1781548909

ზაფხულში დაბადებულ კაცებს დეპრესიის განვითარების უფრო მაღალი რისკი აქვთ - კვლევის შედეგები

ზაფხულში დაბადებულ კაცებს დეპრესიის განვითარების უფრო მაღალი რისკი შეიძლება ჰქონდეთ — ასეთ დასკვნამდე კვანტლენის პოლიტექნიკური უნივერსიტეტის მკვლევრები მივიდნენ.კვლევის ფარგლებში 303 ზრდასრული ადამიანი გამოიკითხა. მონაწილეებმა შეავსეს კითხვარები, რომლებიც შფოთვისა და დეპრესიის სიმპტომების შესაფასებლად გამოიყენება. ასაკისა და შემოსავლის ფაქტორების გათვალისწინების შემდეგ, მეცნიერებმა დაადგინეს, რომ ზაფხულში დაბადებულ მამაკაცებში დეპრესიის სიმპტომები უფრო ხშირად ფიქსირდებოდა, ვიდრე სხვა სეზონებში დაბადებულ კაცებში.კვლევის ავტორის, მაიკლ მაკკონენის თქმით, შესაძლოა, ეს კავშირი ორსულობის პერიოდში გარემო ფაქტორების ზემოქმედებას უკავშირდებოდეს. მეცნიერები ვარაუდობენ, რომ ტემპერატურამ, მზის შუქის რაოდენობამ, დედის კვებამ და ჰორმონულმა ცვლილებებმა შეიძლება ბავშვის მომავალ ფსიქიკურ ჯანმრთელობაზე გავლენა მოახდინოს.თუმცა მკვლევრები ხაზს უსვამენ, რომ კვლევა მხოლოდ კავშირს აჩვენებს და არ ადასტურებს, რომ ზაფხულში დაბადება პირდაპირ იწვევს დეპრესიის რისკის ზრდას. გარდა ამისა, მონაწილეთა დიდი ნაწილი სტუდენტი იყო, ამიტომ შედეგების დასადასტურებლად დამატებითი და უფრო მასშტაბური კვლევებია საჭირო.კვლევა სამეცნიერო ჟურნალ PLOS Mental Health-ში გამოქვეყნდა.

1781544788

ხელოვნურმა ინტელექტმა უნივერსალური ვაქცინა შექმნა, რომელიც ადამიანებზე გამოცადეს - რა შედეგი აჩვენა

კემბრიჯის უნივერსიტეტის მკვლევრებმა ხელოვნური ინტელექტის გამოყენებით შექმნეს ახალი ტიპის ვაქცინა, რომლის მთავარი კომპონენტი მთლიანად AI-მ შეიმუშავა. ინოვაციური პრეპარატი უკვე ადამიანებზე იტესტება და მეცნიერები იმედოვნებენ, რომ მომავალში ის შეძლებს დაცვას არა მხოლოდ COVID-19-ის ყველა ცნობილი შტამისგან, არამედ კორონავირუსების იმ სახეობებისგანაც, რომლებიც ჯერ ადამიანებში არ გავრცელებულა, თუმცა პოტენციურად პანდემიის გამოწვევა შეუძლიათ. კვლევა სამეცნიერო ჟურნალ Journal of Infection-ში გამოქვეყნდა.ტრადიციული ვაქცინები, როგორც წესი, კონკრეტული ვირუსის ამოცნობას ასწავლის იმუნურ სისტემას, თუმცა ვირუსების მუდმივი მუტაციის გამო მათი ეფექტიანობა დროთა განმავლობაში მცირდება. ხელოვნურმა ინტელექტმა ათასობით მონათესავე კორონავირუსის გენეტიკური მონაცემი გააანალიზა და გამოავლინა ის მახასიათებლები, რომლებიც სხვადასხვა შტამში თითქმის უცვლელად არის შენარჩუნებული. სწორედ ამ საერთო ელემენტებზე დაფუძნდა ახალი ვაქცინა.განსხვავებით COVID-19-ის დროს ფართოდ გამოყენებული mRNA ვაქცინებისგან, ახალი პრეპარატი დნმ-ის ტექნოლოგიას იყენებს. მეცნიერების თქმით, ასეთი ვაქცინები უფრო სტაბილურია, მათი შენახვა და ტრანსპორტირება შედარებით მარტივია, რაც განსაკუთრებით მნიშვნელოვანია იმ ქვეყნებისთვის, სადაც სპეციალური სამაცივრო ინფრასტრუქტურა შეზღუდულია.პირველმა კლინიკურმა ცდებმა აჩვენა, რომ ვაქცინა უსაფრთხოა და ორგანიზმში ისეთი ანტისხეულების წარმოქმნას იწვევს, რომლებიც კორონავირუსების სხვადასხვა წარმომადგენელს ცნობენ. მიუხედავად ამისა, სპეციალისტები აღნიშნავენ, რომ საჭიროა უფრო მასშტაბური კვლევები, რათა დადგინდეს, რამდენად ეფექტიანად იცავს ის რეალურ პირობებში ინფექციისგან და რამდენ ხანს ნარჩუნდება მიღებული იმუნიტეტი.მკვლევრები მიიჩნევენ, რომ მსგავსი უნივერსალური ვაქცინები მომავალში შეიძლება გადამწყვეტ იარაღად იქცეს არა მხოლოდ კორონავირუსების, არამედ გრიპისა და სხვა სწრაფად ცვალებადი ვირუსების წინააღმდეგ ბრძოლაში. 

1781541150

კალიფორნიაში დამანგრეველი მიწისძვრაა მოსალოდნელი - გეოლოგებმა ახალი კვლევა გამოაქვეყნეს

სამხრეთ კალიფორნიაში, სადაც ერთმანეთს ორი ძირითადი ტექტონიკური რღვევის სისტემა - სან-ანდრეასი და სან-ხასინტო კვეთს, დედამიწის ქერქში ბოლო ათასწლეულის განმავლობაში ერთ-ერთი ყველაზე მაღალი სეისმური დატვირთვა დაგროვდა. ამის შესახებ ახალი კვლევა მიუთითებს, რომელიც ჟურნალ Journal of Geophysical Research-ში გამოქვეყნდა.მეცნიერების შეფასებით, რეგიონში ამჟამად გაცილებით მეტი ენერგიაა დაგროვებული, ვიდრე ბოლო 1000 წლის განმავლობაში ყოფილა. ეს გარემოება დამანგრეველი მიწისძვრების გაზრდილ საფრთხეზე მიანიშნებს, თუმცა სპეციალისტები ხაზგასმით აღნიშნავენ, რომ ზუსტი დროის პროგნოზირება შეუძლებელია.კვლევის ავტორებმა ბოლო 1000 წლის სეისმური აქტივობის მოდელი შექმნეს და დაადგინეს, რომ ტექტონიკური დატვირთვა 1857 წლის შემდეგ უწყვეტად გროვდება. სწორედ იმ წელს ლოს-ანჯელესის რეგიონში 7.9 მაგნიტუდის ძლიერი მიწისძვრა მოხდა.განსაკუთრებული ყურადღება კახონის უღელტეხილს ეთმობა, რომელიც მეცნიერებმა „მიწისძვრათა კარიბჭედ“ მოიხსენიეს. მათი განმარტებით, სწორედ ეს ტერიტორია განსაზღვრავს, სეისმური აქტივობა ერთ რღვევას დარჩება თუ მეზობელ რღვევებზეც გავრცელდება.კვლევის მიხედვით, 1857 წლის მიწისძვრა მხოლოდ ერთ რღვევას შეეხო, მაშინ როდესაც 1812 წლის სეისმური მოვლენა მიმდებარე რღვევებზეც გავრცელდა. მეცნიერები აღნიშნავენ, რომ რეგიონში არსებული დატვირთვის დინამიკა კრიტიკულ ზღვარს უახლოვდება.სპეციალისტები ასევე ყურადღებას ამახვილებენ იმ ფაქტზე, რომ კახონის უღელტეხილის მიდამოები მჭიდროდ არის დასახლებული და აქ მნიშვნელოვანი საგზაო და სარკინიგზო ინფრასტრუქტურაც მდებარეობს, რაც ძლიერი მიწისძვრის შემთხვევაში რისკებს კიდევ უფრო ზრდის.მკვლევრების თქმით, მათ მიერ შექმნილი მოდელი შესაძლოა მსოფლიოს სხვა სეისმურად აქტიური რეგიონების შესასწავლადაც გამოიყენონ.

1781504683

ადამიანი ერთადერთი პრიმატია, რომელსაც ნიკაპი აქვს - მეცნიერებმა დაადგინეს, რატომ

ადამიანები ერთადერთი პრიმატები არიან, რომლებსაც ნიკაპი აქვთ, თუმცა მეცნიერები დღემდე ვერ თანხმდებოდნენ, რატომ ჩამოყალიბდა ეს უნიკალური ანატომიური მახასიათებელი. ახალი კვლევის მიხედვით, შესაძლოა, ნიკაპს საერთოდ არ ჰქონდეს კონკრეტული დანიშნულება და ის ევოლუციის ერთგვარი „გვერდითი პროდუქტი“ იყოს.ნიუ-იორკის ბუფალოს უნივერსიტეტის მკვლევრებმა 532 ადამიანისა და თანამედროვე მაიმუნების სხვადასხვა სახეობის თავის ქალა შეისწავლეს. მათი მიზანი იყო გაერკვიათ, ნიკაპი ბუნებრივი გადარჩევის შედეგად კონკრეტული ფუნქციის შესასრულებლად ჩამოყალიბდა თუ სხვა ევოლუციური ცვლილებების თანმდევი შედეგია.წლების განმავლობაში მეცნიერები სხვადასხვა ვერსიას განიხილავდნენ. ზოგი ფიქრობდა, რომ ნიკაპი ღეჭვის პროცესში ყბას ამაგრებს, ზოგი კი ვარაუდობდა, რომ ის მეტყველებას ან სქესობრივ შერჩევას უკავშირდებოდა. თუმცა ახალი კვლევის შედეგები სხვა სურათს აჩვენებს.მკვლევართა შეფასებით, ადამიანის ნიკაპის ფორმირებაში გადამწყვეტი როლი ითამაშა იმ ცვლილებებმა, რომლებიც ჩვენს წინაპრებს ვერტიკალური პოზის, უფრო დიდი ტვინისა და შედარებით პატარა კბილების ჩამოყალიბებისას განუვითარდათ. დროთა განმავლობაში სახის ზედა ნაწილი უკან გადაიწია, ქვედა ყბა კი უფრო წინ გამოჩნდა, რამაც ნიკაპის ფორმირება გამოიწვია.კვლევის ავტორები მიიჩნევენ, რომ ნიკაპი შეიძლება ე.წ. „სპანდრელი“ იყოს — მახასიათებელი, რომელიც სხვა ევოლუციური ცვლილებების შედეგად წარმოიშვა და არა იმიტომ, რომ ბუნებრივ გადარჩევას მისი განვითარება პირდაპირ სჭირდებოდა.მეცნიერების თქმით, ეს აღმოჩენა კიდევ ერთხელ აჩვენებს, რომ ევოლუცია ყოველთვის კონკრეტული მიზნისკენ მიმართული პროცესი არ არის. ზოგჯერ სხეულის ერთი ნაწილის ცვლილება სრულიად ახალ და მოულოდნელ მახასიათებელს წარმოშობს. კვლევა სამეცნიერო ჟურნალ PLOS One-ში გამოქვეყნდა.წყარო

1781468645

აღმოჩენილია ნივთიერება, რომელიც უჯრედებს ახალგაზრდობას უბრუნებს - გერმანელი მეცნიერების სენსაციური კვლევა

გერმანიაში დაბერების ინსტიტუტის მკვლევრებმა აღმოაჩინეს, რომ ასაკთან ერთად უჯრედული ენერგიის შემცირება დაკავშირებულია ფოსფატიდილქოლინთან, უჯრედის მემბრანის ლიპიდთან. როგორც ჟურნალი Science Daily იუწყება, ექსპერიმენტებმა აჩვენა, რომ ასაკის მატებასთან ერთად მიტოქონდრიები კარგავენ ეფექტიანობას მათი მემბრანების დრეკადობის (მოქნილობის) შემცირების გამო, რაც იწვევს ფრაგმენტაციას და ფუნქციის დარღვევას.კვლევის წამყვანმა ავტორმა, მარია ერმოლაევამ განმარტა, რომ ენერგიის გამომუშავება გრძელდება, თუმცა ის ნაკლებად სტაბილური ხდება, თავად ენერგია კი ვეღარ ნაწილდება მოქნილად. უჯრედები კარგავენ მეტაბოლურ პლასტიკურობას, დატვირთვებთან სწრაფი ადაპტაციის უნარს.თუმცა, მეცნიერებმა დაამტკიცეს, რომ ამ პროცესის შენელება შესაძლებელია. რაციონში ფოსფატიდილქოლინის ან მისი წინამორბედის, ქოლინის დამატებამ სულ რაღაც ორ დღეში აღადგინა მიტოქონდრიების სტრუქტურა „ახალგაზრდულ“ მდგომარეობამდე. ეს მეთოდი ეფექტიანი აღმოჩნდა მაშინაც კი, როდესაც თერაპია საშუალო და ხანდაზმულ ასაკში დაიწყო.

1781275272

Facebook-ის, Messenger-ისა და Instagram-ის მუშაობაში გლობალური შეფერხება დაფიქსირდა

კომპანია Meta-ში შემავალი სოციალური პლატფორმები Facebook, Messenger და Instagram გაითიშა.მომხმარებელს აღნიშნული პლატფორმების საიტებზე წვდომა შეზღუდული აქვს. მომხდარის ოფიციალური მიზეზი უცნობია.კომპანია Meta-ს განცხადება ჯერ არ გაუვრცელებია.აღსანიშნავია, რომ Meta-ში შემავალი კიდევ ერთი პლატფორმა WhatsApp-ი შეუფერხებლად მუშაობს.

1781271240

მეცნიერების მტკიცებით, ბავშვის IQ დამოკიდებულია დედის სისხლის ჯგუფზე - რა წერია კვლევაში

ბავშვის შესაძლებლობების დაახლოებით 70% დედისგან არის გადაცემული და ისინი დიდწილად განისაზღვრება ქალის სისხლის ჯგუფის მიხედვით.ეს კვლევა აშშ-ს სტენფორდის უნივერსიტეტის გენეტიკოსებმა გამოაქვეყნეს. მათმა ნაშრომმა აჩვენა, რომ დედები, რომლებსაც აქვთ პირველი სისხლის ჯგუფი, უფრო მაღალი IQ-ის მქონე შვილებს აჩენენ.ამრიგად, პირველი სისხლის ჯგუფის ქალების ბავშვებს აქვთ ინტელექტის მაღალი დონე. ეს გამოწვეულია იმით, რომ ასეთი დედებისთვის უფრო რთულია დაორსულება, რაც განაპირობებს უკეთესი ხარისხის ემბრიონების ბუნებრივ შერჩევას.მათი შვილები არა მხოლოდ უფრო ჭკვიანები არიან, არამედ აქვთ უფრო ძლიერი იმუნური სისტემა და ხშირად აჩვენებენ მოტორული კოორდინაციის მაღალ დონეს და აქვთ სხვადასხვა ნიჭი, მათ შორის კრეატიულობა და ინტელექტუალური შესაძლებლობები.მეოთხე ჯგუფის სისხლის მქონე ქალები ყველაზე ხშირად აჩენენ სპორტსმენებს, ამ ჯგუფის სისხლი ითვლება "ყველაზე ახალგაზრდა" და უიშვიათესად.სისხლის მესამე ჯგუფის მქონე დედების შთამომავლები უფრო შემოქმედებითად არიან განვითარებულნი, მათი შვილები ხშირად ხდებიან მხატვრები და პოეტები.

1781189254

გაერო გვაფრთხილებს, რომ ზაფხულში მსოფლიოს ექსტრემალური სიცხეები და გვალვები ემუქრება

მსოფლიო მეტეოროლოგიური ორგანიზაციის (WMO) შეფასებით, მიმდინარე წლის ივნისიდან აგვისტომდე პერიოდში ელ-ნინიოს ჩამოყალიბების ალბათობა 80%-ს შეადგენს. სპეციალისტების განცხადებით, ამ კლიმატურმა მოვლენამ შესაძლოა მსოფლიოს სხვადასხვა რეგიონში ექსტრემალური ამინდის რისკი გაზარდოს და ტემპერატურისა თუ ნალექების განაწილებაზე მნიშვნელოვანი გავლენა მოახდინოს.ელ-ნინიო ბუნებრივი კლიმატური ფენომენია, რომელიც ეკვატორული წყნარი ოკეანის ცენტრალურ და აღმოსავლეთ ნაწილში ზედაპირული წყლების დათბობას უკავშირდება. ეს პროცესი, როგორც წესი, ყოველ 2-7 წელიწადში ერთხელ ვითარდება და საშუალოდ 9-12 თვე გრძელდება.WMO-ს ინფორმაციით, ნოემბრისთვის ელ-ნინიოს განვითარების ალბათობა 90%-ზე მეტია. არსებული პროგნოზების მიხედვით, ფენომენი, სულ მცირე, საშუალო სიმძლავრის იქნება, თუმცა არ არის გამორიცხული, უფრო ძლიერი ფორმითაც განვითარდეს.მეცნიერები აღნიშნავენ, რომ ტროპიკულ წყნარ ოკეანეში დაფიქსირებული უჩვეულოდ მაღალი ტემპერატურის მქონე წყლები ელ-ნინიოს ფორმირებას ხელს უწყობს. მათი მონაცემებით, წყალქვეშა ფენებში ტემპერატურა საშუალო მაჩვენებელს 6 გრადუსი ცელსიუსით აღემატება.სპეციალისტების განმარტებით, ელ-ნინიო მსოფლიოს სხვადასხვა რეგიონზე განსხვავებულ გავლენას ახდენს. ზოგიერთ ქვეყანაში იზრდება გვალვის რისკი, სხვაგან კი მოსალოდნელია ძლიერი წვიმები, წყალდიდობები და თბური ტალღების გახშირება.WMO-ში აცხადებენ, რომ ქვეყნებმა შესაძლო შედეგებისთვის მზადება წინასწარ უნდა დაიწყონ, რადგან კლიმატური მოვლენა გავლენას მოახდენს სოფლის მეურნეობაზე, წყლის რესურსებზე, ენერგეტიკასა და საზოგადოებრივ ჯანმრთელობაზე.მკვლევრების თქმით, კლიმატის ცვლილება ელ-ნინიოს წარმოქმნას პირდაპირ არ იწვევს, თუმცა უფრო თბილი ატმოსფერო და ოკეანეები ამ მოვლენის შედეგებს აძლიერებს, რის გამოც ექსტრემალური სიცხეები, ძლიერი ნალექები და სხვა ამინდის მოვლენები უფრო ინტენსიური ხდება.გაეროს გენერალურმა მდივანმა, ანტონიო გუტიერეშმა, ელ-ნინიო „კლიმატურ გაფრთხილებად“ შეაფასა და აღნიშნა, რომ ეს კიდევ ერთხელ უსვამს ხაზს წიაღისეული საწვავის მოხმარების შემცირებისა და განახლებად ენერგიაზე გადასვლის აუცილებლობას.WMO-ს პროგნოზით, ზაფხულის თვეებში მსოფლიოს თითქმის ყველა რეგიონში საშუალოზე მაღალი ტემპერატურა დაფიქსირდება, რაც ზოგიერთ ტერიტორიაზე გვალვის განვითარების რისკს კიდევ უფრო გაზრდის.

1781184120

მეცნიერებმა ალკოჰოლის მოხმარება 10 ტიპის სიმსივნის განვითარებასთან დააკავშირეს

ვაშინგტონის უნივერსიტეტის მეცნიერების მიერ ჩატარებული მასშტაბური კვლევის თანახმად, ალკოჰოლის მოხმარების სრულიად უსაფრთხო ზღვარი არ არსებობს და მისი მცირე რაოდენობით მიღებაც კი კიბოს რამდენიმე ტიპის განვითარების გაზრდილ რისკთან არის დაკავშირებული. კვლევის შესახებ ნაშრომი სამეცნიერო გამოცემა Nature Health-ში გამოქვეყნდა.მკვლევრებმა 1963-2023 წლებში გამოქვეყნებული 843 სამეცნიერო ნაშრომი შეისწავლეს და ალკოჰოლის გავლენა ჯანმრთელობის 20 სხვადასხვა მდგომარეობაზე შეაფასეს. კვლევის შედეგებმა აჩვენა, რომ ალკოჰოლის მოხმარება ზრდის ხახის, საყლაპავის, მსხვილი ნაწლავის, ძუძუს, ღვიძლის, პანკრეასისა და პროსტატის კიბოს განვითარების რისკს, მათ შორის მაშინაც, როდესაც ადამიანი დღეში ერთ სტანდარტულ სასმელზე ნაკლებს იღებს.კვლევის ავტორების თქმით, ერთ-ერთი ყველაზე ძლიერი კავშირი ალკოჰოლის მოხმარებასა და საყლაპავის სიმსივნის განვითარებას შორის გამოვლინდა. ასევე დადგინდა, რომ ალკოჰოლი დაკავშირებულია პანკრეატიტის, ციროზისა და ღვიძლის სხვა ქრონიკული დაავადებების მომატებულ რისკთან.მიუხედავად იმისა, რომ ზოგიერთ შემთხვევაში მცირე რაოდენობით ალკოჰოლის მოხმარება გარკვეულ დადებით ასოციაციებს ავლენდა, მეცნიერები ხაზგასმით აღნიშნავენ, რომ ეს არ უნდა აღიქმებოდეს ალკოჰოლის მიღების რეკომენდაციად.კვლევის ავტორები მიიჩნევენ, რომ საზოგადოებრივი ჯანმრთელობის რეკომენდაციები ალკოჰოლთან დაკავშირებულ რისკებს უფრო მკაფიოდ უნდა ასახავდეს.

1781161706

მეცნიერებმა ინდოეთის ოკეანეში ვეშაპების უდიდესი სასაფლაო აღმოაჩინეს

მეცნიერებმა ინდოეთის ოკეანის სამხრეთ-აღმოსავლეთ ნაწილში ვეშაპების უდიდესი ცნობილი „სასაფლაო“ აღმოაჩინეს, რომლის ასაკიც 5,3 მილიონ წლამდე აღწევს.კვლევის შედეგებმა აჩვენა, რომ დიამანტინას ზონაში, ფსკერზე მდებარეობს გიგანტური ვეშაპების ნეკროპოლისი, რომლის სიგრძე დაახლოებით 1200 კილომეტრია.ჟურნალ Nature-ში გამოქვეყნებული სტატიის მიხედვით, მკვლევრებმა ვეშაპების ნამარხი ნაშთების 485 ადგილმდებარეობა და ხუთი მოქმედი „ვეშაპთდაცემა“ დააფიქსირეს - ეკოსისტემები, რომლებიც დაღუპული ცხოველების ცხედრების გარშემო ყალიბდება. სულ მეცნიერებმა 476 ნამარხი ვეშაპისნაირი დააფიქსირეს.სამუშაოები ხორციელდებოდა ღრმა ზღვის მართვადი აპარატის, „ფენდოუჟეს“ გამოყენებით, 2023 წლის თებერვალ-მარტის ექსპედიციის დროს. კვლევის მონაცემებით, აღმოჩენილი ნაშთების ასაკი 120 000-დან 5,26 მილიონ წლამდე მერყეობს. მათი უმეტესობა დინგნისკარტასებრ ვეშაპებს ეკუთვნის, ასევე ნაპოვნია უკბილო ვეშაპების ნაშთები და მეცნიერებისთვის აქამდე უცნობი სახეობა, რომელსაც Pterocetus diamantinae ეწოდა.მეცნიერები აღნიშნავენ, რომ ვეშაპების ნეკროპოლისები მნიშვნელოვან როლს ასრულებენ ღრმა ზღვის ეკოსისტემების ბიომრავალფეროვნების შენარჩუნებაში. ნაშთების გარშემო სახლდებიან ორგანიზმების სპეციალიზებული თანასაზოგადოებები, მათ შორის რგოლოვანი ჭიები, ორსაგდულიანი მოლუსკები, მუცელფეხიანი მოლუსკები და ზღვის ვარსკვლავები.სტატიის ავტორთა აზრით, ეს აღმოჩენა უძველესი ღრმა ზღვის ეკოსისტემების არსებობის ერთ-ერთი უდიდესი მტკიცებულება გახდა და შესაძლოა დაგვეხმაროს ვეშაპებისა და ოკეანის ფსკერის ბინადართა ევოლუციის უკეთ გაგებაში. მკვლევრები არ გამორიცხავენ, რომ მსგავსი ვეშაპების ნეკროპოლისები მსოფლიო ოკეანის სხვა რაიონებშიც არსებობდეს.

1781128557

ადამიანის შარდი მცენარეების სასუქად გამოიყენეს - მეცნიერები შედეგზე საუბრობენ

მცენარეებზე მოშარდვა დღეს ალბათ მებაღეობაში საკმაოდ უცნაურ, სულელურ ქცევად ჩაითვალოს, მაგრამ უკვე ათასობით წელიწადია ცნობილია, რომ ასეთი პრაქტიკა სასარგებლოა.მიუხედავად ამისა, იმ ზიზღიდან გამომდინარე, რაც ფეკალური მასებისადმი არსებობს, ნაკლებად არის სავარაუდო, რომ მებაღეებმა და ფერმერებმა უარი თქვან ძვირად ღირებულ სასუქებზე იმის გამო, რომ მცენარეებისთვის საჭირო იგივე ნივთიერებები ჩვენს შარდში უფასოდ არის.ზოგიერთ ფერმერს ასეთი საკვები ნივთიერებები ხშირად ძალიან სჭირდება, მაგრამ ხელი არ მიუწვდება. მრავალი ფერმერი, ისეთ ქვეყნებში, როგორიც არის თუნდაც ნიგერი და მისი მიყრუებული რეგიონები, დიდ პრობლემას უქმნის მიწის გამოფიტვა, რომ აღარაფერი ვთქვათ მკაცრ გარემო პირობებზე; ეს კი ძლიერ ართულებს სასოფლო-სამეურნეო კულტურების მოყვანას.ამიტომ, ნიგერის აგრარულ კვლევათა ეროვნული ინსტიტუტის მკვლევართა ჯგუფმა ჰანატუ მუსას ხელმძღვანელობით, აზიის გარკვეულ ნაწილებში დღემდე გამოყენებული ამ უძველესი პრაქტიკის შესწავლა გადაწყვიტა. რა თქმა უნდა, მიმართეს გარკვეულ თანამედროვე მეთოდებსაც, მაგალითად, შარდი სანიტარულად დაამუშავეს, რათა ის ყველასთვის უსაფრთხო ყოფილიყო.მუსას და მის კოლეგებს მოხალისე ქალების ჯგუფი დაეხმარა, რომლებიც შარდის სასუქს საკუთარ ფერმებში ტესტავდნენ. სუბსაჰარული აფრიკის ამ მკაცრ მიწებზე საკვების მოსაყვანად ქალები კაცებზე მეტს მუშაობენ, მაგრამ მათ არ გააჩნიათ კონტროლი მიწასა და რესურსებზე, არც ინფორმაციაზე აქვთ ადვილი წვდომა.ხშირად, ამ ქალებს საკვები ნივთიერებებისგან სასტიკად გამოფიტულ მინდვრებში უწევთ რეგიონის მთავარი კულტურის, აფრიკული ფეტვის (Cenchrus americanus) მოყვანა.პირველ რიგში, ქალებმა სასუქ პროდუქტს დაარქვეს „ოგა“, რაც ადგილობრივ იგბოს ენაზე „უფროსს“ ნიშნავს. ამის მიზანი იყო სოციალური, რელიგიური და კულტურული ბარიერების გადალახვა, რათა გახსნილიყო დისკუსია ადამიანის შარდის გამოყენების შესახებ.ამის შემდეგ, მოხალისეები ორ ჯგუფად დაყვეს. პირველი ჯგუფი თავიანთ ტრადიციულ ფერმერულ მეთოდთა გამოყენებას აგრძელებდა, მეორე კი „ოგას“ იყენებდა, როგორც ცხოველის ნაკელთან ერთად, ისე მის გარეშე; ექსპერიმენტამდე მათ ჩაუტარდათ ტრენინგი პროდუქტის უსაფრთხოდ გამოყენების შესახებ.ინდუსტრიული სასუქის წარმოება ძირითადად მოითხოვს ინტენსიურ მოპოვებას ფოსფორისა და კალიუმის შემცველი მაღაროებიდან. ბუნებრივი აირის მაღალ ტემპერატურაზე წვა ჰაერიდან ძლიერ საჭირო აზოტის ამოღებას ახდენს. სხვა მრავალ ნივთიერებასთან ერთად, მცენარეები ფოტოსინთეზისთვის ამ სამ ელემენტს იყენებენ.ამ დროს, ჩვენი შარდი სავსეა ფოსფორით, კალიუმითა და აზოტით, თანაც უკვე ადვილად ხელმისაწვდომ ფორმაში.ამას გარდა, განავალთან შედარებით, შარდი ორგანიზმის დატოვებისას უფრო სტერილურია და ამის მიზეზი მასში არსებული ამიაკია. უბრალოდ საჭიროა, რომ ის კანისტრებში 2-3 თვის განმავლობაში შევინახოთ 22 – 24 °C ტემპერატურაზე, რათა დაიშალოს ის პათოგენები, რომლებიც მჟავა სითხეებში დიდხანს ძლებს.ამიტომ, ქალებს ასწავლეს ეს სანიტარული პროცესი და „ოგას“ გაზავება გამოყენებისთვის. პირველი რამდენიმე წლის განმავლობაში, ისინი ოგას ორგანულ ნაკელთან ერთად იყენებდნენ; მას შემდეგ, რაც ეს პრაქტიკა წარმატებული აღმოჩნდა, მხოლოდ „ოგას“ ცდა დაიწყეს.სამი წლის განმავლობაში (2014-2016), ჯამში 681 ცდისას, მათ, ვინც „ოგას“ იყენებდა, აფრიკული ფეტვის მოსავალი საშუალოდ 30 პროცენტით გაეზარდათ. სხვაობა იმდენად აშკარა იყო, რომ „ოგას“ გამოყენება იმ ზონაში მცხოვრებმა სხვა ქალებმაც დაიწყეს.„ოგას აქვს დაბალი რისკი, წარმოადგენს გამოყენებისთვის მზა იაფ სასუქს გამოფიტული ზონებისთვის, სადაც ფეტვის მოსავალი ძლიერ დაბალია“, — წერენ მკვლევრები.თუკი ამ პროდუქტის გამოყენებას ინდუსტრიალიზებულ ქვეყნებშიც დაიწყებენ, მან შეიძლება არა მხოლოდ გაზარდოს მოსავლიანობა, არამედ შეამციროს მათ მოსაყვანად საჭირო წიაღისეული საწვავის დიდი რესურსების საჭიროებაც და უფრო მდგრადი გახადოს სანიტარული სისტემები. შარდის სასუქის ფართო გამოყენების დაწყებას ასევე გეგმავენ ჯგუფები შვედეთში, აშშ-სა და ავსტრალიაში.„წელიწადში მილიონობით დოლარი იხარჯება მიმღებ წყლებში გაშვებამდე ფეკალური მასების დასამუშავებლად, რათა დააკმაყოფილონ აზოტისა და ფოსფორის შესაბამისი დონის კრიტერიუმი“, — აღნიშნა შარშან გრიფიტის უნივერსიტეტის მკვლევარმა კარა ბილმა განხილვისას, რომელიც ავსტრალიაში ასეთი სასუქის გამოყენების ცდების დაწყებას ეხებოდა.ნიგერში ჩატარებული ექსპერიმენტიდან ორი წლის შემდეგ, სოფლის მეურნეობაში შარდის სასუქის გამოყენება ათასობით ქალმა დაიწყო.კვლევა Agronomy for Sustainable Development-ში გამოქვეყნდა.წყარო: პირველი არხი 

1781128405

ექიმებმა გულის დაავადებების უჩვეულო რისკ-ფაქტორები გამოავლინეს - ერთ-ერთია მარტოობა

სამეცნიერო ჟურნალ BMC Cardiovascular Disorders-ში გამოქვეყნებული ახალი კვლევის მიხედვით, არარეგულარული ძილი და დაძინების დროის ხშირი ცვლილება გულ-სისხლძარღვთა დაავადებების განვითარების რისკს მნიშვნელოვნად ზრდის.კვლევაში 3200-ზე მეტი საშუალო ასაკის ადამიანი მონაწილეობდა, რომელთა ძილის რეჟიმსაც მეცნიერები 10 წლის განმავლობაში სმარტ-საათების მეშვეობით აკვირდებოდნენ. ამ პერიოდში 128 მონაწილეს გულის შეტევა, ინსულტი ან გულის უკმარისობა განუვითარდა.მკვლევრებმა დაადგინეს, რომ ადამიანებს, რომლებიც ყოველდღიურად ერთსა და იმავე დროს არ იძინებდნენ, გულის სერიოზული დაავადებების განვითარების თითქმის ორჯერ მეტი რისკი ჰქონდათ მათთან შედარებით, ვინც სტაბილურ ძილის რეჟიმს იცავდა. რისკი განსაკუთრებით მაღალი აღმოჩნდა იმ პირებში, რომლებსაც ღამეში 8 საათზე ნაკლები ეძინათ.სპეციალისტების განმარტებით, გულის ჯანმრთელობისთვის მხოლოდ ძილის ხანგრძლივობა არ არის მნიშვნელოვანი — გადამწყვეტ როლს მისი რეგულარულობაც ასრულებს. მათი შეფასებით, ყოველდღე ერთსა და იმავე დროს დაძინება გულ-სისხლძარღვთა დაავადებების პრევენციის ერთ-ერთი ყველაზე მარტივი და ეფექტური საშუალებაა.ამასთან, სხვა კვლევებმა აჩვენა, რომ მარტოობის განცდაც ჯანმრთელობისთვის სერიოზულ რისკს წარმოადგენს. მეცნიერების თქმით, გადამწყვეტი ფაქტორი არა სოციალური კონტაქტების რაოდენობა, არამედ სწორედ მარტოობის სუბიექტური განცდაა, რომელიც ჯანმრთელობის სხვადასხვა პრობლემასთან, მათ შორის მავნე ჩვევებთან და გულ-სისხლძარღვთა დაავადებებთან არის დაკავშირებული. წყარო