მშობლების ხშირი ყვირილის შემდეგ ჩამოყალიბებული 8 ჩვევა, რომლებიც ადამიანს ზრდასრულობაშიც მიჰყვება - ფსიქოლოგის განმარტება

ზოგჯერ ზრდასრულ ადამიანს საკუთარი რეაქციები თავადაც უკვირს: რატომ განიცდის შენიშვნას ასე მძაფრად, რატომ ეშინია კონფლიქტების ან რატომ ცდილობს გამუდმებით ყველას ასიამოვნოს?

მიზეზი შესაძლოა არა მის ხასიათში, არამედ ბავშვობის გამოცდილებაში იმალებოდეს. როდესაც ბავშვი ხშირად აწყდება მშობლების ყვირილს, მისი ფსიქიკა სწავლობს არა თავისუფლად ცხოვრებას, არამედ დაძაბულ გარემოსთან შეგუებას. დროთა განმავლობაში თავდაცვის ეს მექანიზმები ჩვევად იქცევა და ადამიანს ზრდასრულ ასაკშიც შეიძლება გაჰყვეს.

ქცევის ბევრ თავისებურებას ღრმა ემოციური საფუძველი აქვს. განვიხილოთ, რა ჩვევები შეიძლება ჩამოუყალიბდეთ ადამიანებს, რომელთა ბავშვობაც ხშირად აწეული ხმის ფონზე მიმდინარეობდა.

1. ნამდვილი ემოციების დამალვის ჩვევა
ბავშვი სწრაფად ხვდება: თუ ბრაზს, წყენას ან უთანხმოებას გამოხატავს, შესაძლოა გაბრაზების მორიგი აფეთქება გამოიწვიოს. ამიტომ ის საკუთარი განცდების დამალვას იწყებს და ცდილობს, „მოსახერხებელი“, მშვიდი და უპრეტენზიო იყოს.

ზრდასრულ ასაკში ასეთ ადამიანს შეიძლება გაუჭირდეს საკუთარ სურვილებსა და გრძნობებზე საუბარი. ის იტანს დისკომფორტს, თავს არიდებს სერიოზულ საუბრებს და გულწრფელობას ხშირად დუმილს ამჯობინებს.

მის შიგნით კვლავ რჩება შიში: გულახდილობა ისევ დასჯით ან უარყოფით დასრულდება.

2. მუდმივი საფრთხის მოლოდინი
ბავშვები, რომლებიც სახლში დაძაბულ გარემოს არიან მიჩვეულნი, ხშირად სტრესის მიმართ განსაკუთრებით მგრძნობიარენი ხდებიან. მათი ნერვული სისტემა თითქოს გამუდმებით ამოწმებს გარემოს — ხომ არ მოხდება რაიმე ცუდი?

ზრდასრულ ასაკში ადამიანი შეიძლება მაშინაც ღელავდეს, როდესაც რეალური საფრთხე არ არსებობს. უმნიშვნელო პრობლემა კატასტროფად ეჩვენება, გეგმების მოულოდნელი ცვლილება კი ძლიერ შფოთვას იწვევს.

ორგანიზმი კვლავ ისე რეაგირებს, თითქოს თავის დაცვა ისევ აუცილებელია.

3. კრიტიკის მიმართ მტკივნეული დამოკიდებულება
თუ ბავშვობაში შეცდომებს ყვირილი და ბრალდებები მოჰყვებოდა, ზრდასრულ ასაკში შენიშვნა შეიძლება დახმარებად კი არა, თავდასხმად აღიქმებოდეს.

ასეთი ადამიანი ხშირად მაშინვე დანაშაულის გრძნობას განიცდის, იწყებს თავის მართლებას ან შინაგანად იკეტება.

მას უჭირს კონსტრუქციული უკუკავშირის დაგმობისგან გამიჯვნა, რადგან წარსულში კრიტიკა განვითარებასთან კი არა, შიშთან იყო დაკავშირებული.

4. ხმამაღალი ხმის მიმართ განსაკუთრებული მგრძნობელობა
ზოგიერთი ადამიანისთვის ხმის აწევა ნამდვილ ემოციურ გამღიზიანებლად იქცევა. გაღიზიანებულ თანამოსაუბრესთან ჩვეულებრივმა საუბარმაც კი შეიძლება დაძაბულობა, გაჩუმების ან იქაურობის დატოვების სურვილი გამოიწვიოს.

ამის მიზეზი ისაა, რომ ტვინი იმახსოვრებს საფრთხესთან დაკავშირებულ სიტუაციებს. წარსულში ხმამაღალი ხმა საშიშროებას ნიშნავდა, ამიტომ სხეულმა შესაძლოა თავდაცვითი რეაქცია ავტომატურად ჩართოს მაშინაც კი, როდესაც ადამიანი ამჟამად უსაფრთხო გარემოშია.

5. ურთიერთობებში სიფრთხილე და ნდობის სირთულე
როდესაც ბავშვი შემაშფოთებელ გამოცდილებას სწორედ ყველაზე ახლობელი ადამიანებისგან იღებს, მისთვის უფრო რთული ხდება იმის დაჯერება, რომ ურთიერთობები შეიძლება მშვიდი და საიმედო იყოს.

ზრდასრულ ასაკში ეს შეიძლება მუდმივ ეჭვებში, პარტნიორისთვის გულის გადაშლის შიშში ან ღალატის მოლოდინში გამოიხატებოდეს.

ადამიანს სიახლოვე სურს, თუმცა ამავე დროს ეშინია, რომ მას ტკივილი და იმედგაცრუება მოჰყვება.

6. ყველასთვის თავის მოწონების მცდელობა
ბევრი ბავშვი კონფლიქტის თავიდან აცილებას მორჩილებითა და უფროსებისთვის თავის მოწონების მუდმივი მცდელობით სწავლობს.

ოდესღაც ეს სტრატეგია სიმშვიდის შენარჩუნებაში ეხმარებოდა, მოგვიანებით კი შესაძლოა მძიმე ტვირთად იქცეს.

ზრდასრული ადამიანი საკუთარ თავზე ზედმეტ პასუხისმგებლობას იღებს, უმიზეზოდ იხდის ბოდიშს და სხვის საჭიროებებს საკუთარზე მაღლა აყენებს.

მას ჰგონია, რომ სიყვარული და მიღება იდეალური ქცევით უნდა დაიმსახუროს.

7. დაძაბულობა ავტორიტეტულ ადამიანებთან ურთიერთობისას
ძალაუფლებასთან ურთიერთობის პირველ გამოცდილებას ბავშვი ოჯახში იღებს. თუ მშობლები მისთვის შიშის წყარო იყვნენ, ზრდასრულ ასაკში შესაძლოა ეს განცდა უფროსებზე, მასწავლებლებსა და სხვა მაღალი სტატუსის მქონე ადამიანებზე გადაიტანოს.

ასეთ ადამიანს შეიძლება ინიციატივის გამოჩენის ეშინოდეს, პასუხისმგებლობას გაურბოდეს ან ხელმძღვანელობის შენიშვნებზე ზედმეტად მძაფრად რეაგირებდეს.

მიზეზი ხშირად არა უნარების ნაკლებობა, არამედ ძველი განცდაა: „ახლაც გამლანძღავენ“.

8. საკუთარი განცდების უარყოფა
ზოგიერთი ადამიანი ეჩვევა საკუთარი თავის დარწმუნებას, რომ მის გრძნობებს მნიშვნელობა არ აქვს. ის ამბობს: „არაფერია, რა მოხდა“, მაშინაც კი, როდესაც სტკივა ან რაღაც უსიამოვნებას განიცდის.

ასეთი ჩვევა ადამიანს თანდათან საკუთარ თავთან აშორებს.

გარშემომყოფებს შეიძლება ის ცივი ან გულგრილი ეჩვენებოდეთ, თუმცა სინამდვილეში მას უბრალოდ არ აქვს გამომუშავებული ემოციების მშვიდად გამოხატვისა და მხარდაჭერის თხოვნის უნარი.

ბავშვობის სცენარების შეცვლა შესაძლებელია
წარსულის გამოცდილებას შეუძლია გავლენა მოახდინოს ადამიანის ხასიათსა და ურთიერთობებზე, თუმცა ის განაჩენი არ არის.

ბევრი ჩვეული რეაქცია ოდესღაც თავდაცვის საშუალებად ჩამოყალიბდა, რაც იმას ნიშნავს, რომ დროთა განმავლობაში მათი უფრო ჯანსაღი ქცევებით ჩანაცვლება შესაძლებელია.

საკუთარი ქცევითი მოდელების გაცნობიერება ადამიანს საკუთარი თავის უკეთ გაგებაში ეხმარება: რატომ უჩნდება გარკვეული შიშები, საიდან მოდის ყველასთვის თავის მოწონების სურვილი ან რატომ უჭირს გრძნობებზე საუბარი.

ახლობლებისა და სპეციალისტების მხარდაჭერით შესაძლებელია ისეთი ურთიერთობების ჩამოყალიბება, რომლებშიც ადამიანი საფრთხის მუდმივ მოლოდინში აღარ ცხოვრობს და შინაგანი უსაფრთხოების განცდას იბრუნებს.