზის (ALS) შემთხვევაში.კვლევამ ასევე აჩვენა, რომ რაც უფრო მეტად იყო დარღვეული პაციენტების ძილი და რაც უფრო მეტი პრობლემა ჰქონდათ კონცენტრაციასთან დაკავშირებით, მით უფრო მკვეთრად იყო გამოხატული გლიმფური სისტემის ფუნქციის დარღვევა ტვინის მარჯვენა ნახევარსფეროში.მკვლევრების თქმით, ეს მიგნება კიდევ ერთხელ უსვამს ხაზს ძილის მნიშვნელობას ტვინის ჯანმრთელობისთვის. თუმცა, მეცნიერები ხაზგასმით აღნიშნავენ, რომ კვლევა მცირე მასშტაბისაა და მიღებული შედეგები დამატებით, უფრო ფართომასშტაბიან კვლევებში უნდა დადასტურდეს.ამ ეტაპზე უცნობია, გლიმფური სისტემის დარღვევა ME/CFS-ის გამომწვევი მიზეზია, თუ თავად დაავადების შედეგი. სწორედ ამიტომ, ახალი მიგნებების მნიშვნელობის დასადგენად დამატებითი კვლევებია საჭირო.

1785172159

შთამბეჭდავი შედეგი ტვინის ყველაზე აგრესიული კიბოს მკურნალობაში - თაგვებზე ჩატარებული კვლევა გამოქვეყნდა

მეცნიერებმა ტვინის ერთ-ერთი ყველაზე აგრესიული კიბოს -გლიობლასტომის მკურნალობის მიმართულებით შესაძლოა მნიშვნელოვანი წინსვლა მიაღწიონ. ორეგონის სახელმწიფო უნივერსიტეტის მკვლევართა ჯგუფმა თაგვებზე ჩატარებული ექსპერიმენტისას გამოიყენა შაქრით დაფარული ნანონაწილაკები, რომლებმაც სიმსივნის წინააღმდეგ იმედისმომცემი შედეგები აჩვენა.გლიობლასტომის მკურნალობა განსაკუთრებით რთულია. ქირურგიული ჩარევის, სხივური თერაპიისა და ქიმიოთერაპიის მიუხედავად, დაავადების პროგნოზი ხშირად მძიმეა.მკვლევრების მიერ შემუშავებული მეთოდი ნანონაწილაკებს სისხლ-ტვინის ბარიერის გადალახვასა და სიმსივნურ ქსოვილამდე მიღწევაში ეხმარება. ამისთვის მეცნიერებმა ნანონაწილაკების ზედაპირი მანოზით (შაქრის ერთ-ერთი სახეობით) დაფარეს.ექსპერიმენტის დროს აღმოჩნდა, რომ შაქრით დაფარულმა ნანონაწილაკებმა თავის ტვინში დაახლოებით 9,9-ჯერ უფრო ეფექტიანად შეაღწიეს, ვიდრე დაუფარავმა ნაწილაკებმა.ნანონაწილაკები სიმსივნურ ქსოვილში გროვდებოდა და მასში mRNA-ს გენეტიკური ინსტრუქციის მიწოდებას უზრუნველყოფდა. ეს ინსტრუქცია კიბოს უჯრედებს სიმსივნის დამთრგუნველი ცილის, PTEN-ის, გამომუშავებისკენ უბიძგებდა.კვლევის შედეგების მიხედვით, 28 დღის შემდეგ, არანამკურნალევ თაგვებში სიმსივნე ტვინის საშუალოდ 52 პროცენტს იკავებდა. შაქრით დაფარული ნანონაწილაკებით ნამკურნალევ თაგვებში კი სიმსივნის მოცულობა საშუალოდ მხოლოდ 2,3 პროცენტი იყო.გარდა ამისა, მკურნალობამ თაგვების სიცოცხლის საშუალო ხანგრძლივობაც გაზარდა. 33 დღიდან 49 დღემდე.მეცნიერები აღნიშნავენ, რომ ეს მეთოდი ამ ეტაპზე განკურნების საშუალებად არ მიიჩნევა და კვლევა მხოლოდ ცხოველებზე ჩატარდა. შესაბამისად, საჭიროა დამატებითი კვლევები იმის დასადგენად, რამდენად ეფექტური და უსაფრთხო იქნება ეს მიდგომა ადამიანებში.მიუხედავად ამისა, მკვლევრები მიიჩნევენ, რომ მიღებული შედეგები იმედისმომცემია. მათი აზრით, მსგავსი ტექნოლოგია მომავალში შესაძლოა გამოყენებულ იქნეს არა მხოლოდ გლიობლასტომის, არამედ ტვინის სხვა დაავადებების სამკურნალო პრეპარატების მიზანმიმართული მიწოდებისთვისაც.წყარო