ტყუპი დებიდან ერთს სიკვდილი მიუსაჯეს, მეორეს 25 წელი - ირანელი დების ოჯახმა გაეროს მიმართა

21 წლის ირანელი ტყუპი დების, ტარანე და რომინა რაჰიმების ოჯახმა გაეროს დახმარება სთხოვა მას შემდეგ, რაც ერთს სიკვდილი მიუსაჯეს, მეორეს კი 25 წლით თავისუფლების აღკვეთა. დები იანვარში ირანში გამართულ საპროტესტო აქციებში მონაწილეობისთვის დააკავეს. მათი საქმე წამების, იძულებითი აღიარებებისა და სამართლიანი სასამართლოს უფლების დარღვევის შესახებ ბრალდებებსაც შეიცავს.

ტარანე და რომინა რაჰიმების ოჯახის სახელით ბრიტანელმა უფლებადამცველმა იურისტებმა გაეროს სპეციალური პროცედურების ფარგლებში ოფიციალური მიმართვა წარადგინეს. ოჯახი ითხოვს, რომ ახალგაზრდა ქალებს მიეცეთ სამართლიანი სასამართლოს უფლება, ადვოკატებთან და სამედიცინო დახმარებასთან წვდომა და დაცვა სასტიკი მოპყრობისგან.

გაეროს სპეციალური პროცედურების მექანიზმის გამოყენებამ შესაძლოა ორგანიზაციის შესაბამის ექსპერტებს ირანის ხელისუფლებისთვის ოფიციალური მიმართვის გაგზავნის შესაძლებლობა მისცეს, თუ ისინი ჩათვლიან, რომ საქმეში ადამიანის უფლებების დარღვევის ნიშნებია. ამ ეტაპზე უცნობია, მიიღებს თუ არა გაერო ასეთ ზომას.

ყველაფერი იანვრის საპროტესტო აქციებით დაიწყო

ტარანე და რომინა ირანის ცენტრალურ ქალაქ ისფაჰანში 8 და 9 იანვარს გამართულ საპროტესტო აქციებში მონაწილეობდნენ.

იმ დღეებში ირანის მასშტაბით ხელისუფლების წინააღმდეგ მასობრივი გამოსვლები მიმდინარეობდა. დები, რომლებიც მაშინ ჯერ კიდევ 20 წლის იყვნენ, შოჰადას მოედანზე გამოვიდნენ და საპროტესტო შეძახილებს შეუერთდნენ.

Guardian-ის ცნობით, შეიარაღებული ნიღბიანი პირები ღამით საცხოვრებელ სახლში მივიდნენ და დები საწოლებიდან აიყვანეს. ოჯახის განცხადებით, მოგვიანებით გაირკვა, რომ დაკავებაში ირანის ისლამური რევოლუციის გვარდიის კორპუსის - IRGC-ის - წარმომადგენლები მონაწილეობდნენ.

მათი დედა, მარზიე ნურმოჰამადი, დაახლოებით ოთხი თვის განმავლობაში ცდილობდა გაეგო, სად ჰყავდათ მისი შვილები. ოჯახს თავდაპირველად მათი ადგილსამყოფლის შესახებ ინფორმაცია არ ჰქონდა.

დედამ საბოლოოდ მაისში შეძლო დების მონახულება ისფაჰანის დოულათაბადის ციხეში. ოჯახის განცხადებით, გოგონების გარეგნობა იმდენად შეცვლილი იყო, რომ დედას მათი ამოცნობაც კი გაუჭირდა.

რას ედავებიან დებს?

ტარანე და რომინა 16 ბრალდებულს შორის არიან საქმეში, რომელსაც უფლებადამცველი ორგანიზაციები „ისფაჰანის შოჰადას მოედნის საქმეს“ უწოდებენ.

საქმე უკავშირდება 8 იანვრის საპროტესტო მოვლენებს, რომლის დროსაც შოჰადას მოედნის მიმდებარე ტერიტორიაზე ორი ადამიანი დაიღუპა - ერთი ირანის რევოლუციის გვარდიის წევრი, აბას კამრანი, ხოლო მეორე უსახლკარო მამაკაცი.

ბრალდებებს შორის იყო moharebeh - „ღმერთის წინააღმდეგ ომის წარმოება“ ან „ღვთის წინააღმდეგ მტრობა“ - ასევე სახელმწიფო ქონების განადგურება, რაც ხელისუფლებამ ამავე დანაშაულთან დააკავშირა, შეკრება და შეთქმულება ეროვნული უსაფრთხოების წინააღმდეგ და სახელმწიფოს წინააღმდეგ პროპაგანდა.

თუმცა მნიშვნელოვანი გარემოებაა: Human Rights Watch-ისა და აბდორაჰმან ბორუმანდის ცენტრის მიერ შესწავლილი მასალების თანახმად, ამ 16 ბრალდებულიდან არც ერთს მკვლელობისთვის ბრალი არ წარდგენია, მიუხედავად იმისა, რომ საქმე ორი ადამიანის დაღუპვას უკავშირდება. უფლებადამცველი ორგანიზაციების მიერ მოპოვებული ინფორმაციის თანახმად, სასამართლოში არ ყოფილა წარმოდგენილი მტკიცებულება, რომელიც კონკრეტულად ამ ადამიანების მიერ აღნიშნულ სიკვდილებთან კავშირს დაადასტურებდა.

ერთს სიკვდილი, მეორეს - 25 წელი

აგვისტოს ბოლოს ისფაჰანის რევოლუციურმა სასამართლომ 16 ბრალდებულიდან 10 ადამიანს სიკვდილი მიუსაჯა. მათ შორის ერთადერთი ქალი იყო ტარანე რაჰიმი.

უფლებადამცველი ორგანიზაციების ინფორმაციით, სიკვდილით დასჯასთან ერთად ტარანეს 11 წლით თავისუფლების აღკვეთაც მიესაჯა.

რომინა რაჰიმის სასჯელად ამჟამად 25-წლიანი პატიმრობა სახელდება.

საინტერესოა, რომ სხვადასხვა ეტაპზე გავრცელებულ მასალებში რომინას სასჯელის ხანგრძლივობა განსხვავებულადაა მითითებული - ზოგი ადრინდელი წყარო 36 წელს ასახელებდა, ხოლო 24 სექტემბრის განახლებული ცნობები, მათ შორის The Guardian, 25 წელს უთითებს.

ორივე განაჩენი გასაჩივრებას ექვემდებარება.

წამების და იძულებითი აღიარების ბრალდებები

საქმეს განსაკუთრებულად მძიმე ხასიათს აძლევს დაკავებულების მიმართ სასტიკი მოპყრობის შესახებ გავრცელებული ცნობები.

დების ოჯახის წევრებისა და უფლებადამცველი ორგანიზაციების ინფორმაციით, გოგონები იზოლაციაში იმყოფებოდნენ და დაკითხვის დროს ფიზიკურ და ფსიქოლოგიურ ძალადობას დაექვემდებარნენ.

ტარანეს, ოჯახის ინფორმაციით, უთხრეს, რომ თუ აღიარებას ხელს არ მოაწერდა, ციხის თანამშრომლები მის დას, რომინას, მის თვალწინ სექსუალურად გააუპატიურებდნენ.

The Guardian-ის მიერ მოპოვებული ცნობების თანახმად, დები განცალკევებით ჰყავდათ მოთავსებული, თუმცა მათ ერთმანეთის ყვირილის გაგონება შეეძლოთ.

დაკავებულთა მიმართ წამებისა და იძულებით მიღებული აღიარებების შესახებ ბრალდებები სხვა ბრალდებულებმაც გააჟღერეს.

Human Rights Watch-ისა და ბორუმანდის ცენტრის ერთობლივი ანგარიშის თანახმად, „შოჰადას მოედნის საქმეში“ სასამართლო პროცესის მნიშვნელოვანი ნაწილი ბრალდებულთა მიერ გაკეთებულ, სავარაუდოდ, იძულებით მიღებულ თვითმამხილებელ განცხადებებს ეყრდნობოდა. უფლებადამცველი ორგანიზაციების ცნობით, ზოგიერთ შემთხვევაში დაცვის მხარეს საქმის მასალებზე სრულყოფილი წვდომაც არ ჰქონდა.

ტარანეს ჯანმრთელობა გაუარესდა

ტარანეს სიკვდილის განაჩენის გარდა, ოჯახი მის ჯანმრთელობაზეც საუბრობს.

ოჯახის ინფორმაციით, დაკითხვების დროს მიღებული დაზიანებების გამო ახალგაზრდა ქალს სიარული უჭირს და ექიმმა მას MRI-ს ჩატარება ურჩია.

19 სექტემბერს Iran International წერდა, რომ ციხის ექიმმა ტარანეს ჰოსპიტალიზაცია და MRI-ს ჩატარება საჭიროდ მიიჩნია, თუმცა ოჯახის განცხადებით, იგი საავადმყოფოში არ გადაიყვანეს.

უფლებადამცველი ორგანიზაციების ცნობით, ტარანეს ოჯახმა მისთვის მუხლის ფიქსატორისა და ორთოპედიული საყრდენის გადაცემაც სცადა, თუმცა ციხის ადმინისტრაციამ ეს ნივთები არ მიიღო.

ამავე ცნობებით, რომინას, რომელსაც ასთმა აქვს, ინჰალატორთან წვდომის პრობლემაც შეექმნა.

ოჯახი ამბობს, რომ გოგონები ერთმანეთს განსაკუთრებულად არიან მიჯაჭვული
დების საქმე კიდევ ერთ მიზეზს იძენს, რის გამოც ოჯახის წევრები მათ დაკავებას განსაკუთრებით მძიმე მოვლენად მიიჩნევენ.

ტარანე და რომინა ტყუპები არიან და ერთმანეთთან ძალიან ახლო ურთიერთობა აქვთ.

მათი ბიძაშვილი მასუდ ნურმოჰამადი, რომელიც აშშ-ში ცხოვრობს, ვარაუდობს, რომ გამომძიებლებმა სწორედ მათი განსაკუთრებული კავშირი გამოიყენეს დაკითხვის დროს ფსიქოლოგიური ზეწოლის გასაძლიერებლად.

მისი თქმით, შესაძლოა რომინა სწორედ იმისთვის დაეკავებინათ, რომ ტარანეზე ზეწოლა მოეხდინათ და მისგან აღიარება მიეღოთ. ეს, თუმცა, ოჯახის ვერსიაა და დამოუკიდებლად დადასტურებული ფაქტი არ არის.

კიდევ ერთი მნიშვნელოვანი დეტალი — ვიდეო, რომელიც დაცვის მხარეს შეიძლება დაეხმაროს
უფლებადამცველი ორგანიზაცია HRANA-ს მიერ მოპოვებული ინფორმაციის თანახმად, საქმეში არსებობს ვიდეოჩანაწერი, რომელიც შესაძლოა ტარანეს სასარგებლოდ მეტყველებდეს.

ორგანიზაციის ცნობით, ვიდეოში ტარანე ჩანს, როდესაც ის შოჰადას მოედანზე ადამიანთა ჯგუფს მოუწოდებს, არ გაუსწორდნენ უსახლკარო მამაკაცს, რომელსაც სხვები თავს ესხმოდნენ.

HRANA-ს ინფორმაციით, ეს ვიდეო საქმეში არსებული მტკიცებულებების ნაწილია. უფლებადამცველი ორგანიზაცია ასევე აღნიშნავს, რომ იმ ორი ადამიანის სიკვდილთან დაკავშირებით, რომლებიც საქმის საფუძველს წარმოადგენენ, ბრალდებულების წინააღმდეგ კონკრეტული მკვლელობის ბრალდება არ არსებობს.

Human Rights Watch-ის ცნობით კი, დაცვის მხარისთვის პრობლემას წარმოადგენს ისიც, რომ ხელისუფლებამ სასამართლოში არ დაუშვა ზოგიერთი გამამართლებელი მტკიცებულება, მათ შორის ბრალდებულების ტელეფონებში არსებული ვიდეოები.

16 ადამიანი, 10 სიკვდილის განაჩენი

ტარანესა და რომინას საქმე მხოლოდ ორი ახალგაზრდა ქალის ისტორია არ არის.

„შოჰადას მოედნის საქმეში“ სულ 16 ადამიანი გაასამართლეს. უფლებადამცველი ორგანიზაციების მონაცემებით, ათ მათგანს სიკვდილი მიუსაჯეს, დანარჩენ ექვსს კი 16-დან 36 წლამდე პატიმრობა.

Human Rights Watch-ისა და ბორუმანდის ცენტრის ინფორმაციით, 16 ბრალდებულს საერთო ჯამში 256 წლით თავისუფლების აღკვეთა დაუგროვდა, სიკვდილის განაჩენების გარდა.

საქმე ირანში მიმდინარე უფრო ფართო კამპანიის ნაწილია, რომლის ფარგლებშიც იანვრის საპროტესტო გამოსვლებთან დაკავშირებულ არაერთ პირს მძიმე, მათ შორის სასიკვდილო, სასჯელი მიუსაჯეს.

ახლა ოჯახი გაეროს იმედად რჩება
ტარანესა და რომინას ოჯახი აცხადებს, რომ ყველა სამართლებრივ გზას გამოიყენებს განაჩენების გასასაჩივრებლად.

ამჯერად მათ ბრიტანელი იურისტების დახმარებით გაეროს მიმართეს.

ოჯახის სურვილია, რომ საერთაშორისო ორგანიზაციებმა ირანის ხელისუფლებას მოსთხოვონ დების საქმის სამართლიანი განხილვა, ადვოკატებთან და სამედიცინო დახმარებასთან წვდომა და მათი დაცვა წამებისა და სხვა სასტიკი მოპყრობისგან.

ბიძაშვილი მასუდ ნურმოჰამადი The Guardian-თან ამბობს, რომ გაეროსთვის მიმართვა მისთვის სასოწარკვეთილი ნაბიჯი იყო, თუმცა ოჯახს განსაკუთრებით ეშინია ტარანეს სიკვდილით დასჯის დაჩქარების.

გაეროს სპეციალური პროცედურებით გაგზავნილი მიმართვა ავტომატურად არ ნიშნავს, რომ გაერო ირანის წინააღმდეგ რაიმე სანქციას ან სასამართლო პროცესს დაიწყებს. შესაბამის ექსპერტებს შეუძლიათ, საქმის შესწავლის შემდეგ, ირანის ხელისუფლებას განმარტება ან კონკრეტულ ზომებზე ინფორმაცია მოსთხოვონ.

ამ ეტაპზე ასეთი მოთხოვნის გაგზავნის გადაწყვეტილება ოფიციალურად გამოცხადებული არ არის.

ტარანე რაჰიმის შემთხვევაში კი დრო განსაკუთრებით მნიშვნელოვანია - იგი სიკვდილის განაჩენის გასაჩივრების პროცესშია, მაშინ როცა მისი ოჯახი აცხადებს, რომ ჯანმრთელობის მდგომარეობაც გაუარესებული აქვს.

ორი ახალგაზრდა ქალი, რომლებიც იანვრის საპროტესტო აქციებზე ერთად გამოვიდნენ, ახლა ციხეში ერთმანეთისგან იზოლირებულნი არიან: ერთს სიკვდილით დასჯა ემუქრება, მეორეს კი ათწლეულების გატარება მოუწევს პატიმრობაში, თუ სააპელაციო სასამართლო გადაწყვეტილებებს არ შეცვლის.