აშშ-ის საიდუმლო ექსპერიმენტი - რატომ გაუშვეს კოსმოსში 480 მილიონი ნემსი

1960-იანი წლების დასაწყისში, ცივი ომის პიკზე, ამერიკის შეერთებულმა შტატებმა განახორციელა ერთ-ერთი ყველაზე უცნაური და ამავდროულად ამბიციური კოსმოსური ექსპერიმენტი კაცობრიობის ისტორიაში. პროექტს ეწოდებოდა Project West Ford (ან West Ford Needles) და მისი მთავარი მიზანი დედამიწის ირგვლივ ხელოვნური იონოსფეროს შექმნა იყო.

იმ პერიოდში შორ მანძილზე კავშირი დამოკიდებული იყო ან წყალქვეშა კაბელებზე, ან იონოსფეროდან რადიოსიგნალების არეკვლაზე. აშშ-ის სამხედროებს სერიოზული შიში ჰქონდათ: საბჭოთა კავშირს ადვილად შეეძლო წყალქვეშა კაბელების გადაჭრა, ხოლო ბუნებრივი იონოსფერო მზის აქტივობის გამო ხშირად არასტაბილური ხდებოდა.

ამერიკელებს სჭირდებოდათ გლობალური კომუნიკაციის ისეთი სისტემა, რომელსაც მტერი ვერც დააზიანებდა და ვერც გაანადგურებდა.

მასაჩუსეტსის ტექნოლოგიური ინსტიტუტის მეცნიერებმა წამოაყენეს ჰიპოთეზა: თუ დედამიწის ორბიტაზე მილიონობით პატარა სპილენძის ნემსს გავაფრქვევთ, ისინი შექმნიან ხელოვნურ რადიო-არეკვლის ფენას. თითოეული ნემსი სულ რაღაც 1.78 სმ სიგრძისა და 17.8 მიკრომეტრის სისქის იყო (ადამიანის თმაზე თხელი).
ორბიტაზე გაიგზავნა დაახლოებით 480 მილიონი ასეთი ნემსი.
მუშაობის პრინციპი: ნემსები მოქმედებდნენ როგორც მიკროსკოპული დიპოლური ანტენები, რომლებიც კონკრეტულ სიხშირეზე (8 გიგაჰერცი) რადიოსიგნალებს ირეკლავდნენ.

პირველი მცდელობა 1961 წელს წარუმატებლად დასრულდა - ნემსები ორბიტაზე სწორად ვერ გაიფანტა. თუმცა, 1963 წლის 9 მაისს გაშვებულმა მეორე აპარატმა წარმატებას მიაღწია. ნემსები დედამიწის ირგვლივ 3500 კილომეტრის სიმაღლეზე თანაბარ რგოლად განაწილდნენ.

ჰიპოთეზა დადასტურდა: მეცნიერებმა შეძლეს რადიოსიგნალის წარმატებით გადაცემა კალიფორნიიდან მასაჩუსეტსამდე ამ ხელოვნური "ღრუბლის" საშუალებით.

მიუხედავად ტექნოლოგიური წარმატებისა, პროექტმა მსოფლიო მასშტაბის პროტესტი გამოიწვია. ასტრონომები მთელი მსოფლიოდან (მათ შორის აშშ-შიც) აცხადებდნენ, რომ ლითონის ნემსების ღრუბელი ხელს შეუშლიდა ოპტიკურ და რადიოასტრონომიულ დაკვირვებებს. საბჭოთა კავშირმა პროექტი კოსმოსის დაბინძურებად შეაფასა.

ამავდროულად, სწორედ ამ პერიოდში დაიწყო თანამედროვე საკომუნიკაციო თანამგზავრების (როგორიც იყო Telstar) ეპოქა. თანამგზავრები ბევრად ეფექტური აღმოჩნდა, ვიდრე ორბიტაზე ნემსების გაფანტვა. შედეგად, პროექტი  საბოლოოდ დაიხურა.

რა ბედი ეწია ნემსებს?გეგმის მიხედვით, მზის გამოსხივების წნევას ნემსები რამდენიმე წელში ატმოსფეროში უნდა ჩამოეყარა, სადაც ისინი უსაფრთხოდ დაიწვებოდნენ. ნემსების უმეტესობამ მართლა დატოვა ორბიტა, თუმცა მათმა გარკვეულმა ნაწილმა ერთმანეთში შეჯახების გამო ჯგუფები შექმნა. ეს მცირე კლასტერები დღემდე რჩება დედამიწის ორბიტაზე, როგორც კოსმოსური ნაგავი და ცივი ომის ეპოქის უცნაური ძეგლი.