ერთი სისხლის ანალიზი, შესაძლოა, რამდენიმე დაავადების აღმოჩენას დაეხმაროს - კვლევა

მეცნიერებმა შექმნეს ახალი სისხლის ტესტი, რომელიც მომავალში, შესაძლოა, მედიცინას ერთდროულად რამდენიმე ტიპის კიბოს, ღვიძლის დაავადებისა და ორგანოების დაზიანების ნიშნების აღმოჩენაში დაეხმაროს. ტექნოლოგია განსაკუთრებით საინტერესოა იმით, რომ კვლევისთვის მხოლოდ ერთი სისხლის ნიმუშია საჭირო.

ტესტი, სახელად MethylScan, კალიფორნიის უნივერსიტეტის (UCLA) მკვლევრებმა შეიმუშავეს. მისი მუშაობის პრინციპი სისხლში არსებული ე.წ. უჯრედებისგან თავისუფალი დნმ-ის - cfDNA-ს - ანალიზს ეფუძნება. ეს არის დნმ-ის მცირე ფრაგმენტები, რომლებიც უჯრედების ბუნებრივი დაშლის დროს სისხლში ხვდება. ვინაიდან ორგანიზმის სხვადასხვა ორგანოს უჯრედები სისხლში დნმ-ის ასეთ ფრაგმენტებს გამოყოფენ, მეცნიერებს მათი შესწავლით სხვადასხვა ქსოვილის მდგომარეობის შესახებ ინფორმაციის მიღება შეუძლიათ.

როგორ მუშაობს ახალი მეთოდი?

მკვლევრებმა ყურადღება დნმ-ის მუტაციების ნაცვლად მის მეთილაციის ნიმუშებზე გაამახვილეს. დნმ-ის მეთილაცია ქიმიური ცვლილებაა, რომელიც გენების აქტივობის რეგულირებაში მონაწილეობს. სხვადასხვა ქსოვილს მეთილაციის განსხვავებული „ხელწერა“ აქვს და ეს ნიმუშები დაავადების ან კიბოს განვითარებისას შეიძლება შეიცვალოს.

ერთ-ერთი მთავარი პრობლემა ისაა, რომ სისხლში არსებული თავისუფალი დნმ-ის დაახლოებით 80–90% ნორმალური სისხლის უჯრედებიდან მოდის. შედეგად, დაავადებასთან დაკავშირებული მცირე რაოდენობის დნმ-ის აღმოჩენა რთულდება. UCLA-ს მკვლევრებმა სპეციალური ტექნიკით ამ „ფონის“ დიდი ნაწილის მოცილება შეძლეს, რის შემდეგაც დაავადებასთან დაკავშირებული სიგნალების აღმოჩენა უფრო მარტივი ხდება.

რა დაავადებების აღმოჩენა შეძლეს?

კვლევაში მონაწილეობდა 1 061 ადამიანი. მეცნიერებმა MethylScan-ის შესაძლებლობები შეაფასეს ოთხი ტიპის კიბოს შემთხვევაში: ღვიძლის, ფილტვის, საკვერცხისა და კუჭის კიბო. კვლევაში ასევე შედიოდნენ ღვიძლის დაავადებების მქონე ადამიანები და ჯანმრთელი მონაწილეები.

კვლევის შედეგებით, 98%-იანი სპეციფიკურობის პირობებში ტესტმა კიბოს შემთხვევების დაახლოებით 63% გამოავლინა, ხოლო ადრეულ  I და II სტადიებზე დაახლოებით 55% შემთხვევის აღმოჩენა შეძლო. მაღალი რისკის მქონე ადამიანებში, მაგალითად ღვიძლის ციროზის ან B ჰეპატიტის მქონე პაციენტებში, ღვიძლის კიბოს აღმოჩენის მაჩვენებელი კიდევ უფრო მაღალი იყო.

მკვლევრებმა ასევე შეძლეს სისხლში არსებული დნმ-ის მიხედვით გარკვეული მინიშნებების მიღება იმის შესახებ, რომელი ორგანოდან მოდიოდა დაავადებასთან დაკავშირებული სიგნალი. ეს შესაძლებლობა განსაკუთრებით მნიშვნელოვანია, რადგან მომავალში ექიმებს შესაძლოა არა მხოლოდ დაავადების არსებობის, არამედ მისი სავარაუდო წარმოშობის შესახებაც მიაწოდოს ინფორმაცია.

აღსანიშნავია, რომ MethylScan ამ ეტაპზე კვლევითი მეთოდია და არა ფართოდ გამოყენებული კლინიკური სკრინინგის ტესტი. მიუხედავად იმედის მომცემი შედეგებისა, საჭიროა უფრო დიდი და დამოუკიდებელი კვლევები, რათა დადგინდეს, რამდენად ზუსტად მუშაობს მეთოდი რეალურ სამედიცინო პრაქტიკაში და შეუძლია თუ არა მას დაავადებების ადრეული აღმოჩენის გაუმჯობესება.

მეცნიერების მთავარი მიზანი არის ისეთი იაფი და არაინვაზიური მეთოდის შექმნა, რომელიც მომავალში ერთი სისხლის ნიმუშიდან ორგანიზმის სხვადასხვა ნაწილის შესახებ ინფორმაციას მოგვცემს. ასეთი მიდგომა განსაკუთრებით მნიშვნელოვანი შეიძლება გახდეს კიბოს ადრეული გამოვლენისთვის, რადგან დაავადების აღმოჩენა ადრეულ ეტაპზე მკურნალობის შედეგებს მნიშვნელოვნად აუმჯობესებს.