1792593480

7 ყოველდღიური ჩვევა, რომელიც ტვინს „ანადგურებს“ - ნეიროქირურგის გაფრთხილება

ყოველდღიური ჩვევები, რომლებსაც ხშირად დიდ მნიშვნელობას არ ვანიჭებთ, შესაძლოა დროთა განმავლობაში ტვინის ჯანმრთელობაზე უარყოფითად აისახოს.ხანგრძლივი უმოძრაობა, არასაკმარისი ძილი, არაჯანსაღი კვება და მუდმივი ყურადღების გაფანტვა იმ ფაქტორებს შორისაა, რომლებზეც სპეციალისტები ყურადღებას ამახვილებენ.ნიუ-იორკის Lenox Hill-ის საავადმყოფოს ნეიროქირურგიული პროგრამის ხელმძღვანელმა, ექიმმა რენდი დ’ამიკომ New York Post-თან ინტერვიუში შვიდი ყოველდღიური ჩვევა დაასახელა, რომლებმაც შესაძლოა ტვინის ფუნქციონირებასა და გრძელვადიან ჯანმრთელობაზე გავლენა მოახდინოს.1. ხანგრძლივი უმოძრაობადიდი ხნის განმავლობაში ჯდომა და ფიზიკური აქტივობის ნაკლებობა უარყოფითად მოქმედებს გულ-სისხლძარღვთა სისტემის ჯანმრთელობაზე, რაც ტვინის ფუნქციონირებისთვისაც მნიშვნელოვანია. სპეციალისტის რეკომენდაციით, ყოველდღიურ ცხოვრებაში მოძრაობის ჩართვა აუცილებელია. ზრდასრულებისთვის რეკომენდებულია კვირაში სულ მცირე 150 წუთი ზომიერი ინტენსივობის ფიზიკური აქტივობა.2. ძილის ნაკლებობაარასაკმარისი ძილი მხოლოდ დაღლილობას არ იწვევს. ის გავლენას ახდენს ყურადღებაზე, მეხსიერებაზე, განწყობასა და ორგანიზმის სხვა მნიშვნელოვან ფუნქციებზე. ძილის დროს ტვინი ამუშავებს მიღებულ ინფორმაციას და ამყარებს მეხსიერებას. ზრდასრულებისთვის, როგორც წესი, ღამეში სულ მცირე შვიდი საათი ძილია რეკომენდებული.3. ულტრაგადამუშავებული საკვების ხშირი მიღებარაფინირებული და ულტრაგადამუშავებული პროდუქტებით მდიდარმა კვებამ შესაძლოა ხელი შეუწყოს წონის მატებას, ქოლესტერინისა და სისხლში შაქრის დონის დარღვევას, ასევე არტერიული წნევის მატებას. ეს ფაქტორები სისხლძარღვების ჯანმრთელობას აზიანებს და ტვინზეც შეიძლება აისახოს. სასურველია, კვების რაციონში მეტი ხილი, ბოსტნეული, პარკოსნები, მთლიანი მარცვლეული და ხარისხიანი ცილა იყოს.4. არტერიული წნევის, ქოლესტერინისა და სისხლში შაქრის უგულებელყოფაეს მაჩვენებლები ხშირად შეუმჩნევლად იცვლება, თუმცა მათი ხანგრძლივი დარღვევა სისხლძარღვებს აზიანებს. მაღალი არტერიული წნევა, ქოლესტერინის მომატებული დონე და დიაბეტი ტვინის სისხლძარღვოვან დაავადებებთან დაკავშირებული მნიშვნელოვანი რისკფაქტორებია. ამიტომ აუცილებელია ჯანმრთელობის მდგომარეობის პერიოდული კონტროლი და ექიმის რეკომენდაციების გათვალისწინება.5. მუდმივი ყურადღების გაფანტვასმარტფონის ხშირი შემოწმება, შეტყობინებები და სოციალური ქსელების უწყვეტი გამოყენება კონცენტრაციას ართულებს და შესაძლოა ძილზეც უარყოფითად აისახოს. ნეიროქირურგი ყურადღებას ამახვილებს იმაზე, რომ ადამიანს სჭირდება დრო, როდესაც ის მუდმივი სტიმულაციის გარეშე რჩება. წიგნის კითხვა, მშვიდ გარემოში ყოფნა და ეკრანთან გატარებული დროის შეზღუდვა კონცენტრაციის გაუმჯობესებას შეიძლება დაეხმაროს.6. სოციალური ურთიერთობების შემცირებასოციალური იზოლაცია კოგნიტური ფუნქციების გაუარესებისა და დემენციის განვითარების რისკფაქტორებს შორის განიხილება. რეალურ ადამიანებთან ურთიერთობა ტვინის სხვადასხვა ფუნქციას ააქტიურებს, მათ შორის მეხსიერებას, ყურადღებასა და ემოციების დამუშავებას. სოციალური ქსელების გამოყენება კი ყოველთვის ვერ ანაცვლებს პირისპირ ურთიერთობას.7. ალკოჰოლისა და ნიკოტინის გამოყენება ემოციების სამართავადთუ ადამიანი ალკოჰოლს დასამშვიდებლად, დასაძინებლად ან ნიკოტინს კონცენტრაციის გასაუმჯობესებლად ხშირად მიმართავს, ეს ჩვევა საყურადღებოა. თამბაქოს მოხმარება ზრდის სისხლძარღვოვანი დაავადებების რისკს, ხოლო ალკოჰოლის ჭარბი მოხმარება ტვინისა და ნერვული სისტემის დაზიანებას უკავშირდება. სტრესის მართვისთვის უფრო უსაფრთხო მიდგომებია ფიზიკური აქტივობა, ძილის რეჟიმის მოწესრიგება და საჭიროების შემთხვევაში სპეციალისტთან კონსულტაცია.

1792589160

პარაზიტი, რომელიც გონებაზე მოქმედებს - რა შემთხვევაში ხვდება ის ადამიანის ორგანიზმში

არსებობს პარაზიტი, რომელსაც ცხოველების ქცევაზე გავლენის მოხდენა შეუძლია და მეცნიერები ადამიანებთან მის შესაძლო კავშირსაც იკვლევენ. საუბარია Toxoplasma gondii-ზე, რომელიც ტოქსოპლაზმოზს იწვევს.კვლევების თანახმად, ინფიცირებულ ცხოველებში შესაძლოა ქცევითი ცვლილებები გამოვლინდეს, ხოლო ადამიანებში პარაზიტის გავლენა მეცნიერების განსაკუთრებული ინტერესის საგანია. როგორ მოქმედებს პარაზიტი ცხოველებზე?სამეცნიერო ჟურნალ Nature Communications-ში გამოქვეყნებული კვლევის მიხედვით, კენიაში, მასაი-მარას ეროვნულ ნაკრძალში დაკვირვებისას მკვლევრებმა აღმოაჩინეს, რომ ტოქსოპლაზმით ინფიცირებული აფთრის ლეკვები ლომებს უფრო ახლოს ეკარებოდნენ, ვიდრე ჯანმრთელი ინდივიდები. ეს მათთვის საფრთხეს ზრდიდა.მეცნიერები ვარაუდობენ, რომ პარაზიტს მასპინძლის ქცევაზე ზემოქმედება შეუძლია, რაც მის სასიცოცხლო ციკლთან არის დაკავშირებული. კატები ამ პარაზიტის საბოლოო მასპინძლები არიან, ხოლო სხვა ცხოველები შეიძლება შუალედური მასპინძლები გახდნენ. რა ხდება ადამიანის ორგანიზმში?ტოქსოპლაზმა ადამიანშიც გვხვდება. ინფიცირებულთა უმრავლესობას სიმპტომები საერთოდ არ აქვს ან მსუბუქი, გრიპისმაგვარი ნიშნები უვლინდება. თუმცა, ტოქსოპლაზმოზი განსაკუთრებით საყურადღებოა ორსულობის დროს, რადგან ინფექციამ შესაძლოა ნაყოფის განვითარებაზე იმოქმედოს.ზოგიერთ კვლევაში ტოქსოპლაზმურ ინფექციასა და ადამიანის ქცევით თავისებურებებს შორის შესაძლო კავშირიც შეისწავლეს.არსებობს ცნობები, რომ ამ პარაზიტის გავლენით ინფიცირებული ადამიანები უფრო უშიშრები და გაბედულები ხდებიან, რაც ხშირად ავტოსაგზაო შემთხვევების მიზეზიც კი ხდება. მეორე მხრივ, ამ “წამახალისებელ“ ეფექტს ზოგჯერ დადებითი შედეგებიც მოაქვს.მიუხედავად ამისა, ეს არ ნიშნავს, რომ პარაზიტი ადამიანის გონებას პირდაპირ აკონტროლებს. ასეთი მტკიცება მეცნიერულად დადასტურებული არ არის. როგორ დავიცვათ თავი?ინფექციის რისკის შესამცირებლად მნიშვნელოვანია ხორცის სათანადოდ მომზადება, ხილ-ბოსტნეულის კარგად გარეცხვა და ხელების დაბანა.განსაკუთრებული სიფრთხილე მართებთ ორსულებს, მათ შორის კატის ტუალეტის გაწმენდისას სასურველია, ეს საქმე სხვამ შეასრულოს, ხოლო თუ ეს შეუძლებელია, გამოიყენონ ხელთათმანები და დაიცვან ჰიგიენა.ტოქსოპლაზმოზის შესახებ ეჭვის ან სიმპტომების არსებობის შემთხვევაში სწორი ნაბიჯია ექიმთან კონსულტაცია და არა თვითდიაგნოსტიკა.

1792570243

თბილისში, სოფლის მეურნეობის, კვების მრეწველობისა და ტექნოლოგიების უმსხვილესი საერთაშორისო გამოფენა გაიმართება

13-14 ნოემბერს თბილისში, გამოფენების ცენტრ "ექსპოჯორჯიაში" სოფლის მეურნეობის, კვების მრეწველობის, გადამამუშავებელი და შემფუთველი ტექნოლოგიების საერთაშორისო გამოფენა - Agro/Food/Drink/Tech Expo გაიმართება. გამოფენა წარმოადგენს რეგიონში მნიშვნელოვან პლატფორმას, რომელიც, ტრადიციულად, თავს მოუყრის სოფლის მეურნეობის, კვების მრეწველობისა და ტექნოლოგიური ინოვაციების ლიდერებს.მონაწილე კომპანიებს შესაძლებლობა ექნებათ, წარმოადგინონ საკუთარი პროდუქტი და მომსახურება, დაუკავშირდნენ მიზნობრივ ჯგუფებს, ინდუსტრიის პროფესიონალებს და პოტენციურ შემსყიდველებს. ღონისძიება განსაკუთრებულ შესაძლებლობას სთავაზობს დაინტერესებულ მხარეებს, დაამყარონ ახალი კონტაქტები და ხელი შეუწყონ ურთიერთთანამშრომლობას.მიმდინარე წელს გამოფენაში მონაწილეობას მიიღებს 50-მდე ადგილობრივი და საერთაშორისო კომპანია. ღონისძიების მიზანია წარმოაჩინოს სფეროს შესაძლებლობები და დაეხმაროს საქართველოსა და რეგიონში მომუშავე კომპანიებს, ეფექტურად ჩაერთონ ეკონომიკური წინსვლის პროცესში.გამოფენის თემატიკა და სიახლეებიდამთვალიერებელს შესაძლებლობა ექნება, გაეცნოს ინდუსტრიის უახლეს მიღწევებსა და პროდუქციას, მათ შორის:●თანამედროვე სასოფლო-სამეურნეო ტექნიკა, სასათბურე და სარწყავი სისტემები;●სარგავი და სათესლე მასალები, უახლესი ტიპის სასუქები და პესტიციდები;●საწარმოო აღჭურვილობა, შესაფუთი და ლოჯისტიკისთვის განკუთვნილი მასალები;●კვების მრეწველობის მრავალფეროვანი პროდუქცია.საერთაშორისო კონფერენცია და გამოცდილების გაზიარებაგამოფენის პარალელურად გაიმართება სოფლის მეურნეობისა და კვების მრეწველობის საერთაშორისო კონფერენცია, სადაც დარგის წამყვანი ექსპერტები აქტუალურ საკითხებს განიხილავენ. ღონისძიების მნიშვნელოვან კომპონენტს წარმოადგენს ცოდნისა და საერთაშორისო გამოცდილების გაზიარება, რაც ადგილობრივი ბიზნესების განვითარებას უწყობს ხელს.დასწრება და დეტალებიგამოფენაზე დასწრება თავისუფალია. სტუმრებს შესაძლებლობა ექნებათ, დაათვალიერონ ექსპოზიცია და დაესწრონ ღონისძიებებს:●თარიღი: 13-14 ნოემბერი●სამუშაო საათები: 11:00-დან 18:00 საათამდე●ადგილმდებარეობა: გამოფენების ცენტრი "ექსპოჯორჯია"Agro/Food/Drink/Tech Expo წარმოადგენს უნიკალურ სივრცეს ინდუსტრიის წარმომადგენლებისთვის, რათა დაამყარონ სტრატეგიული პარტნიორობა, გაეცნონ გლობალურ ტენდენციებს და შეარჩიონ საუკეთესო ინოვაციური გადაწყვეტილებები საკუთარი ბიზნესისთვის. 

1792519878

სელფი კიბოს პროგნოზისთვის - როგორ შეიძლება დაეხმაროს ხელოვნური ინტელექტი ექიმებს

ხელოვნური ინტელექტის ახალ სისტემას კიბოს მქონე პაციენტის სახის ერთი ფოტოს საფუძველზე მისი ბიოლოგიური ასაკისა და გადარჩენის ალბათობის შეფასება შეუძლია. კვლევა ამერიკელმა სპეციალისტებმა ჩაატარეს.როგორც ბრიტანული გამოცემა The Guardian წერს, ტექნოლოგიამ შესაძლოა ექიმებს პაციენტის ჯანმრთელობის მდგომარეობის შეფასებასა და მკურნალობის სტრატეგიის შერჩევაში დაეხმაროს.სისტემა მასაჩუსეტსის შტატში მოქმედი აკადემიური სამედიცინო ქსელის, Mass General Brigham-ის მკვლევრებმა შეიმუშავეს. ხელოვნური ინტელექტი 40 მილიონზე მეტ სახის ფოტოზე გაწვრთნეს, რომლებიც სხვადასხვა ასაკისა და ეთნიკური ჯგუფის წარმომადგენლებს ეკუთვნოდა.კვლევის ფარგლებში შეიქმნა ორი ურთიერთშემავსებელი ინსტრუმენტი — FAHR-FaceAge და FAHR-FaceSurvival. პირველი ადამიანის ბიოლოგიურ ასაკს აფასებს, ანუ იმას, თუ რამდენი წლისად გამოიყურება ის რეალურ ასაკთან შედარებით, ხოლო მეორე კიბოს მქონე პაციენტის გადარჩენის ალბათობას უშუალოდ სახის ფოტოს საფუძველზე პროგნოზირებს.მკვლევრების განმარტებით, ალგორითმები სახის სხვადასხვა უბანს აანალიზებს. FAHR-FaceAge ყურადღებას ამახვილებს ცხვირის გვერდებიდან ტუჩის კუთხეებისკენ მიმართულ ნაოჭებზე, შუბლისა და საფეთქლების მიდამოზე. FAHR-FaceSurvival კი თვალების ქვედა არესა და ცხვირის ზემოთა ნაწილს აფასებს.კვლევის ერთ-ერთი მნიშვნელოვანი შედეგი ბიოლოგიურ ასაკსა და სიკვდილიანობის რისკს შორის კავშირს ეხება. სხივური თერაპიის კურსის გავლისას შესწავლილ პაციენტებს შორის, ისინი, რომლებიც ხელოვნური ინტელექტის შეფასებით რეალურ ასაკზე სულ მცირე ხუთი წლით უფროსად გამოიყურებოდნენ, დაკვირვების დაახლოებით ოთხწლიანი პერიოდის განმავლობაში სიკვდილის 21%-ით უფრო მაღალი რისკის ჯგუფში აღმოჩნდნენ. ამის საპირისპიროდ, პაციენტებს, რომლებიც რეალურ ასაკზე სულ მცირე ხუთი წლით ახალგაზრდად გამოიყურებოდნენ, სიკვდილის რისკი 17%-ით ნაკლები ჰქონდათ.მკვლევრების აზრით, სახის ფოტოს ანალიზმა შესაძლოა ექიმებს დამატებითი ინფორმაცია მიაწოდოს პაციენტის ფიზიკური მდგომარეობის, ორგანიზმის გამძლეობისა და მკურნალობის ატანის შესაძლო უნარის შესახებ. ეს განსაკუთრებით მნიშვნელოვანია მაშინ, როდესაც სპეციალისტებმა უნდა გადაწყვიტონ, რამდენად მიზანშეწონილია ინტენსიური მკურნალობა, მათ შორის ოპერაცია, სხივური თერაპია ან მედიკამენტური მკურნალობა.კვლევის ერთ-ერთი თანაავტორის, რადიაციული ონკოლოგის, რაიმონდ მაკის განცხადებით, მიზანი სახის ფოტოზე დაფუძნებული შეფასების ისეთი მეთოდის შექმნაა, რომელიც ექიმებს პერსონალიზებული გადაწყვეტილებების მიღებაში დაეხმარება და მათ პროფესიულ განსჯას არ ჩაანაცვლებს.კვლევამ ასევე აჩვენა, რომ ცხოვრების ზოგიერთი წესი სახის დაჩქარებულ დაბერებასთან შეიძლება იყოს დაკავშირებული. მათ შორის მკვლევრები ალკოჰოლის ჭარბ მოხმარებას, ნარკოტიკების გამოყენებასა და მოწევას ასახელებენ.მიუხედავად იმედისმომცემი შედეგებისა, სპეციალისტები ხაზს უსვამენ, რომ ტექნოლოგიის ფართოდ გამოყენებამდე დამატებითი კვლევები და ვალიდაციაა საჭირო. ამ ეტაპზე ხელოვნური ინტელექტის შეფასება ექიმის მიერ პაციენტის მდგომარეობის სრულფასოვან გამოკვლევას ვერ ჩაანაცვლებს.კვლევის დეტალები სამეცნიერო ჟურნალ The Lancet Digital Health-ში გამოქვეყნდა.

1792503180

ნაწლავის ქრონიკული ანთების სამკურნალოდ ახალი აბი გამოსცადეს - რა შედეგები აჩვენა კვლევამ

ახალი პრეპარატი შესაძლოა წყლულოვანი კოლიტის მქონე პაციენტებისთვის მკურნალობის დამატებითი შესაძლებლობა გახდეს. კლინიკური კვლევის შედეგებით, პრეპარატმა სიმპტომების გაუმჯობესებისა და დაავადების აქტივობის შემცირების მხრივ პლაცებოზე უკეთესი შედეგები აჩვენა.ჟურნალ The New England Journal of Medicine-ში 2026 წლის ოქტომბერში გამოქვეყნებული კვლევის მიხედვით, მეცნიერებმა პრეპარატ icotrokinra-ს ეფექტიანობა წყლულოვანი კოლიტის მქონე ზრდასრულ პაციენტებში შეისწავლეს. კვლევაში 252 ადამიანი მონაწილეობდა, რომლებსაც დაავადების საშუალო ან მძიმე ფორმა ჰქონდათ.წყლულოვანი კოლიტი ნაწლავის ქრონიკული ანთებითი დაავადებაა, რომელიც მსხვილი ნაწლავის ლორწოვან გარსს აზიანებს. მისთვის დამახასიათებელია მუცლის ტკივილი, დიარეა, ნაწლავიდან სისხლდენა და დაავადების გამწვავების პერიოდები.როგორ მუშაობს ახალი პრეპარატი?Icotrokinra იმუნურ სისტემაში მოქმედი ინტერლეიკინ-23-ის (IL-23) რეცეპტორს ბლოკავს. ეს ცილა ანთებითი პროცესების რეგულირებაში მონაწილეობს, მისი მოქმედების შეზღუდვა კი შესაძლოა ნაწლავში ანთების შემცირებას დაეხმაროს.პრეპარატის ერთ-ერთი მნიშვნელოვანი თავისებურება ისაა, რომ მისი მიღება პერორალურად, აბის სახით არის შესაძლებელი. ეს განსხვავდება IL-23-ის გზაზე მოქმედი ზოგიერთი არსებული მკურნალობისგან, რომლებიც ინექციით ან ინფუზიით ტარდება.რა აჩვენა კვლევამ?მონაწილეები ყოველდღიურად იღებდნენ პრეპარატის სხვადასხვა დოზას ან პლაცებოს. მკურნალობის მე-12 კვირას კლინიკური პასუხი დაფიქსირდა:400 მგ დოზის მიმღებთა 63%-ში;200 მგ დოზის მიმღებთა 58%-ში;100 მგ დოზის მიმღებთა 55%-ში;პლაცებოს ჯგუფის 27%-ში.ყველა დოზის შემთხვევაში კლინიკური პასუხის მაჩვენებელი პლაცებოს ჯგუფთან შედარებით მნიშვნელოვნად მაღალი იყო. ყველაზე მაღალი დოზის ჯგუფში დაავადების კლინიკური რემისია პაციენტთა 30%-ში დაფიქსირდა, პლაცებოს ჯგუფში კი ეს მაჩვენებელი 11% იყო. რას ნიშნავს ეს პაციენტებისთვის?შედეგები მიუთითებს, რომ პრეპარატმა შესაძლოა წყლულოვანი კოლიტის მკურნალობის ახალი მიმართულება შექმნას, განსაკუთრებით იმ პაციენტებისთვის, რომლებსაც არსებული მკურნალობა საკმარისად არ ეხმარება.თუმცა კვლევა მეორე ფაზის კლინიკურ გამოცდას წარმოადგენდა და მისი შედეგები დამატებით დადასტურებას საჭიროებს. მიუხედავად იმედის მომცემი მონაცემებისა, ჯერ ნაადრევია იმის თქმა, რომ პრეპარატი დაავადებას საბოლოოდ კურნავს ან ყველა პაციენტისთვის ეფექტიანი იქნება.

1792348770

უნიკალური ოპერაცია - ცოცხალი ჭია ადამიანის თვალში, რომლის ორგანიზმში მოსახვედრად შესაძლოა მწერის ერთი ნაკბენიც საკმარისი აღმოჩნდეს

იშვიათი დილოფილარია ექიმებმა პაციენტის თვალის ბუდიდან ამოიყვანეს.თეორიული ცნობებით, ეს პარაზიტი ადამიანის ორგანიზმში დასნებოვნებული მწერის ნაკბენით ხვდება, ძირითადი გადამტანი არის კოღო. ჰელმითები მიგრირებენ კანქვეშა ქსოვილებში და მათი მაქსიმალური სიგრძე შეიძლება იყოს 17 სანტიმეტრი.თუმცა ამგვარი ლარვების ორგანიზმში მოხვედრის შემთხვევები იმდენად იშვიათია, რომ მაგალითად, საქართველოს მედიცინის ისტორიაში ამის დადასტურებული ანამნეზი ამ დრომდე არ ყოფილა.ლაშა ჭულიხაძეს მწერის კბენის ეპიზოდი არ ახსენდება, მან ოფთალმოლოგს უბრალოდ თვალის ტკივილის ჩივილით მიმართა.მიუხედავად იმისა, რომ თვალში წარმოქმნილი კაფსულური წანაზარდი ძალიან ჰგავდა სხვა დაავადებასაც, ექიმმა ეჭვი მაინც იშვიათი პარაზიტის შემთხვევაზე მიიტანა და მართალი აღმოჩნდა.უნიკალურ ოპერაციას წინ რამდენიმე კვირით უსწრებდა ექიმის მიერ მომზადებული სტატია სწორედ დილოფილარიის ჰელმითებზე, როგორც უიშვიათეს კლინიკურ შემთხვევაზე.დამუშავებულმა სტატიამ ექიმს დიაგნოზის დასმა გაუმარტივა, მაგრამ ყველაზე მეტად გამართლება აღმოჩნდა პაციენტისთვის.ცუდი შედეგი შეიძლებოდა ყოფილიყო - თვალის დაკარგვა ან კიდევ უარესი - ლეტალური გამოსავალი, თუ მოხდებოდა პარაზიტის მიგრაცია თავის ტვინში ან გულსისხლძარღვთა სისტემაში, თუმცა საუნივერსიტეტო კლინიკის ექიმებმა უნიკალური, თითქმის 2 საათიანი ოპერაცია ისე ჩაატარეს, რომ პაციენტს თვალიც შეუნარჩუნეს და მზერაც.ეს შემთხვევა დილოფილარიის ჰელმითების იშვიათი, მაგრამ რეალური შემთხვევების სტატისტიკას შეემატა. ამ შემთხვევის შესახებ ასწავლიან სტუდენტებსაც და იქნება მაგალითი, რომ იშვიათად, მაგრამ მაინც, მწერის ნაკბენიც შეიძლება  მძიმე გართულებების მიზეზი გახდეს.

1792318500

რა კავშირი შეიძლება არსებობდეს ქიმიურ ნივთიერებებსა და აუტიზმს შორის - მეცნიერებმა სარძევე კბილები შეისწავლეს

აუტიზმის მქონე ბავშვების კბილებში 19 პოტენციურად ტოქსიკური ქიმიური ნივთიერების მაღალი კონცენტრაცია აღმოაჩინეს - ახალი კვლევა! ჟურნალ Neurotoxicology and Teratology-ში გამოქვეყნებული ახალი საპილოტე კვლევა ყურადღებას აქცევს გარემო ფაქტორებისა და აუტიზმის შესაძლო კავშირს. ტეხასის უნივერსიტეტის მკვლევრებმა სარძევე კბილების ანალიზის ინოვაციური მეთოდი გამოიყენეს, რომელიც ორგანიზმში ტოქსიკური ნივთიერებების ხანგრძლივ ზემოქმედებას ზომავს. რა აჩვენა კვლევამ?გრძელვადიანი „ქიმიური ჩანაწერი“: განსხვავებით სისხლისა და შარდის მოკლევადიანი ტესტებისგან, სარძევე კბილები ინახავს ინფორმაციას ნაყოფის განვითარების მე-4 თვიდან დაახლოებით 3 წლის ასაკამდე მიღებული ტოქსინების შესახებ.ტოქსიკური ნაერთები: შესწავლილ ნიმუშებში საშუალოდ 300-მდე ტოქსიკანტი გამოვლინდა. მათ შორის 60 ძირითადი ნაერთიდან, აბსოლუტური უმეტესობა (95%) მაღალი კონცენტრაციით აუტიზმის მქონე ბავშვების კბილებში აღმოჩნდა, ხოლო 19-მა ნივთიერებამ სტატისტიკური მნიშვნელოვანების კრიტერიუმი დააკმაყოფილა.დრამატული სხვაობა: მაგალითად, ბენზილბენზოატი (რომელიც გამოიყენება ჰიგიენურ საშუალებებსში, საკვები დანამატის სახით და ტილებისა და მუნის სამკურნალო საშუალებებში) აუტიზმის მქონე ბავშვების ჯგუფში 722%-ით მაღალი კონცენტრაციით გამოვლინდა.მკვლევრები ხაზს უსვამენ, რომ ეს კვლევა არ ამტკიცებს იმას, თითქოს კონკრეტული ქიმიკატები უშუალოდ იწვევდეს აუტიზმს, თუმცა ის ცხადყოფს მცირეწლოვან ბავშვებსა და ორსულებში ყოველდღიური ტოქსინების ზემოქმედების შემცირების პრიორიტეტულობას!

1792309680

ალცჰაიმერის მკურნალობის ახალი გზა - მკვლევრებმა იმედისმომცემი შედეგები მიიღეს

მეცნიერებმა ალცჰაიმერის დაავადების კვლევაში ახალი პერსპექტიული სამიზნე - EPHX2 ცილა გამოავლინეს, რომლის დათრგუნვამ შესაძლოა დაავადებასთან დაკავშირებული ტვინის დაზიანებისა და ანთებითი პროცესების შემცირებაში მნიშვნელოვანი როლი შეასრულოს.კვლევა ჟურნალ Nature Neuroscience-ში გამოქვეყნდა. მკვლევრებმა გენეტიკური მონაცემები, პაციენტების სამედიცინო ჩანაწერები და ლაბორატორიული ექსპერიმენტების შედეგები გააერთიანეს, რათა დაავადების მკურნალობისთვის ახალი სამიზნეები გამოევლინათ.კვლევის მიხედვით, EPHX2 ცილის მომატებული დონე ალცჰაიმერის დაავადების გაზრდილ რისკთან იყო დაკავშირებული. მეცნიერებმა ლაბორატორიულ ექსპერიმენტებში შეისწავლეს ამ ცილის დამთრგუნველი ნივთიერების მოქმედებაც. ალცჰაიმერის დაავადების მოდელის მქონე თაგვებში მკურნალობამ შეამცირა ტვინში ამილოიდური ცილების დაგროვება და ანთება, ამასთან, გაუმჯობესდა ცხოველების შედეგები კოგნიტურ ტესტებში.მკვლევრებმა ასევე გააანალიზეს მსუბუქი კოგნიტური დარღვევების მქონე 111 680 ადამიანის სამედიცინო მონაცემები და გამოავლინეს მედიკამენტები, რომელთა გამოყენებაც ალცჰაიმერის დაავადების შემცირებულ სიხშირესთან იყო დაკავშირებული.მიუხედავად იმედისმომცემი შედეგებისა, აღმოჩენა ჯერ არ ნიშნავს, რომ ახალი მკურნალობა ადამიანებში ეფექტიანად დადასტურებულია. დამატებითი კლინიკური კვლევებია საჭირო იმის გასარკვევად, შეძლებს თუ არა EPHX2-ის დათრგუნვა დაავადების პროგრესირების შენელებას ან პრევენციას.კვლევა მეცნიერებს ალცჰაიმერის დაავადების მექანიზმების უკეთ გაგებასა და მომავალში მკურნალობის ახალი მეთოდების შემუშავებაში შესაძლოა დაეხმაროს.

1792266234

დედამიწამ კოსმოსის სიღრმეებიდან საიდუმლოებით მოცული სიგნალი მიიღო - ვინ გამოაგზავნა ის

ასტრონომებმა აღმოაჩინეს დღეისათვის ყველაზე დაშორებული სწრაფი რადიოანათება (FRB), რომელიც წარმოიქმნა მაშინ, როდესაც სამყარო სულ რაღაც 3 მილიარდი წლის იყო. ყველაზე დიდ სიურპრიზად მისი მასპინძელი გალაქტიკა იქცა: ვარსკვლავების დიდი სისტემის სანაცვლოდ, მკვლევრებმა აღმოაჩინეს პატარა ჯუჯა გალაქტიკა, რომელშიც აქტიურად ყალიბდებიან ვარსკვლავები, წერს Science.სიგნალმა მიიღო აღნიშვნა FRB 20240304B. ის გრძელდებოდა წამის მხოლოდ მეათასედი, თუმცა დედამიწამდე მოღწევამდე უზარმაზარი მანძილი გაიარა. აღმოჩენა ასტრონომებს დაეხმარება უკეთ გაიგონ სწრაფი რადიოანათებების წარმოშობა — კოსმოსის ერთ-ერთი ყველაზე ამოუცნობი ფენომენი.საიდან მოვიდა საიდუმლოებით მოცული სიგნალი?სწრაფი რადიოანათებები — ეს არის რადიოტალღების მოკლე იმპულსები, რომლებიც შორეული კოსმოსიდან მოდის. ასეთი სიგნალების ექსტრემალურად მცირე ხანგრძლივობისა და არაპროგნოზირებადობის გამო, მათი წარმოშობის ადგილის დადგენა რთულია. 2007 წელს პირველი ასეთი ანათების აღმოჩენის შემდეგ, ასტრონომებს დღემდე არ უპოვიათ მათი ბუნების საბოლოო ახსნა.„სწრაფი რადიოანათებები საინტერესოა იმით, რომ ჩვენ არ ვიცით, რა წარმოქმნის მათ. გვაქვს თეორიები იმის შესახებ, თუ რომელი ობიექტები ქმნიან მათ, მაგრამ არ გვაქვს დამაჯერებელი მტკიცებულებები“, - განმარტა კვლევის წამყვანმა ავტორმა, მანიშა კალებმა, სიდნეის უნივერსიტეტის რადიოასტრონომმა და ასტროფიზიკოსმა.სიგნალი FRB 20240304B აღმოჩენილ იქნა 2024 წლის მარტში, სამხრეთ აფრიკაში განთავსებული რადიოტელესკოპ „მირკატის“ მეშვეობით. ამის შემდეგ მკვლევრებმა ცის შესაბამისი მონაკვეთისკენ მიმართეს მიწისზედა ტელესკოპები, რათა ეპოვათ გალაქტიკა, საიდანაც ის მოვიდა. თუმცა ამ დაკვირვებებმა შედეგი არ გამოიღო.მაშინ მეცნიერებმა გამოიყენეს ჯეიმს ვების კოსმოსური ტელესკოპი, რომელიც ინფრაწითელი გამოსხივებისადმი ექსტრემალურად მაღალი მგრძნობელობით გამოირჩევა.შედეგმა მკვლევრები გაოცა. ისინი ელოდნენ, რომ დაინახავდნენ დიდ გალაქტიკას მრავალრიცხოვანი ვარსკვლავებით, თუმცა აღმოაჩინეს პატარა ჯუჯა გალაქტიკა, რომელშიც ვარსკვლავთწარმოქმნის აქტიური პროცესი მიმდინარეობს.„გვეგონა, რომ ეს იქნებოდა დიდი, კარგად ჩამოყალიბებული გალაქტიკა მრავალი ვარსკვლავით, მის სანაცვლოდ კი აღმოჩნდა პატარა ჯუჯა გალაქტიკა, თუმცა მასში ვარსკვლავები აქტიურად ყალიბდებოდნენ“, — განაცხადა კალებმა.ამ გალაქტიკის მასა დაახლოებით 1000-ჯერ ნაკლებია, ვიდრე ასტრონომები ელოდნენ. ამავდროულად, ის ექსტრემალურად ახალგაზრდაა: მისი ვარსკვლავური მასის დაახლოებით 90% ბოლო 30 მილიონი წლის განმავლობაში ჩამოყალიბდა.ასეთი მახასიათებლები მკვლევრებს დაეხმარა, რადიოანათების წყაროს როლში ერთ-ერთ ყველაზე სავარაუდო კანდიდატად მაგნეტარი განეხილათ.მაგნეტარები — ეს არის ნეიტრონული ვარსკვლავების სახეობა ექსტრემალურად ძლიერი მაგნიტური ველებით. მათ შეუძლიათ ძალიან მოკლე დროში ენერგიის მნიშვნელოვანი რაოდენობა გამოათავისუფლონ. არსებობს სწრაფი რადიოანათებების სხვა სავარაუდო ახსნაც — ორი ნეიტრონული ვარსკვლავის შეჯახება. თუმცა ასეთ სისტემებს შეჯახებამდე შეუძლიათ მილიარდობით წლის განმავლობაში იბრუნონ ერთმანეთის გარშემო. ამიტომ ეს სცენარი ნაკლებად ეთანხმება იმ გალაქტიკის ახალგაზრდა ასაკს, რომელშიც FRB 20240304B აღმოაჩინეს.მაგნეტარებს კი შეუძლიათ ჩამოყალიბდნენ და მაგნიტური ენერგია გამოათავისუფლონ მილიონობით წლის განმავლობაში, რაც ამ ვერსიას უფრო დამაჯერებელს ხდის.

1792237440

პაწაწინა რობოტები, რომლებსაც გულის გადარჩენა შეუძლიათ - მეცნიერების ახალი აღმოჩენა

მეცნიერები გულის ინფექციების მკურნალობის ახალი მეთოდის შექმნაზე მუშაობენ. ერთ-ერთი პერსპექტიული მიმართულება მიკროსკოპული რობოტების გამოყენებაა, რომლებსაც წამლის ორგანიზმში კონკრეტულ ადგილამდე მიტანა შეეძლებათ. ტექნოლოგიის მიზანია მკურნალობის სიზუსტის გაზრდა და ჯანსაღ ქსოვილებზე არასასურველი ზემოქმედების შემცირება.გულის ინფექციები, მათ შორის ინფექციური ენდოკარდიტი, სერიოზულ საფრთხეს წარმოადგენს. ამ დროს მიკროორგანიზმები გულის შიდა გარსსა და სარქველებზე იწვევს ანთებას, რაც ზოგჯერ მძიმე გართულებებს განაპირობებს. მკურნალობა ხშირად ხანგრძლივ ანტიბიოტიკოთერაპიას, ხოლო გარკვეულ შემთხვევებში ქირურგიულ ჩარევასაც მოითხოვს.პაწაწინა რობოტების იდეა სწორედ წამლის მიზანმიმართულ მიწოდებას უკავშირდება. ასეთი სისტემები შეიძლება შეიქმნას ისე, რომ მათ ორგანიზმში გადაადგილება და საჭირო ადგილას პრეპარატის გამოყოფა შეძლონ. თეორიულად, ამ მიდგომამ შესაძლოა გააუმჯობესოს წამლის მიწოდება ინფექციის კერაში და შეამციროს პრეპარატის ზემოქმედება სხვა ქსოვილებზე.თუმცა, მნიშვნელოვანია აღინიშნოს, რომ მსგავსი ტექნოლოგიების გამოყენება გულის ინფექციების სამკურნალოდ ჯერ კიდევ კვლევის მიმართულებაა. მათი უსაფრთხოება, ეფექტიანობა და ადამიანებში გამოყენების შესაძლებლობა დამატებით შესწავლას საჭიროებს.თუ ტექნოლოგია წარმატებით განვითარდა, მომავალში ის შესაძლოა ინფექციების მკურნალობის უფრო ზუსტი და პერსონალიზებული მეთოდების შექმნას დაეხმაროს.

1792048440

მეცნიერულად დადასტურდა, რომ ძაღლებს ადამიანის ენა ესმით

ჟურნალ PLOS ONE-ში გამოქვეყნებული კვლევის თანახმად, ძაღლებს შეუძლიათ, გარკვეული სიტყვები ამოიცნონ და მათ შესაბამისი ქცევით უპასუხონ. აღმოჩენა მიუთითებს, რომ ოთხფეხა მეგობრები მხოლოდ ადამიანის ჟესტებსა და ხმის ტონს არ ეყრდნობიან.კვლევის ფარგლებში მეცნიერებმა ხმოვანი ღილაკების გამოყენებას მიჩვეული ძაღლები შეისწავლეს. ექსპერიმენტებმა აჩვენა, რომ ცხოველები სიტყვებზე - მათ შორის, „თამაში“ და „გარეთ“ - რეაგირებდნენ მაშინაც კი, როდესაც მათ პატრონის ნაცვლად უცხო ადამიანი წარმოთქვამდა ან ღილაკის საშუალებით ისმოდა.კვლევაში ორი ექსპერიმენტი ჩატარდა, რომლებშიც ჯამში 59 ძაღლი მონაწილეობდა. მიღებული შედეგები აძლიერებს მოსაზრებას, რომ ძაღლებს შეუძლიათ სიტყვების მნიშვნელობის დამუშავება და არა მხოლოდ ადამიანის თანმხლებ სიგნალებზე რეაგირება.მეცნიერების აზრით, ეს აღმოჩენა ადამიანისა და ძაღლის კომუნიკაციის უკეთ შესწავლაში დაგვეხმარება. მიუხედავად ამისა, კვლევა არ ნიშნავს, რომ ძაღლებს ადამიანის ენა სრულად ესმით. მათ აქვთ უნარი, კონკრეტული სიტყვები ამოიცნონ.

1791986340

სისხლის ანალიზით შესაძლოა კიბოს განვითარების რისკის გამოვლენა წლებით ადრე გახდეს შესაძლებელი - მეცნიერების ახალი აღმოჩენა

მეცნიერებმა სისხლში ისეთი ცვლილებები აღმოაჩინეს, რომლებიც შესაძლოა კიბოს განვითარების მომატებულ რისკზე დაავადების დიაგნოსტირებამდე რამდენიმე წლით ადრე მიანიშნებდეს. ახალი კვლევის თანახმად, ეს მეთოდი განსაკუთრებით პერსპექტიულია პროსტატის კიბოს შემთხვევაში, რადგან გარკვეული ცვლილებების გამოვლენა დიაგნოზის დასმამდე რვა წლით ადრეც არის შესაძლებელი.კვლევის შედეგები სამეცნიერო ჟურნალ Cell Genomics-ში გამოქვეყნდა.მეცნიერების განმარტებით, კიბოს ადრეულ ეტაპზე გამოვლენა განსაკუთრებით მნიშვნელოვანია, რადგან დაავადების მკურნალობა, როგორც წესი, გაცილებით მარტივია მაშინ, როდესაც სიმსივნე ჯერ კიდევ არ არის გავრცელებული სხვა ქსოვილებსა და ორგანოებზე.კვლევის ფარგლებში მეცნიერებმა 491 სისხლის პლაზმის ნიმუში შეისწავლეს. მათ შორის 171 ეკუთვნოდა ადამიანებს, რომლებსაც მოგვიანებით ძუძუს კიბო დაუდგინდათ, 93 - პროსტატის კიბოს მქონე პაციენტებს, ხოლო 227 - ადამიანებს, რომლებსაც კიბო არ ჰქონდათ.აღსანიშნავია, რომ სისხლის ნიმუშები დაავადების დიაგნოსტირებამდე ორი კვირიდან ცხრა წლამდე პერიოდში იყო აღებული.მკვლევრებმა ასევე გამოიყენეს კანადაში ჩატარებული ფართომასშტაბიანი კვლევის მონაცემები, რომელშიც 40 000-ზე მეტი ადამიანი მონაწილეობდა. ეს ინფორმაცია კანადის ონკოლოგიურ რეესტრში არსებულ სამედიცინო ჩანაწერებს შეადარეს.ამ გზით მეცნიერებმა შეძლეს იმ ადამიანების გამოვლენა, რომლებსაც კვლევის დასაწყისში კიბო არ ჰქონდათ, თუმცა მოგვიანებით დაავადება განუვითარდათ.კვლევისას გათვალისწინებული იყო მონაწილეთა ასაკი, სქესი, ცხოვრების წესი, ალკოჰოლის მოხმარება, მოწევის ისტორია და ჯანმრთელობასთან დაკავშირებული სხვა ფაქტორები.მეცნიერებმა ყურადღება გაამახვილეს სისხლში არსებულ დნმ-ის მცირე ფრაგმენტებზე. მათ შეისწავლეს ამ დნმ-ის ქიმიური ცვლილებები, კერძოდ, ე.წ. მეთილაცია.მარტივად რომ ვთქვათ, მეთილაცია არის პროცესი, რომელიც გავლენას ახდენს გენების აქტივობაზე. ამ ცვლილებების შესწავლა მეცნიერებს ეხმარება უკეთ გაიგონ, რა პროცესები მიმდინარეობს ორგანიზმში.მკვლევრების შეფასებით, კვლევის შედეგები აჩვენებს, რომ მომავალში სისხლის ანალიზი შესაძლოა კიბოს განვითარების მომატებული რისკის ადრეული შეფასების ერთ-ერთი დამატებითი საშუალება გახდეს.თუმცა მეცნიერები ხაზს უსვამენ, რომ მეთოდი ჯერ კიდევ კვლევის ეტაპზეა და მისი ეფექტიანობის დასადასტურებლად დამატებითი, უფრო ფართომასშტაბიანი კვლევებია საჭირო.