კლიმატური ცვლილება, რომელიც ელ-ნინიოზე საშიშია - ემუქრება თუ არა მსოფლიოს ახალი გამყინვარება

როდესაც გლობალურ კლიმატზე ვსაუბრობთ, ყურადღება ხშირად ელ-ნინიოზე გადადის, თუმცა პლანეტაზე არსებობს კიდევ უფრო მასშტაბური და კრიტიკული სისტემა  AMOC (ატლანტიკური მერიდიანული გადამყვანი ცირკულაცია), რომლის ყველაზე ცნობილი ნაწილი გოლფსტრიმია.

თუ ელ-ნინიო ამინდს 1-2 წლით ცვლის, AMOC-ის შეფერხებამ შესაძლოა დედამიწის კლიმატი საუკუნეებით გადააყირაოს.

რა არის AMOC და როგორ მუშაობს ის?
AMOC შეიძლება წარმოვიდგინოთ, როგორც ოკეანის გიგანტური „კონვეიერი“ ან დედამიწის „გათბობის სისტემა“:

თბილი, მარილიანი წყალი ეკვატორიდან ჩრდილოეთ ატლანტიკისკენ (ევროპის მიმართულებით) მიედინება და რეგიონს ათბობს.
ჩრდილოეთში ეს წყალი ცივდება, სიმკვრივეს იმატებს, სიღრმეში იძირება და ისევ სამხრეთისკენ ბრუნდება.
სწორედ ამ „კონვეიერის“ წყალობითაა, რომ დასავლეთ და ჩრდილოეთ ევროპაში (მაგალითად, დიდ ბრიტანეთში ან ნორვეგიაში) ბევრად უფრო რბილი კლიმატია, ვიდრე იმავე განედზე მდებარე კანადაში ან ციმბირში.

რატომ არის სისტემა საფრთხეში?
გლობალური დათბობის გამო გრენლანდიის ყინულოვანი ფარი და ჩრდილოეთის მყინვარები კოლოსალური სიჩქარით დნება.

ატლანტიკის ოკეანეში უზარმაზარი რაოდენობის მტკნარი წყალი ჩაედინება.
მტკნარი წყალი მარილიანზე უფრო მსუბუქია, რის გამოც ცივი წყალი სიღრმეში ვეღარ იძირება.
შედეგად, „კონვეიერი“ ნელდება. ბოლო კვლევებით, AMOC დღეს ბოლო 1000 წლის განმავლობაში ყველაზე სუსტ მდგომარეობაშია.
რა მოხდება, თუ დინება გაჩერდება?
მეცნიერები ამ მოვლენას კლიმატურ „გარდამტეხ წერტილს“  უწოდებენ. AMOC-ის შესაძლო კოლაფსს დედამიწისთვის დომინოს ეფექტი ექნება:

ევროპის გაყინვა: მიუხედავად გლობალური დათბობისა, ევროპაში საშუალო ტემპერატურა მკვეთრად (5-10°C-ით) დაეცემა. ზამთარი გახდება მკაცრი და ხანგრძლივი.
მუსონების გაქრობა: სამხრეთ ნახევარსფეროში და ტროპიკებში კლიმატი მკვეთრად შეიცვლება. ინდოეთსა და დასავლეთ აფრიკაში მუსონური წვიმების მოშლა მილიარდობით ადამიანს წყლისა და მოსავლის გარეშე დატოვებს.
ზღვის დონის აწევა: ჩრდილოეთ ამერიკის აღმოსავლეთ სანაპიროზე (მაგალითად, ნიუ-იორკში) ზღვის დონე დამატებით რამდენიმე ათეული სანტიმეტრით აიწევს.
როდის უნდა ველოდოთ ცვლილებებს?
ადრე მიიჩნეოდა, რომ AMOC-ის სრული გაჩერება მხოლოდ XXI საუკუნის ბოლოს ან შემდეგ საუკუნეში იყო მოსალოდნელი. თუმცა, ბოლო წლების კომპიუტერულმა მოდელირებამ აჩვენა, რომ სისტემა ბევრად უფრო მგრძნობიარეა, ვიდრე გვეგონა.

დღეს კლიმატოლოგთა ნაწილი შიშობს, რომ თუ სათბურის აირების ემისია არ შემცირდა, „კონვეიერი“ შესაძლოა ამ საუკუნის შუა წლებშიც კი მოიშალოს, რაც თანამედროვე ცივილიზაციისთვის უდიდესი გამოწვევა იქნება.