დღეს, სასიკვდილო ინიექციამდე რამდენიმე წუთით ადრე სასამართლომ ქალის სიკვდილით დასჯა შეაჩერა

ქრისტა პაიკი 18 წლის იყო, როდესაც 19 წლის კოლინ სლემერის მკვლელობაში მონაწილეობდა. ქალი თითქმის სამი ათწლეულია სიკვდილით დასჯის მოლოდინშია. მისი ადვოკატები ამბობენ, რომ სასამართლოსთვის საკმარისად არ იყო წარმოდგენილი მისი ბავშვობის მძიმე ტრავმა, სექსუალური ძალადობის ისტორია და ფსიქიკური ჯანმრთელობის პრობლემები. 30 სექტემბერს, ლეტალური ინეიქციის დაწყებამდე დაახლოებით ერთი საათით ადრე, ფედერალურმა სააპელაციო სასამართლომ აღსრულება დროებით შეაჩერა.

2026 წლის 30 სექტემბერი ტენესის ისტორიაში განსაკუთრებული თარიღი უნდა ყოფილიყო: შტატში ქალის სიკვდილით დასჯა პირველად უნდა აღსრულებულიყო სულ მცირე ორი საუკუნის შემდეგ.

50 წლის ქრისტა გეილ პაიკი ნეშვილის Riverbend Maximum Security Institution-ში ლეტალური ინიექციით უნდა დაესაჯათ. ტენესის სასჯელაღსრულების დეპარტამენტის ოფიციალური ინფორმაციით, აღსრულება ადგილობრივი დროით 10:00 საათზე იყო დაგეგმილი. თუმცა, დაწყებამდე დაახლოებით ერთი საათით ადრე, აშშ-ის მე-6 ოლქის სააპელაციო სასამართლომ სიკვდილით დასჯა დროებით შეაჩერა.

სასამართლოს სამ მოსამართლიანმა კოლეგიამ გადაწყვეტილება 2-1 ხმით მიიღო. უმრავლესობამ მიიჩნია, რომ პაიკის ახალი სამართლებრივი მოთხოვნები დამატებით განხილვას საჭიროებდა, კერძოდ კი — საკითხი, რამდენად სათანადოდ იყო მისი ბავშვობაში გადატანილი სექსუალური ძალადობისა და სხვა ტრავმების ისტორია გათვალისწინებული სიკვდილით დასჯის დანიშვნის დროს.

სასამართლოს გადაწყვეტილება არ აუქმებს არც პაიკის მსჯავრს და არც სიკვდილით დასჯის განაჩენს. ის მხოლოდ აღსრულებას აჩერებს, სანამ სასამართლო შესაბამის სამართლებრივ საკითხებს განიხილავს. 

ყველაფერი 1995 წლის იანვარში დაიწყო

ქრისტა პაიკი 18 წლის იყო, როდესაც 1995 წლის 12 იანვარს ტენესის ქალაქ ნოქსვილში 19 წლის კოლინ სლემერი მოკლეს.

ორივე გოგონა Knoxville Job Corps Center-ის სტუდენტი იყო. გამოძიებისა და სასამართლოს მასალების მიხედვით, პაიკს სჯეროდა, რომ სლემერი მისი შეყვარებულით, 17 წლის ტადარილ შიპით ინტერესდებოდა.

პაიკმა, შიპმა და კიდევ ერთმა ახალგაზრდა ქალმა, შადოლა პეტერსონმა, სლემერი ტყიან ტერიტორიაზე წაიყვანეს. სასამართლო დოკუმენტებში აღწერილია, რომ გოგონას თავს დაესხნენ, სცემეს და დანით დაჭრეს. პაიკმა მას თავში ასფალტის დიდი ნატეხი ჩაარტყა.

საქმემ განსაკუთრებული ყურადღება მას შემდეგ მიიპყრო, რაც სლემერის სხეულზე პენტაგრამები იყო ამოკვეთილი. მოგვიანებით შიპმა აღიარა, რომ ერთ-ერთი ასეთი სიმბოლო თავად ამოკვეთა. საქმის ეს დეტალი 1990-იანი წლების ე.წ. „სატანური პანიკის“ ფონზე განსაკუთრებით სენსაციურად გაშუქდა.

პაიკი მკვლელობას არ უარყოფს. მოგვიანებით მან განაცხადა, რომ იმ დროს სლემერის მოკვლა თავდაპირველად არ ჰქონდა დაგეგმილი იმ ფორმით, როგორც ეს მოხდა, და რომ თავდასხმის დროს ემოციების კონტროლი დაკარგა. 

რატომ მიიღო პაიკმა სიკვდილით დასჯა, ხოლო მისმა თანამონაწილეებმა — არა?

საქმეში კიდევ ორი ახალგაზრდა მონაწილეობდა.

პაიკის შეყვარებული ტადარილ შიპი მკვლელობის დროს 17 წლის იყო. მას საბოლოოდ უვადო პატიმრობა მიესაჯა, გათავისუფლების შესაძლებლობით.

შადოლა პეტერსონი კი 19 წლის იყო და პროკურატურასთან თანამშრომლობდა; მას სიკვდილით დასჯა არ მიუღია. პაიკი ამ საქმეში ერთადერთი მონაწილე აღმოჩნდა, რომელსაც სიკვდილით დასჯა მიუსაჯეს.

სწორედ ასაკი გახდა პაიკის დაცვის ერთ-ერთი მთავარი არგუმენტი ბოლო წლების განმავლობაში.

ადვოკატების თქმით, ის 18 წლის იყო დანაშაულის ჩადენის მომენტში და ტენესის თანამედროვე ისტორიის განმავლობაში ეს განსაკუთრებული შემთხვევაა: პაიკი შესაძლოა გახდეს შტატში პირველი ადამიანი, რომელსაც დანაშაულისთვის, რომელიც 18 წლის ასაკში ჩაიდინა, თანამედროვე ეპოქაში აღასრულებენ. 

ბავშვობის ტრავმა — მთავარი საკითხი, რომელმაც სიკვდილით დასჯა ბოლო წუთზე შეაჩერა
პაიკის დაცვის მხარე წლების განმავლობაში ამტკიცებდა, რომ მისი ბავშვობა მძიმე ძალადობითა და უგულებელყოფით იყო სავსე.

დაცვის მიერ წარმოდგენილი მასალების თანახმად, პაიკი ბავშვობიდან სექსუალური ძალადობის მსხვერპლი იყო. ადვოკატები ასევე მიუთითებენ ფსიქიკური ჯანმრთელობის პრობლემებზე, მათ შორის ბიპოლარულ აშლილობასა და პოსტტრავმულ სტრესულ აშლილობაზე.

კორნელის უნივერსიტეტის Death Penalty Worldwide-ის მიერ პაიკის საქმეზე მომზადებულ მასალაში ნათქვამია, რომ თავდაპირველი სასამართლო პროცესის დროს ნაფიც მსაჯულებს მისი ბავშვობის ძალადობის, ფსიქიკური მდგომარეობისა და ტრავმის შესახებ მნიშვნელოვანი ინფორმაცია სრულად არ ჰქონდათ წარმოდგენილი. ორგანიზაცია ასევე მიუთითებს, რომ დაცვის მხარემ სათანადოდ არ გამოიყენა პაიკის ასაკი, როგორც შემამსუბუქებელი გარემოება.

თუმცა, ეს საკითხი სამართლებრივად უკვე წლების განმავლობაში განიხილებოდა.

ახლანდელი პროცესი კი ნაწილობრივ სხვა საკითხზეა აგებული.

პაიკის ადვოკატები ამტკიცებენ, რომ შტატის პოზიცია მისი ბავშვობაში გადატანილი ძალადობის შესახებ შეიცვალა — მაშინ, როდესაც ადრე მისი განცხადებების სანდოობა სადავოდ იყო ქცეული, მოგვიანებით შტატმა თავად აღიარა გარკვეული ფაქტები ძალადობის შესახებ. დაცვის მხარის აზრით, ეს ცვლილება მნიშვნელოვანია, რადგან მას შეუძლია გავლენა მოახდინოს ადრინდელი სასამართლო გადაწყვეტილებების საფუძველზე.

სწორედ ამ არგუმენტის შესასწავლად შეაჩერა სააპელაციო სასამართლომ აღსრულება. 

საქმეს კიდევ ერთი მნიშვნელოვანი დეტალი ახლავს.

პაიკის ადვოკატებმა აშშ-ის უზენაეს სასამართლოსაც მიმართეს და სიკვდილით დასჯის შეჩერება მოითხოვეს.

29 სექტემბერს აშშ-ის უზენაესმა სასამართლომ ეს მოთხოვნა არ დააკმაყოფილა. სასამართლოს ოფიციალურ დოკუმენტში წერია, რომ უარი ითქვა როგორც სიკვდილით დასჯის შეჩერებაზე, ისე საქმის არსებით განხილვაზე.

ამ გადაწყვეტილების შემდეგ აღსრულება 30 სექტემბერს კვლავ ძალაში რჩებოდა.

მაგრამ მეორე დღეს, უკვე აღსრულების დღეს, საქმეში მოულოდნელად ჩაერთო მე-6 ოლქის სააპელაციო სასამართლო და დროებითი შეჩერების გადაწყვეტილება მიიღო. 

ტენესიმ გადაწყვეტილების გაუქმება უზენაეს სასამართლოს სთხოვა
სააპელაციო სასამართლოს გადაწყვეტილების გამოცხადებისთანავე ტენესის გენერალური პროკურორის ოფისმა აშშ-ის უზენაეს სასამართლოს მიმართა.

შტატის პოზიციაა, რომ პაიკის ახალი მოთხოვნა არსებითად ძველი სამართლებრივი არგუმენტების ხელახლა განხილვის მცდელობაა და მისი მოთხოვნა შესაბამის სამართლებრივ ბარიერებს ვერ გადალახავს.

შტატის მიერ უზენაეს სასამართლოში შეტანილ დოკუმენტში ასევე ხაზგასმულია დაზარალებულის ოჯახის ინტერესი, რომელსაც პაიკის აღსრულების მოლოდინში ათწლეულები აქვს გატარებული.

ამ დროისთვის სააპელაციო სასამართლოს მიერ გაცემული შეჩერება ძალაშია, ხოლო შტატი მის გაუქმებას უზენაეს სასამართლოში ითხოვს. 

სლემერის ოჯახი ათწლეულების შემდეგაც ელოდება განაჩენის აღსრულებას
კოლინ სლემერის დედა, მეი მარტინესი, პაიკის სიკვდილით დასჯას წლების განმავლობაში ელოდა.

მარტინესის თქმით, მისი ქალიშვილის მკვლელობიდან სამი ათწლეულის შემდეგაც კი დანაკარგის ტკივილი არ გამქრალა. მან Associated Press-ს განუცხადა, რომ ოჯახმა ტენესიში გამგზავრება დაგეგმა, რათა პაიკის აღსრულებას დასწრებოდა.

პაიკის აღსრულების შეჩერებამ ოჯახისთვის პროცესი კიდევ ერთხელ გააგრძელა.

შტატის გენერალური პროკურორის ოფისმაც სწორედ ამ გარემოებაზე გაამახვილა ყურადღება და განაცხადა, რომ სლემერის ოჯახს აქვს კანონით გათვალისწინებული და ლეგიტიმური ინტერესი, რომ ათწლეულების წინ გამოტანილი სასჯელი საბოლოოდ აღსრულდეს. 

რატომ არის ეს საქმე ტენესისთვის განსაკუთრებული?
ტენესის სასჯელაღსრულების დეპარტამენტის ისტორიული მონაცემებით, შტატში სიკვდილით დასჯა 1796 წლიდან სხვადასხვა პერიოდში გამოიყენებოდა. აღსრულების მეთოდი დროთა განმავლობაში შეიცვალა — ჩამოხრჩობიდან ელექტროსკამამდე და შემდეგ ლეტალურ ინიექციამდე.

ტენესიში ქალის სიკვდილით დასჯა იმდენად იშვიათია, რომ ბოლო ასეთი შემთხვევის ზუსტი დადგენაც რთულია. Death Penalty Information Center-ის ხელმძღვანელის თქმით, არსებული ისტორიული ჩანაწერები არასრულია, თუმცა ცნობილია, რომ ქალი შტატში მინიმუმ 200 წელია არ აღუსრულებიათ.

შეერთებულ შტატებშიც ქალთა სიკვდილით დასჯა იშვიათია: 1976 წელს სიკვდილით დასჯის აღდგენიდან 2026 წლის სექტემბრამდე ქვეყანაში 18 ქალი იყო სიკვდილით დასჯილი — ყველა აღსრულების დაახლოებით 1 პროცენტი.

ამიტომ პაიკის აღსრულება არა მხოლოდ კონკრეტული საქმის, არამედ ტენესის ისტორიის მნიშვნელოვანი მოვლენაც უნდა გამხდარიყო. 

რა მოხდება ახლა?
30 სექტემბრის გადაწყვეტილებით პაიკი სიკვდილით დასჯისგან არ გათავისუფლებულა.

სასამართლოს დროებითი შეჩერება ნიშნავს, რომ მისი აღსრულება ამ ეტაპზე ვერ ჩატარდება, სანამ მე-6 ოლქის სასამართლო საქმეში წამოჭრილ საკითხებს განიხილავს ან უფრო მაღალი ინსტანცია მის გადაწყვეტილებას არ შეცვლის.

ამავე დროს, ტენესის გენერალურმა პროკურატურამ უკვე მიმართა აშშ-ის უზენაეს სასამართლოს და ითხოვა სააპელაციო სასამართლოს მიერ გაცემული შეჩერების გაუქმება.

ამიტომ ქრისტა პაიკის თითქმის 30-წლიანი ისტორია სიკვდილით დასჯის რიგში დღეს კიდევ ერთხელ გადავიდა სასამართლოს ხელში — ამჯერად იმ კითხვაზე, რამდენად სრულად იყო გათვალისწინებული ის გარემოებები, რომლებიც მის ბავშვობას, ტრავმას, ფსიქიკურ მდგომარეობასა და იმ ასაკს ეხება, როდესაც მკვლელობა ჩაიდინა.

და სწორედ ამიტომ აღმოჩნდა მისი სიკვდილით დასჯის ოთახი 30 სექტემბერს მზად, მოწმეები ციხეში შეკრებილი, ხოლო თავად აღსრულება — ბოლო წუთებში შეჩერებული.