საშიშია თუ არა პროტეინი თქვენი თმისთვის? - რას ამბობს 2026 წლის ახალი კვლევა

ექსპერტები სპორტული დარბაზების ვიზიტორებს, რომლებიც რეგულარულად სვამენ პროტეინის კოქტეილებს, მოუწოდებენ, ნუ იჩქარებენ თმის ცვლილებების უპირობოდ სხვა მიზეზებზე გადაბრალებას.

აქ მნიშვნელოვანია აღინიშნოს, რომ ამ ეტაპზე არ არსებობს იმის მტკიცებულება, რომ პროტეინის კოქტეილები პირდაპირ იწვევს თმის ცვენას. თუმცა, ექსპერტების თქმით, მათ შეუძლიათ დააჩქარონ თმის გათხელება იმ მამაკაცებში, რომელთაც ანდროგენული ალოპეციისადმი გენეტიკური განწყობა აქვთ, წერს Mirror.

მიუხედავად იმისა, რომ არ არსებობს მყარი კლინიკური მტკიცებულება იმისა, რომ სუფთა შრატის პროტეინი (Whey Protein) პირდაპირ იწვევს მამაკაცებში თმის გათხელებას, პოპულარული თეორიის თანახმად, დანამატების ინტენსიურმა მოხმარებამ შესაძლოა დააჩქაროს ეს პროცესი მათში, ვისაც უკვე აქვს ამ ბუნებრივი მდგომარეობისადმი მიდრეკილება.

შრატის პროტეინი ერთ-ერთი ყველაზე ფართოდ გამოყენებადი სპორტული დანამატია. მას კოქტეილებში ჩვეულებრივ ამატებენ ადამიანები, რომლებიც ცდილობენ ცილის მიღების გაზრდას, კუნთოვანი მასის შენებას ან ვარჯიშის შემდეგ აღდგენას. თუმცა, ყველა პროტეინის კოქტეილი არ შეიცავს შრატს; ალტერნატიულ ვარიანტებს შორის არის მცენარეული ცილა, რძის სხვა ცილები და კვერცხის ცილა.

ახალმა კვლევამ, რომელიც ჟურნალ JAAD Reviews-ის 2026 წლის სექტემბრის ნომერში გამოქვეყნდა, შეისწავლა შრატის პროტეინის პოტენციური გავლენა თმაზე. მკვლევრები აკვირდებოდნენ პოტენციურ ეფექტებს ჰორმონებზე, ინსულინისმაგვარ ზრდის ფაქტორ 1-ზე (IGF-1) და ანდროგენებთან დაკავშირებულ გზებზე.

მკვლევრები ხაზგასმით აღნიშნავენ, რომ მტკიცებულებები ჯერ კიდევ შეზღუდული და წინააღმდეგობრივია. ამჟამად არ არსებობს მყარი კლინიკური გამოცდები, რომლებიც დაამტკიცებდა, რომ შრატის პროტეინის მოხმარება პირდაპირ იწვევს თმის ცვენას.

დოქტორი ემრა ჯინიკი, თმის მკურნალობის კლინიკის დამფუძნებელი, აღნიშნავს, რომ ეს ზღვარი ძალიან მნიშვნელოვანია.

პრობლემას გლობალურად უნდა შევხედოთ;
დოქტორი ჯინიკი აცხადებს, რომ ადამიანები, რომლებიც თმის ცვლილებებს დარბაზში ვარჯიშის ახალი პროგრამის დაწყების შემდეგ ამჩნევენ, მაინც სრულ სურათს უნდა შეხედონ და არ ივარაუდონ, რომ მხოლოდ გენეტიკაა დამნაშავე.

„დამტკიცებული არ არის, რომ შრატის პროტეინი ადამიანებს გამელოტებას იწვევს, და ადამიანმა, რომელიც ჩვეულებრივ პროტეინის კოქტეილს სვამს, დაშინებული სათაურის ნახვის გამო ქილა მაშინვე სანაგვეზე არ უნდა გადააგდოს,“ - აღნიშნა დოქტორმა.  „ამ ახალ მიმოხილვაში საინტერესო ის არის, რომ მკვლევრებს აინტერესებთ, არსებობს თუ არა ბიოლოგიური გზები, რომლებსაც პოტენციურად შეუძლია დააკავშიროს შრატის მოხმარება და თმის მდგომარეობა კონკრეტულ პირებში“.

თუ ვინმეს უკვე აქვს ანდროგენული ალოპეციისადმი გენეტიკური მიდრეკილება და ამჩნევს თმის ცვლილებებს დიეტაში, დანამატებსა და ვარჯიშის რეჟიმში რამდენიმე ცვლილების შეტანის შემდეგ, გონივრულია თმის ცვენის შეფასებისას ყველა ამ ცვლილების გათვალისწინება.

ახალმა მიმოხილვამ შეისწავლა არსებული ექსპერიმენტული, კლინიკური და დაკვირვებითი კვლევები შრატის პროტეინსა და თმის ჯანმრთელობასთან დაკავშირებით. მკვლევრები მივიდნენ დასკვნამდე, რომ შესაძლო ეფექტები შეიძლება მოიცავდეს ცვლილებებს შრატის ამინომჟავურ შემადგენლობაში, IGF-1-სა და სხვა ჰორმონალურ გზებში, თუმცა დასძინეს, რომ სპეციალური კლინიკური გამოცდები კვლავ არასაკმარისია.

„შესაძლოა ვინმემ იანვარში დაიწყოს დარბაზში სიარული, დაიწყოს შრატის პროტეინის დალევა, მკვეთრად შეამციროს კალორიები და ერთდროულად საგრძნობლად დაიკლოს წონაში. შემდეგ, სამი თვის თავზე, შეამჩნიოს, რომ შხაპის მიღებისას ბევრად მეტი თმა სცვივა და გადაწყვიტოს, რომ ამაში პროტეინის ფხვნილია დამნაშავე. სინამდვილეში იქ ერთდროულად რამდენიმე ცვლილება ხდება და ზოგ მათგანს უკვე აქვს დადასტურებული კავშირი თმის ცვენასთან“.

დიდი ბრიტანეთის ჯანდაცვის ეროვნული სამსახური (NHS) წონის დაკლებას, სტრესს, ავადმყოფობასა და რკინის დეფიციტს დროებითი თმის ცვენის შესაძლო მიზეზებად მიიჩნევს. წონის მნიშვნელოვანმა დაკლებამ ასევე შეიძლება გამოიწვიოს ტელოგენური ალოპეცია — თმის ჭარბი ცვენის ფორმა, რომელიც ჩვეულებრივ შესამჩნევი ხდება პირველადი ტრიგერიდან რამდენიმე თვის შემდეგ და არა დაუყოვნებლივ.

ამერიკის დერმატოლოგიის აკადემია აცხადებს, რომ 9 კგ-ის ან მეტის დაკლება შეიძლება იყოს სტრესული ფაქტორი, რომელიც თმის ჭარბ ცვენასთან არის დაკავშირებული.

„თუ ვინმემ დაიწყო ინტენსიური ფიტნეს-პროგრამა და ჭამს მნიშვნელოვნად ნაკლებს სწრაფი გახდომის მცდელობაში, ეს მნიშვნელოვანი ინფორმაციაა,“ — დასძინა დოქტორმა ჯინიკმა. — „შრატის პროტეინზე უარის თქმა ულტრა-შეზღუდული დიეტის გაგრძელების ფონზე, აუცილებლად ვერ აღმოფხვრის იმას, რაც სინამდვილეში იწვევს თმის ცვენას“.

თმის ექსპერტი აღნიშნავს, რომ ადამიანებმა, რომლებიც თმის უეცარ ცვენას განიცდიან, უნდა იფიქრონ არა მხოლოდ იმაზე, თუ რა ჭამეს ან დალიეს იმ დილით. ის განმარტავს, რომ თმა ხშირად ნელა რეაგირებს ორგანიზმის სხვა ნაწილებში მომხდარ ცვლილებებზე, რაც ნიშნავს, რომ შესაბამისი ტრიგერი შესაძლოა მოხდა კვირებით ან თვეებით ადრე, სანამ ადამიანი გაძლიერებულ ცვენას შეამჩნევს.

„თუ თქვენი თმა უცებ ყველგან ცვივა და არა თანდათანობით იხევს უკან საფეთქლებთან ან თხელდება თხემზე, გაიხსენეთ წინა ორი-სამი თვე,“ — განაცხადა მან. — „ხომ არ დაიკელით მნიშვნელოვნად წონაში? ხომ არ გაზარდეთ მკვეთრად ვარჯიშის ინტენსივობა კალორიების შეკვეცის პარალელურად? ხომ არ იყავით ავად? ხომ არ გადაიტანეთ ძალიან სტრესული პერიოდი? ხომ არ დაიწყეთ ერთდროულად რამდენიმე დანამატის მიღება?“.

ეს შეკითხვები ბევრად უფრო სასარგებლოა, ვიდრე სამზარეულოს თაროზე ყველაზე ახალი პროდუქტის არჩევა და იმის დაშვება, რომ დამნაშავე სწორედ ის არის.

კვლევები აჩვენებს, რომ მამაკაცური ტიპის გამელოტება ჩვეულებრივ პროგრესირებს თანდათანობით და ყველაზე ხშირად მოიცავს საფეთქლებს, თმის ზრდის შუბლის ხაზსა და თხემს. ტელოგენური ალოპეცია, როგორც წესი, იწვევს უფრო დიფუზურ (თანაბარ) ცვენას თავის მთელ კანზე.

უეცარი გამელოტება, თავის კანის ანთება ან სწრაფი, დაუსაბუთებელი თმის ცვენა უბრალოდ შრატის პროტეინს არ უნდა გადააბრალოთ სათანადო შეფასების გარეშე. ექსპერტი ასევე აფრთხილებს მკითხველს, რომ ცილის მოხმარება თვითნებურად არ შეამცირონ, თვითონ თმა დიდწილად შედგება სტრუქტურული ცილისგან, რომელსაც კერატინი ეწოდება, და სრულფასოვანი საერთო კვება კრიტიკულად მნიშვნელოვანია თმის ნორმალური ზრდისთვის.

NHS ურჩევს ადამიანებს, რომლებიც შეწუხებულნი არიან თმის ცვენით, მიმართონ თერაპევტს მიზეზის დადგენამდე, სანამ კომერციულ კლინიკებს მიაკითხავენ. მათ მონაცემებზე დაყრდნობით, მამაკაცებში გამელოტების შემთხვევების უმეტესობა გენეტიკურია და ოჯახის წევრებისგან გადაეცემა.

ბუნებრივი ჰორმონი, რომელსაც დიჰიდროტესტოსტერონი (DHT) ეწოდება, დროთა განმავლობაში ამოკლებს და აპატარავებს თმის ფოლიკულებს. ეს პროცესი თმას ხდის უფრო მოკლესა და თხელს, სანამ ის საერთოდ შეწყვეტს ზრდას.

NHS აცხადებს, რომ დღეში 50–100 ღერი თმის დაკარგვა ნორმალურია. ასაკის მატებასთან ერთად, ტიპობრივი გამელოტება უფრო გავრცელებული ხდება; მამაკაცების უმეტესობა თმის გარკვეულ გათხელებას 60 წლისთვის ამჩნევს.