გენეტიკური ხიდი თაობებს შორის - ვისი გენებით მელოტდებიან ადრეულ ასაკში ბიჭები

ხშირად გაიგონებთ ფრაზას: „საოცრად ჰგავს ბაბუას“ ან „ზუსტად ბებიის ღიმილი აქვს“. გენეტიკის კანონზომიერებები ხშირად მშობლების თაობას „ახტება“ და მეორე თაობაში გაცილებით მკაფიოდ ვლინდება. ბავშვები დნმ-ის დაახლოებით 25%-ს თითოეული ბებია-ბაბუისგან იღებენ, თუმცა გენეტიკური მექანიზმები მხოლოდ მარტივ მათემატიკას არ ემორჩილება.

ბავშვი გენეტიკური მასალის 50%-ს დედისგან იღებს, 50%-ს კი მამისგან. თავის მხრივ, თითოეულმა მშობელმა საკუთარი გენეტიკის ნახევარი დედისგან მიიღო, ნახევარი — მამისგან.

სპერმატოზოიდებისა და კვერცხუჯრედების ჩამოყალიბების პროცესში მიმდინარეობს მოვლენა, რომელსაც გენეტიკური რეკომბინაცია (კროსინგოვერი) ეწოდება — გენები ერთმანეთში ირევა და შემთხვევითი პრინციპით ნაწილდება. ამიტომ, ბავშვს თითოეული ბებია-ბაბუისგან საშუალოდ 25% ერგება, თუმცა რეალურად ეს მაჩვენებელი შეიძლება მერყეობდეს (მაგალითად, 18%-დან 32%-მდე). სწორედ ამ შემთხვევითობით აიხსნება, რატომ შეიძლება ერთი შვილიშვილი საოცრად ჰგავდეს დედის მამას, მეორე კი — საერთოდ არა. ბებია-ბაბუის გარეგნული ნიშნების გამოვლენის მთავარი მიზეზი რეცესიული გენებია. თუ მშობელს აქვს ერთი დომინანტური და ერთი რეცესიული გენი, გარეგნულად დომინანტური გამოვლინდება (მაგალითად, მუქი თვალები), მაგრამ რეცესიულ გენს (ღია თვალები) ის მაინც ატარებს. როდესაც ორივე მშობელი შვილს გადასცემს ამ ფარულ, რეცესიულ ალელს, თვისება შვილიშვილში იჩენს თავს:

თვალისა და თმის ფერი: ყავისფერთვალება მშობლებს შეიძლება შეეძინოთ ცისფერთვალება ან მწვანეთვალება შვილი, თუ ეს გენი ბებია-ბაბუისგან გამოჰყვათ. იგივე ხდება წითური ან ქერა თმის შემთხვევაშიც.
სახის უნიკალური დეტალები: ლოყებზე ღრმულები, ნიკაპის ფორმა, ყურის ბიბილოს ტიპი (მიკრული თუ თავისუფალი) და ღიმილის მიმიკა ხშირად პირდაპირ ბებია-ბაბუის ანარეკლია.
სიმაღლე და აღნაგობა: სიმაღლე პოლიგენური ნიშანია (ასობით გენის კომბინაცია განსაზღვრავს), ამიტომ ბავშვი შესაძლოა სიმაღლით ბევრად უფრო მეტად დაემსგავსოს მაღალ ბაბუას, ვიდრე საშუალო სიმაღლის მშობლებს.

ზოგიერთი მემკვიდრეობითი მექანიზმი მკაცრად განსაზღვრულ ხაზს მიჰყვება:

დედის დედა და მიტოქონდრიული დნმ (mtDNA):

მიტოქონდრიები — უჯრედის ენერგეტიკული სადგურები — საკუთარ მცირე დნმ-ს შეიცავს, რომელიც ბავშვს მხოლოდ დედისგან გადაეცემა. შესაბამისად, დედის დედა საკუთარ მიტოქონდრიულ დნმ-ს უცვლელად გადასცემს ქალიშვილს, ის კი — თავის შვილებს (როგორც გოგონებს, ისე ბიჭებს).
მამის მამა და Y-ქრომოსომა:

ბიჭები Y-ქრომოსომას მხოლოდ მამისგან იღებენ, მამამ კი ის საკუთარი მამისგან მიიღო. ეს ნიშნავს, რომ ბაბუის Y-ქრომოსომა პრაქტიკულად უცვლელად გადადის შვილიშვილ ბიჭზე.
X-ქრომოსომასთან შეჭიდული ნიშნები:

მამაკაცს აქვს ერთი X და ერთი Y ქრომოსომა. თავის X-ქრომოსომას მამა ყოველთვის ქალიშვილს გადასცემს. როდესაც ქალიშვილს უჩნდება ვაჟი, მას 50%-იანი შანსი აქვს, მიიღოს სწორედ დედის მამისგან (ბაბუისგან) წამოსული X-ქრომოსომა. ისეთი თვისებები და მდგომარეობები, როგორიცაა დალტონიზმი ან ადრეული ასაკობრივი გამელოტებისკენ მიდრეკილება, ხშირად სწორედ დედის მამისგან გადაეცემა ვაჟ შვილიშვილს.
ნიჭი, ხასიათი და ტემპერამენტი
ქცევითი გენეტიკა აჩვენებს, რომ ტემპერამენტის გარკვეული ასპექტები — ემოციური მგრძნობელობა, ექსტრავერსია თუ ინტროვერსია, რისკისადმი მიდრეკილება — ნაწილობრივ გენეტიკურად არის დეტერმინირებული:

მუსიკალური და მათემატიკური უნარები: აბსოლუტური სმენა, რიტმის შეგრძნება და სივრცითი აზროვნება კომპლექსური გენეტიკური კომბინაციებით გადაეცემა და ხშირად სწორედ მეორე თაობაში იფურჩქნება.
მარცხენა ხელით წერა (ცაციობა): ცაციობა ხშირად „ახტება“ მშობლების თაობას და ბებია-ბაბუისგან ვლინდება.
ეპიგენეტიკა: წინაპრების ცხოვრებისეული გამოცდილების კვალი
თანამედროვე მეცნიერების ერთ-ერთი ყველაზე შთამბეჭდავი მიმართულებაა ეპიგენეტიკა. ის შეისწავლის, თუ როგორ ცვლის გარემო ფაქტორები გენების აქტივობას დნმ-ის პირველადი სტრუქტურის შეუცვლელად.

კვლევებმა აჩვენა, რომ ბებია-ბაბუის კვების რაციონს, ძლიერ სტრესს ან ეკოლოგიურ გარემოს შეუძლია გენებზე სპეციფიკური ქიმიური „ნიშნულები“ (მეთილირება) დატოვოს. ეს ნიშნულები ზოგჯერ მომდევნო თაობებს გადაეცემა და გავლენას ახდენს შვილიშვილების მეტაბოლიზმზე, იმუნურ სისტემასა და სტრესისადმი გამძლეობაზე.

გენეტიკა ბუნების საოცარი მოზაიკაა: ბავშვი არ არის მხოლოდ მშობლების ასლი, ის მთელი საგვარეულო ხის ცოცხალი გაგრძელებაა, რომელშიც ბებია-ბაბუების ნაკვთები, ხასიათი და ბიოლოგიური ისტორია ახალ სიცოცხლეს იძენს.