დედამიწამ კოსმოსის სიღრმეებიდან საიდუმლოებით მოცული სიგნალი მიიღო - ვინ გამოაგზავნა ის

ასტრონომებმა აღმოაჩინეს დღეისათვის ყველაზე დაშორებული სწრაფი რადიოანათება (FRB), რომელიც წარმოიქმნა მაშინ, როდესაც სამყარო სულ რაღაც 3 მილიარდი წლის იყო. ყველაზე დიდ სიურპრიზად მისი მასპინძელი გალაქტიკა იქცა: ვარსკვლავების დიდი სისტემის სანაცვლოდ, მკვლევრებმა აღმოაჩინეს პატარა ჯუჯა გალაქტიკა, რომელშიც აქტიურად ყალიბდებიან ვარსკვლავები, წერს Science.

სიგნალმა მიიღო აღნიშვნა FRB 20240304B. ის გრძელდებოდა წამის მხოლოდ მეათასედი, თუმცა დედამიწამდე მოღწევამდე უზარმაზარი მანძილი გაიარა. აღმოჩენა ასტრონომებს დაეხმარება უკეთ გაიგონ სწრაფი რადიოანათებების წარმოშობა — კოსმოსის ერთ-ერთი ყველაზე ამოუცნობი ფენომენი.

საიდან მოვიდა საიდუმლოებით მოცული სიგნალი?

სწრაფი რადიოანათებები — ეს არის რადიოტალღების მოკლე იმპულსები, რომლებიც შორეული კოსმოსიდან მოდის. ასეთი სიგნალების ექსტრემალურად მცირე ხანგრძლივობისა და არაპროგნოზირებადობის გამო, მათი წარმოშობის ადგილის დადგენა რთულია. 2007 წელს პირველი ასეთი ანათების აღმოჩენის შემდეგ, ასტრონომებს დღემდე არ უპოვიათ მათი ბუნების საბოლოო ახსნა.

„სწრაფი რადიოანათებები საინტერესოა იმით, რომ ჩვენ არ ვიცით, რა წარმოქმნის მათ. გვაქვს თეორიები იმის შესახებ, თუ რომელი ობიექტები ქმნიან მათ, მაგრამ არ გვაქვს დამაჯერებელი მტკიცებულებები“, - განმარტა კვლევის წამყვანმა ავტორმა, მანიშა კალებმა, სიდნეის უნივერსიტეტის რადიოასტრონომმა და ასტროფიზიკოსმა.

სიგნალი FRB 20240304B აღმოჩენილ იქნა 2024 წლის მარტში, სამხრეთ აფრიკაში განთავსებული რადიოტელესკოპ „მირკატის“ მეშვეობით. ამის შემდეგ მკვლევრებმა ცის შესაბამისი მონაკვეთისკენ მიმართეს მიწისზედა ტელესკოპები, რათა ეპოვათ გალაქტიკა, საიდანაც ის მოვიდა. თუმცა ამ დაკვირვებებმა შედეგი არ გამოიღო.

მაშინ მეცნიერებმა გამოიყენეს ჯეიმს ვების კოსმოსური ტელესკოპი, რომელიც ინფრაწითელი გამოსხივებისადმი ექსტრემალურად მაღალი მგრძნობელობით გამოირჩევა.

შედეგმა მკვლევრები გაოცა. ისინი ელოდნენ, რომ დაინახავდნენ დიდ გალაქტიკას მრავალრიცხოვანი ვარსკვლავებით, თუმცა აღმოაჩინეს პატარა ჯუჯა გალაქტიკა, რომელშიც ვარსკვლავთწარმოქმნის აქტიური პროცესი მიმდინარეობს.

„გვეგონა, რომ ეს იქნებოდა დიდი, კარგად ჩამოყალიბებული გალაქტიკა მრავალი ვარსკვლავით, მის სანაცვლოდ კი აღმოჩნდა პატარა ჯუჯა გალაქტიკა, თუმცა მასში ვარსკვლავები აქტიურად ყალიბდებოდნენ“, — განაცხადა კალებმა.

ამ გალაქტიკის მასა დაახლოებით 1000-ჯერ ნაკლებია, ვიდრე ასტრონომები ელოდნენ. ამავდროულად, ის ექსტრემალურად ახალგაზრდაა: მისი ვარსკვლავური მასის დაახლოებით 90% ბოლო 30 მილიონი წლის განმავლობაში ჩამოყალიბდა.

ასეთი მახასიათებლები მკვლევრებს დაეხმარა, რადიოანათების წყაროს როლში ერთ-ერთ ყველაზე სავარაუდო კანდიდატად მაგნეტარი განეხილათ.

მაგნეტარები — ეს არის ნეიტრონული ვარსკვლავების სახეობა ექსტრემალურად ძლიერი მაგნიტური ველებით. მათ შეუძლიათ ძალიან მოკლე დროში ენერგიის მნიშვნელოვანი რაოდენობა გამოათავისუფლონ. არსებობს სწრაფი რადიოანათებების სხვა სავარაუდო ახსნაც — ორი ნეიტრონული ვარსკვლავის შეჯახება. თუმცა ასეთ სისტემებს შეჯახებამდე შეუძლიათ მილიარდობით წლის განმავლობაში იბრუნონ ერთმანეთის გარშემო. ამიტომ ეს სცენარი ნაკლებად ეთანხმება იმ გალაქტიკის ახალგაზრდა ასაკს, რომელშიც FRB 20240304B აღმოაჩინეს.

მაგნეტარებს კი შეუძლიათ ჩამოყალიბდნენ და მაგნიტური ენერგია გამოათავისუფლონ მილიონობით წლის განმავლობაში, რაც ამ ვერსიას უფრო დამაჯერებელს ხდის.