1776766550
ინტერვიუ საქართველოს მეცნიერებათა ეროვნული აკადემიის წევრ ბიოლოგიურ მეცნიერებათა განყოფილების აკადემიკოს-მდივან თინათინ სადუნიშვილთან
გთავაზობთ საქართველოს
მეცნიერებათა ეროვნული
აკადემიის წევრ ბიოლოგიურ
მეცნიერებათა
განყოფილების
აკადემიკოს-მდივან
თინათინ სადუნიშვილთან
ინტერვიუს.როგორ
შეაფასებდით თქვენი
სამეცნიერო საქმიანობის
მთავარ მიმართულებებს და
რომელ მიღწევებს მიიჩნევთ
განსაკუთრებით
მნიშვნელოვნად?ჩემი
სამეცნიერო საქმიანობის
მთავარი მიმართულებები
უკავშირდება მცენარეს,
მისი მეტაბოლიზმის, მისი
ფერმენტული სისტემების
შესწავლას; მათი დაავდების
გამომწვევი ბაქტერიებისა
და მათი ბაქტერიოფაგების
შესწავლას.მცენარე
უნიკალური ორგანიზმია,
მისი ურთულესი მეტაბოლური
გარდაქმნები უზრუნველყოფს
დედამიწაზე სიცოცხლეს. ის
უმნიშვნელოვანესი რგოლია
ნახშირბადის ციკლირების
პროცესში. ფოტოსინთეზის
გზით, სინათლის ენერგიის
ხარჯზე ახდენს ყველა
ცოცხალის სუნთქვის
პროდუქტებიდან, ენერგიით
ღარიბი ნახშირორჟანგისა
და წყლისგან ორგანული
ნივთიერებების სინთეზს, და
თვით კვების ამ უნიკალური
პროცესის თანმხლები
პროდუქტი ჟანგბადია.სხვა
საკითხია, მისი ასევე
უმნიშვნელოვანესი უნარი
შეითვისოს არაორგანული
აზოტი - ადამიანისა და
ცხოველისათვის ტოქსიკური
ნიტრატების და ამონიაკის
ფორმით და გარდაქმნას ის
ორგანულ აზოტად.
კონკრეტულად მოახდინოს
ამონიაკის ჩართვა
ამინომჟავებში. ამგვარად
იღებს ცხოველი და ადამიანი
მისთვის საჭირო ცილებისა
და ნუკლეინის მჟავების -
გენეტიკური მასალის -
სინთეზისათვის აზოტს.
მცენარეა 9 შეუცვლელი
პროტეინოგენული - ცილის
შემადგენელი ამინომჟავის
წყარო ცხოველებისა და
ადამიანისათვის, რომელთა
სინთეზი მათ არ შეუძლიათ,
და რომლებიც აუცილებელია
ცილების ასაშენებლად.ჩემი
პირველი კვლევები სწორედ
ამონიუმის პირველადი
ასიმილაციის გზების
დადგენა იყო უმაღლეს
მცენარეებში. ასევე ამ
პროცესებში მონაწილე
ფერმენტების მრავალობითი
მოლეკულური ფორმების
კვლევა. ასევე უჯრედული
სუნთქვის ფერმენტების,
სტრუქტურის, კატალიზური
აქტივობის, რეგულაციის
საკითხები. რასაც მიეძღვნა
ჩემი საკანდიდატო და
სადოქტორი დისერტაციები.
ჩემს მიერ გარკვეულ იქნა
გლუტამინსინთეტაზის და
გლუტამატსინთაზის
მონაწილეობა უმაღლესი
მცენარეების მიერ
ამონიუმის ასიმილაციაში
ფესვებსა და ფოთლებში.
ორიგინალური გზით იქნა
შესწავლილი და დადგენილი
ერთ-ერთი ენერგეტიკული
ფერმენტის მეოთხეული
სტრუქტურა.მოგვიანებით
ვიკვლევდი თერმოფილური
მიკროორგანიზმების
კატაბოლურ ფერმენტებს,
მათი ფუნქციური ჯგუფების,
მათ შორის ცისტეინის
სულფჰიდრილური ჯგუფების
როლის გამოკვლევას
თერმოსტაბილობაში. ბოლო
დროს, ჩემი კვლევის
ინტერესებში მოექცა
მცენარე - ფიტოპათოგენური
ბაქტერია - ბაქტერიოფაგის
(ბაქტერიული ვირუსის)
ურთიერთობის საკითხები.
ასეთები იყო პომიდვრის
ბაქტერიული სილაქავის
გამომწვევი პათოგენი და
მისი ბაქტერიოფაგი; ლობიოს
კუთხოვანი ლაქიანობა და
მისი ბაქტერიოფაგი,
კარტოფილის რგოლოვანი
სიდამპლის გამომწვევი
პათოგენი და მისი
ბაქტერიოფაგი.
განსაკუთრებით
წარმატებული აღმოჩნდა
ბაქტერია ქსანტომონას
ვირუსი, რომელიც მისი
გენომის ნუკლეოტიდური
თანმიმდევრობის გამო,
რომელიც აღმოჩნდა
უნიკალური, ვერ მოიძებნა
ადგილი არსებულ
სისტემატიკაში. ამის გამო,
ავტორების განაცხადის
საფუძველზე ვირუსების
ტაქსონომიის საერთაშორისო
კომიტეტმა (ICTV) შემოიღო
ახალი ტაქსონი - გვარი Dibbivirus,
რომელიც დურმიშიძის
ბიოქიმიისა და
ბიოტექნოლოგიის
ინსტიტუტის ინგლისური
დასახელების
აბრევიატურაა, სადაც
ავტორებმა ეს ბაქტერიული
ვირუსი აღმოაჩინეს.თქვენი
კვლევითი ინტერესების
ფარგლებში, რა ძირითადი
პრობლემებია დღეს
აქტუალური და რა
პერსპექტივებს ხედავთ
მათი განვითარების
თვალსაზრისით?უაღრესად
აქტუალურია მცენარეთა
დაავადებების
საწინააღმდეგო
სპეციფიკური, ეფექტური,
ეკოლოგიური მეთოდების
შემუშავება, რაც
გამორიცხავს ქიმიური
აგენტების გამოყენებას და
არ გამოიწვევს გარემოს და
კვებითი ჯაჭვების
დაბინძურებას ტოქსიკური
ნაერთებით. სხვადასხვა
ბიოლოგიურ მიდგომებს
შორის, ყველაზე უსაფრთხო და
ეფექტური პათოგენური
ბაქტერიების
საწინაარმდეგოდ მათი
ბაქტერიული ვირუსების
გამოყენებაა. ასეთ
შემთხვევაში გამორიცხულია
მათი საზიანო მოქმედება
გარემოზე, ადამიანზე. ეს
ბაქტერიული ვირუსები
მასპინძლის მიმართ მაღალ
სპეციფიკურობით
გამოირჩევა და
თვითრეგულირებადია. აქ
არსებობს გამოწვევები
მათი ველზე
გამოყენებისათვის რაც
დაკავშირებულია
პრეპარატის
მდგრადობასთან, ასევე მის
მუდმივ განახლების
საჭიროებასთან - ახალი
ბაქტერიულ, მათ შორის
მუტანტურ შტამებთან
გასამკლავებლად და სხვ.
მომავალი ასეთი
ტექნოლოგიებისაა.მნიშვნელოვანია
ასევე ეფექტური
სპეციფიკური
ანტიბაქტერიული
პრეპარატების შემუშავების
მიზნით ფიტოპათოგენების
გენოტიპირება. სხვადასხვა
მეთოდებს შორის
აღსანიშნავია CRISPR
ტექნოლოგიები, რაც
ფენოტიპურად იდენტური
შტამების დიფერენცირების
საშუალებას იძლევა. ეს
მნიშვნელოვანია ასევე
ეპიდემიოლოგიუროი
კვლევებისათვის -
დაავადების გამომწვევების
ინდროდუცირების და
გავრცელების გზების
დასადგენად.მნიშვნელოვანია
ასევე ეფექტური
სპეციფიკური
ანტიბაქტერიული
პრეპარატების შემუშავების
მიზნით ფიტოპათოგენების
გენოტიპირება. სხვადასხვა
მეთოდებს შორის
აღსანიშნავია CRISPR
ტექნოლოგიები, რაც
ფენოტიპურად იდენტური
შტამების დიფერენცირების
საშუალებას იძლევა. ეს
მნიშვნელოვანია ასევე
ეპიდემიოლოგიუროი
კვლევებისათვის -
დაავადების გამომწვევების
ინდროდუცირების და
გავრცელების გზების
დასადგენად.დიდი
პოტენციალი როგორც
დაავადების
დიაგნოსტიკაში, ისე მის
პრევენციაში აქვს
თანამედროვე CRISPR
ტექნოლოგიებს.ეს
ტექნოლოგიები ფენოტიპურად
იდენტური შტამების
დიფერენცირების
საშუალებას იძლევა, რაც
მნიშვნელოვანია ასევე
ეპიდემიოლოგიური
კვლევებისათვის -
დაავადების გამომწვევების
ინდროდუცირების და
გავრცელების გზების
დასადგენად.CRISPR
ტექნოლოგიები იძლევა
დაავადებებისა და
მავნებლებისადმი მდგრადი
ჯიშების შექმნის
შესაძლებლობას, ასევე
მოსავლიანობისა და
კვებითი ღირებულების
გაუმჯობესებას. ეს
განსაკუთრებით
მნიშვნელოვანია სურსათის
უსაფრთხოების
უზრუნველყოფისთვის.ჩვენს
მიერ ამ მეთოდის
გამოყენებით
იდენტიფიცირებულია
საქართველოში ხეხილის
ბაქტერიული სიდამწვრის
გამომწვევი ერვინიას სამი
CRISPR გენოტიპი, რომელთაგან
ორი სხვაგან არსადაა
აღმოჩენილი. ეს სამუშაოები
გამოქვეყნებულია
მაღალრეიტინგულ ჟურნალში
Journal of Plant Pathology.თქვენი აზრით,
როგორია მეცნიერის როლი
თანამედროვე
საზოგადოებაში,
განსაკუთრებით სწრაფი
ტექნოლოგიური ცვლილებების
პირობებში?თანამედროვე
საზოგადოებაში,
განსაკუთრებით სწრაფი
ტექნოლოგიური ცვლილებების
პირობებში, მეცნიერის როლი
მრავალმხრივი და
კრიტიკულად
მნიშვნელოვანია.
მეცნიერები ქმნიან ახალ
ცოდნასა და ინოვაციებს,
რომლებიც განსაზღვრავს
ტექნოლოგიურ პროგრესს და
ეკონომიკურ განვითარებას,
ცხოვრების ხარისხის
გაუმჯობესებას. მათი
ფუნქცია არ შემოიფარგლება
მხოლოდ ახალი
ტექნოლოგიების შექმნით —
ისინი აფასებენ ამ
ტექნოლოგიების სოციალურ,
ეთიკურ და ეკოლოგიურ
გავლენებს, რაც
უზრუნველყოფს მდგრად და
პასუხისმგებლიან
განვითარებას.მეცნიერები
მნიშვნელოვან როლს
ასრულებენ სანდო,
მტკიცებულებაზე
დაფუძნებული ინფორმაციის
გავრცელებაში, რაც
ეხმარება როგორც
პოლიტიკის შემქმნელებს,
ისე საზოგადოებას სწორი
გადაწყვეტილებების
მიღებაში. გარდა ამისა,
ისინი ხელს უწყობენ
განათლებას, კრიტიკული
აზროვნების განვითარებას
და საზოგადოების
მზადყოფნას სწრაფი
ცვლილებებისადმი
ადაპტაციისთვის.მეცნიერება
არსებითად დაკავშირებულია
განათლებასთან — მის
გარეშე განათლება კარგავს
სიღრმეს, კრიტიკულობასა და
განახლებადობას.
განსაკუთრებით
მნიშვნელოვანია, რომ
უნივერსიტეტებში სწავლება
ეფუძნებოდეს აქტიურ
სამეცნიერო კვლევას.
სწორედ ამიტომ, სასურველია,
რომ სწავლების პროცესში
აქტიურად იყვნენ ჩართული
სამეცნიერო ხარისხის
მქონე მკვლევრები. ეს
უზრუნველყოფს
სტუდენტებისთვის
თანამედროვე,
მტკიცებულებაზე
დაფუძნებული ცოდნის
მიწოდებას და მათში
კვლევითი და კრიტიკული
აზროვნების
განვითარებას.ამგვარად,
თანამედროვე ეპოქაში
მეცნიერი არა მხოლოდ
ცოდნის შემქმნელი, არამედ
საზოგადოების
განვითარების,
სტაბილურობისა და
პროგრესის ერთ-ერთი
მთავარი მამოძრავებელი
ძალაა.რა გამოწვევების
წინაშე დგანან დღეს
ახალგაზრდა მეცნიერები
საქართველოში და როგორ
შეიძლება მათი
მხარდაჭერის სისტემის
გაუმჯობესება?პასუხი
ძალიან მოკლე და
კონკრეტულია.თუ შევხედავთ
იმ კუთხით, რომ
განახორციელონ კვლევა
დოქტორის აკადემიური
ხარისხის მოსაპოვებლად - ეს
უზრუნველყოფილია
შესაბამისი პროგრამებით
უნივერსიტეტებში. თუმცა
ახალგაზრდის მეცნიერული
კარიერის
განვითარებისათვის, მისი
მეცნიერებაში
დარჩენისათვისდაბრ
უამრავი გამოწვევა
არსებობს: მეცნიერების
მწირი დაფინანსება,
სამეცნიერო ხარისხის არ
არსებობა, პროფილით
დასაქმება
სამეცნიერო-კვლევით
ინსტიტუტებში, ღირსეული
ანაზღაურება. არანაკლებ
გამოწვევაა და არა მარტო
ახალგაზრდებისათვის -
მეცნიერის შრომის,
მიღწევების აღიარება და
დაფასება.როგორ
შეაფასებდით საქართველოს
მეცნიერებათა ეროვნული
აკადემია-ის როლს ქვეყნის
სამეცნიერო განვითარების
პროცესში და რა
მიმართულებებით არის
საჭირო მისი
გაძლიერება?აკადემიის 85
წლიანი ისტორია ამის
მაგალითია. საქართველოს
მეცნიერებათა ეროვნულმა
აკადემიამ უდიდესი წვლილი
შეიტანა ქვეყანაში
მეცნიერების ყველა დარგის
განვითარებაში. ქართული
სამეცნიერო სკოლები და
ცალკეულ მეცნიერთა
შრომები საერთაშორისო
აღიარებისაა. დღეს
უნივერსიტეტების
სამეცნიერო პოპტენციალი
ძირითადად წარსულში
აკადემიის სისტემაში
გაერთიანებული
ინსტიტუტებით
განისაზღვრება.
მნიშვნელოვანია, რომ
მეცნიერებათა აკადემიას
დაუბრუნდეს ინსტიტუტები,
განსაკუთრებით ისინი,
რომლებიც მისი უნიკალური
ბუნებრივი და
ადამიანისეული რესურსების
ქვეყნის
განვითარებისათვის
გამოყენებას ემსახურება.
რომლებიც ყოველთვის ღია
იყო და იქნება ყველა
უნივერსიტეტის ახალგაზრდა
მკვლევარებისათვის.თქვენი
აზრით, რა მნიშვნელობა აქვს
საქართველოს მეცნიერებათა
ეროვნული აკადემიის 85 წლის
იუბილეს ქართული
მეცნიერების ისტორიისა და
მომავლისთვის?ძალიან დიდი.
მნიშვნელოვანია
საქართველოს მეცნიერებათა
ეროვნული აკადემიის
ისტორიის, მისი მიღწევების,
აღიარებების წარმოჩენა,
განსაკუთრებით
ახალგაზრდებისათვის.
აკადემიამ საიუბილეო
თარიღთან დაკავშირებით
მოამზადა და გამოსცა
სხვადასხვა კრებული,
რომლებშიც გაანალიზებულია
ფუნდამენტური,
საზოგადოებრივი,
გამოყენებითი მეცნიერების
ცალკეული დარგის
განვითარების ისტორია,
მიღწევები და საქართველოს
მეცნიერებათა ეროვნული
აკადემიის როლი ქვეყანაში
განათლებისა და
მეცნიერების
განვითარებაში. მოეწყო
ახალგაზრდა მეცნიერთა
კონფერენცია - მწვანე
ჰორიზონტები: ბიოლოგია,
ბიოტექნოლოგია და გარემოს
ჯანმრთელობა, რომელშიც
მონაწილეობა მიიღო
ახალგაზრდა მეცნიერებმა
და სტუდენტებმა
საქართველოს ყველა
რეგიონის უნივერსიტეტიდან
და ასევე საზღვარგარეთის
სამეცნიერო ცენტრებიდან.
გაიმართება საერთაშორისო
ქართველოლოგიური
კონგრესი. მნიშვნელოვანია
და საიუბილეო დღეებში
აღინიშნება გამოჩენილ
მეცნიერთა ღვაწლი და მათი
არ დავიწყება ვინც იდგა
აკადემიის სათავეებთან და
მონაწილეობდა მის
განვითარებაში. ეს
ყველაფერი მნიშვნელოვანია
ქვეყნის მომავლისათვის,
მეცნიერების შემდგომი
განვითარებისათვის რაც
განაპირობებს
საზოგადოების
განვითარებას,
სტაბილურობასა და
პროგრესს.გთხოვთ,
მოგვიყვეთ, რა მიღწევებისა
და კვლევითი
ნაშრომებისთვის მოგენიჭათ
ეროვნული და რა
მნიშვნელობა აქვს ამ
აღიარებას თქვენი
სამეცნიერო
საქმიანობისთვის?ეროვნული
პრემია მომენიჭა ავტორთა
ჯგუფთან ერთად
ნაშრომებისათვის:2020 წელი:
“დეტოქსიკაციის
ბიოქიმიური მექანიზმები
უმაღლეს მცენარეებში.
ფიტორემედიაციის
საფუძველი” (Kvesitadze, G., Khatisashvili, G.,
Sadunishvili, T, Ramsden, J.J. Biochemical Mechanisms of
Detoxification in Higher Plants. Basis of Phytoremediation. 262.
Berlin, Heidelberg, Springer, 2006).ეს უნიკალური
წიგნია, სადაც განხილულია
უცხო ნაერთების - გარემოს
დამაბინძურებელი ქიმიური
ტოქსიკური ნივთიერებების
მცენარის მიერ შეთვისების
და გაუვნებელყოფის
ბიოქიმიური გზები, და
ფერმენტები, რომელთა
მონაწილეობით ხდება
ქსენობიოტიკების
კონიუგაცია, დეგრადაცია და
დაჟანგვა. აღსანიშნავია,
რომ ეს მაღალ-ციტირებული
ნაშრომია და ამ თემატიკაზე
შეიძლება ითქვას, ანალოგი
არ გააჩნია.2022 წელი: თინათინ
სადუნიშვილი, ინეზა
მაისაია, ქეთევან
ბაცაცაშვილი, შალვა
სიხარულიძე, თამაზ დარჩიძე.
„საქართველოს აგრარული
კულტურა“. საქართველოს
მეცნიერებათა ეროვნული
აკადემია, თბილისი, 2021. 414 გვ.
ISBN 978-9941-8-3824-8.მონოგრაფია
ეძღვნება
საქართველოსათვის
ტრადიციული და დიდი
ეკონომიური მნიშვნელობის
მქონე, უპირატესად
ენდემური სასოფლო
სამეურნეო კულტურების -
მარცვლოვანი, ფეტვნაირი,
პარკოსანი,
საზეთე-ბოჭკოვანი -
მრავალფეროვნებას,
ბოტანიკურ დახასიათებას,
გავრცელებას, მათი
მოყვანა-დამუშავების
ტრადიციულ ქართულ-ხალხურ
წესებს, რიტუალებს,
გამოყენებას ყოფასა და
ხალხურ მედიცინაში.როგორ
ხედავთ მეცნიერებისა და
ეთიკის ურთიერთკავშირს
თანამედროვე ეპოქაში,
განსაკუთრებით ისეთ
სფეროებში, სადაც კვლევებს
მნიშვნელოვანი სოციალური
გავლენა აქვს?თანამედროვე
ეპოქაში მეცნიერებისა და
ეთიკის ურთიერთკავშირი
განსაკუთრებით მჭიდრო და
კრიტიკულად
მნიშვნელოვანია, რადგან
მრავალი კვლევა პირდაპირ
ახდენს გავლენას
ადამიანის ცხოვრებაზე,
საზოგადოებრივ
სტრუქტურებსა და გარემოზე.
მეცნიერება უზრუნველყოფს
ახალ ცოდნასა და
ტექნოლოგიურ პროგრესს,
ხოლო ეთიკა განსაზღვრავს
იმ საზღვრებსა და
პრინციპებს, რომელთა
ფარგლებში უნდა
განვითარდეს ეს
პროგრესი.განსაკუთრებით
ისეთ სფეროებში, როგორიცაა
ბიომედიცინა, გენეტიკა,
ხელოვნური ინტელექტი და
გარემოს მეცნიერებები,
კვლევების შედეგებს
შეიძლება ჰქონდეს ღრმა
სოციალური, სამართლებრივი
და მორალური შედეგები.
სწორედ ამიტომ,
აუცილებელია, რომ
სამეცნიერო საქმიანობა
ემყარებოდეს ეთიკურ
სტანდარტებს - ადამიანის
ღირსების დაცვას,
ინფორმირებულ თანხმობას,
მონაცემთა
კონფიდენციალურობასა და
პოტენციური ზიანის
მინიმიზაციას.ეთიკა ასევე
ასრულებს რეგულატორის
როლს, რომელიც ეხმარება
მეცნიერებას თავიდან
აიცილოს მისი მიღწევების
ბოროტად გამოყენება და
საზოგადოებისთვის საზიანო
შედეგები, და ამის
მაგალითები მსოფლიოში
ბევრია. გაერთიანებული
ერების განათლების,
მეცნიერებისა და კულტურის
ორგანიზაციამ, მათ შორის ამ
მიზნით 2001 წელს დააწესა
მეცნიერების მსოფლიო დღე
მშვიდობისა და
განვითარებისათვის,
რომელიც ყოველწლიურად
აღინიშნება მეცნიერებათა
აკადემიაში.მეცნიერება
თავადაც ამდიდრებს ეთიკურ
დისკურსს, რადგან ახალი
აღმოჩენები ხშირად აჩენს
ახალ მორალურ დილემებს,
რომელთა გააზრება და
გადაწყვეტა საზოგადოებას
სჭირდება.ამგვარად,
მეცნიერებისა და ეთიკის
ჰარმონიული თანაარსებობა
აუცილებელია იმისათვის,
რომ სამეცნიერო პროგრესი
იყოს არა მხოლოდ სწრაფი,
არამედ პასუხისმგებლიანი,
სამართლიანი და
საზოგადოების
კეთილდღეობაზე
ორიენტირებული.თქვენი
ხედვით, რა უნდა იყოს
საქართველოს სამეცნიერო
პოლიტიკის პრიორიტეტები
უახლოეს წლებში?პატარა
ქვეყნებისთვის, რომლებსაც
აქვთ ძლიერი სამეცნიერო
ტრადიცია და პოტენციალი,
სამეცნიერო პოლიტიკის
მთავარი პრიორიტეტი უნდა
იყოს რესურსების
მიზნობრივი კონცენტრაცია
და ხარისხზე ორიენტაცია.
შეზღუდული ფინანსური და
ადამიანისეული რესურსების
პირობებში
მნიშვნელოვანია, რომ
ქვეყანა ფოკუსირდეს
რამდენიმე სტრატეგიულ
მიმართულებაზე, სადაც უკვე
აქვს გამოცდილება ან
კონკურენტული
უპირატესობა.ერთ-ერთი
მთავარი მიმართულება უნდა
იყოს მეცნიერებისა და
განათლების ინტეგრაცია -
უნივერსიტეტებში კვლევაზე
დაფუძნებული სწავლების
გაძლიერება და ახალგაზრდა
მკვლევრების მხარდაჭერა.
განსაკუთრებული ყურადღება
უნდა დაეთმოს თაობათა
განახლებას, ტალანტების
შენარჩუნებასა და
„ტვინების გადინების“
შემცირებას.ასევე
კრიტიკულია საერთაშორისო
თანამშრომლობის
გაღრმავება - გლობალურ
კვლევით ქსელებში ჩართვა,
ერთობლივი პროექტები და
გრანტები, რაც
მნიშვნელოვნად ზრდის
როგორც ფინანსურ, ისე
ინტელექტუალურ
რესურსებს.ამასთან,
მნიშვნელოვანია სტაბილური
და გრძელვადიანი
დაფინანსების
უზრუნველყოფა,
გამჭვირვალე შეფასების
სისტემები და მეცნიერული
ხარისხის მკაფიო
სტანდარტები.საქართველოსთვის,
როგორც განსაკუთრებული
ეკო-ბიომრავალფეროვნების
ქვეყნისათვის
მნიშვნელოვანია მისი
დაცვა, მასზე მორგებული
მეცნიერებაზე დაფუძნებული
ზუსტი,
აგრობიოტექნოლოგიური
წარმოების განვითარება. ეს
მიდგომა მოიცავს ქიმიური
საშუალებებისა და წყლის
რესურსების მინიმიზებულ
გამოყენებას,
აგრობიომრავალფეროვნების
შენარჩუნებას.
განსაკუთრებით
მნიშვნელოვანია
ადგილობრივ პირობებთან
ადაპტირებული მცენარეთა
ქართული ენდემური
სახეობებისა და
ტრადიციული კულტურების
ჯიშების გამოყენება,
ჰორიზონტალური და
ვერტიკალური ზონალობის
გათვალისწინებით, რაც
უზრუნველყოფს
დაავადებებისადმი
მედეგობასა და შედარებით
მაღალ ყინვაგამძლეობას,
ორგანული პროდუქციის
წარმოებას და ეკონომიკურ
ეფექტიანობას.გრძელვადიან
პერსპექტივაში, აღნიშნული
ბიოტექნოლოგიური
მიდგომები მნიშვნელოვანია
ქვეყნის სურსათით
უზრუნველყოფის
გასაძლიერებლად,
ადგილობრივი წარმოების
წილის ზრდის გზით, რაც
განსაკუთრებით აქტუალურია
არსებული გეოპოლიტიკური
და ეკონომიკური
გამოწვევების ფონზე.