როგორ გადაარჩინა სტუდენტის მამამ, მთვარეზე გასეირნების უნიკალური ჩანაწერები განადგურებას

ისტორიის მაძიებელთაგან ცოტა თუ ათვალიერებს ჩამოწერილი სახელმწიფო ქონების ლიკვიდირებულ ნივთებსა და აუქციონებს. როგორც წესი, იქ მომგებიანი გარიგების დასადებად მიდია, რაღაცის გადასაყიდად ან ნაწილებად დასაშლელად და არა ისეთი ნივთის საპოვნელად, რომელსაც მარადიული ღირებულება აღმოაჩნდება.

გერი ჯორჯი ერთ-ერთი ასეთი ხშირი სტუმარი იყო. იგი ლამარის უნივერსიტეტის საინჟინრო ფაკულტეტის სტუდენტი გახლდათ, რომელიც 1970-იანი წლების შუა ხანებში, ჰიუსტონში NASA-ს ჯონსონის სახელობის კოსმოსურ ცენტრში სტაჟირებისას, პერიოდულად ათვალიერებდა ლიკვიდაციის აუქციონებს. ის, რაც მან 1976 წლის ივნისის ერთ დღეს წამოიღო, მოიცავდა ნივთს, რომლის მნიშვნელობაც მხოლოდ ათწლეულების შემდეგ გახდა ნათელი - წერს The Times of India.

ჯორჯმა 217,77 დოლარი გადაიხადა კოსმოსური სააგენტოს კუთვნილი მაგნიტური ფირის დაახლოებით 1150 კოჭასგან (ბობინისგან) შემდგარ პარტიაში. ძირითადად ეს იყო სტანდარტული სამაუწყებლო ფირები, რომელთა მიყიდვასაც ადგილობრივი ტელესადგურებისთვის აპირებდა, ხოლო ეს უკანასკნელნი მათ წაშლიდნენ და ხელახლა გამოიყენებდნენ.

თუმცა ყუთებს შორის იმალებოდა სამი კოჭა წარწერით, რომელიც მაშინ მისთვის ბევრს არაფერს ნიშნავდა: „ხომალდგარეშე საქმიანობა Apollo 11, 20 ივლისი, 1969 წელი“. იმის დასანახად, თუ რატომ აღმოჩნდა ეს სამი კოჭა ასე მნიშვნელოვანი, ღირს თვალი გადავავლოთ იმას, თუ როგორ მოხვდა მთვარეზე გასეირნების ორიგინალური კადრები მთელი მსოფლიოს ტელეეკრანებზე.

რატომ იყო ორიგინალური კადრები ასე ცოტა?
როდესაც Apollo 11-ის ასტრონავტებმა მთვარის ზედაპირზე ფეხი დადგეს, კამერები ვიდეოს რეალურ დროში გადასცემდნენ თვალთვალის სამ სადგურს, რომლებიც სიგნალს გარდაქმნიდნენ მთელ მსოფლიოში სამაუწყებლო ქსელებით გავრცელებისთვის.

NASA-ს დოკუმენტაციაში განმარტებულია, რომ ტელევიზიის სიგნალი, რომელიც ჰიუსტონამდე აღწევდა, უკვე გარდაქმნილი იყო ასტრონავტების ნელ-სკანირებადი ფორმატიდან, რის გამოც ტრანსლირებული გამოსახულება მნიშვნელოვნად კარგავდა სიმკვეთრეს თვალთვალის სადგურებზე ხილულ დაუმუშავებელ სიგნალთან შედარებით.

და სწორედ ეს ჰიუსტონის ჩანაწერი და არა ფართოდ ტირაჟირებული ტელეკოპია აღმოჩნდა შეფუთული ჯორჯის შენაძენთან ერთად. წლების განმავლობაში ჯორჯმა არ იცოდა, რას ფლობდა, და კასეტებს ცოტა დააკლდა დანარჩენი პარტიის ბედის გაზიარებამდე.

ჯორჯის მამის ყურადღება მიიპყრო სამივე კოჭაზე არსებულმა წარწერამ და ჯორჯს უთხრა, ცალკე გადაედო ისინი, არ გაეყიდა და ტელესადგურისთვის მათზე ხელახლა ჩაწერის უფლება არ მიეცა. ჯორჯმა ისინი შეინახა, თუმცა ორმოც წელზე მეტი ხნის განმავლობაში ფირებზე თითქმის არ უფიქრია და არც კი ჩაურთავს.

ფირებმა ახალი ყურადღება 2008 წლის დასაწყისში მიიპყრო, როდესაც ჯორჯმა შეიტყო, რომ NASA მისიის 40 წლისთავის წინ უშედეგოდ ეძებდა Apollo 11-ის ხომალდგარეშე საქმიანობის ორიგინალურ ჩანაწერებს. ჯორჯმა შენახული ფირები გამოიკვლია, გააციფრულა და გაირკვა, რომ ისინი შეიცავდნენ Apollo 11-ის მთვარეზე გასეირნების ტრანსლაციის იმ დროინდელ ჩანაწერს, გამოსახულების უჩვეულოდ მაღალი ხარისხით.

ფირის მივიწყებული ყუთი ბოლო დროის ერთ-ერთ ყველაზე განხილვად კოსმოსურ ნივთად იქცია.

2019 წლის 20 ივლისს Sotheby's-მა ეს სამი კოჭა ნიუ-იორკის აუქციონზე გამოიტანა, თარიღი განზრახ იყო შერჩეული, რადგან ის აღნიშნავდა 50 წლისთავს მას შემდეგ, რაც არმსტრონგმა და ოლდრინმა მთვარის ზედაპირზე ფეხი დადგეს.

ვაჭრობის სამი მონაწილე (ონლაინ და ტელეფონით) იბრძოდა ამ ლოტისთვის, რომელიც საბოლოოდ გაიყიდა თანხად, რომელიც რვაათასზე მეტჯერ აღემატებოდა იმას, რაც ჯორჯმა 1976 წელს მთლიან 1150-კოჭიან პარტიაში გადაიხადა. Sotheby's-ის უფრო გვიანდელმა პრესრელიზმა აცნობა საზოგადოებას, რომ ჩანაწერებმა წინა აუქციონზე 1,82 მილიონი დოლარი მოიტანა, რამაც ის კოსმოსური კვლევებისადმი მიძღვნილი იმ წლის გაყიდვების მთავარ გარიგებად აქცია.

ეს ისტორია იშვიათი შეხსენებაა იმისა, თუ როგორ შეიძლება ყველაზე  ინსტიტუციურმა არქივებმაც კი, როგორიც NASA-ს არქივია, დაკარგონ მასალის კვალი, რომელიც შემდგომში შეუცვლელი აღმოჩნდება.

მიუხედავად ამისა, ჯორჯის ფირების გადარჩენამ შემოინახა Apollo 11-ის მთვარეზე გასეირნების იშვიათი იმ დროინდელი ჩანაწერი, რომელიც იძლევა ტრანსლაციის ბევრად უფრო მკაფიო წარმოდგენას, ვიდრე ის დეგრადირებული ტელეკოპიები, რომლებიც მაყურებელმა 1969 წელს იხილა.